Registon maydoni sahifasining manbasini koʻrish

{{Maʼnolari|Registon (maʼnolari)}}
{{Diqqatga sazovor joy
|asl nomi 	=
|tasvir		=
|tasvir2 =
|logo		=
|tasvir kengligi=
|logotip_kengligi=
|izoh		=Registon maydoni va uning atrofidagi binolar
|JoyXarita	=
|koordinatalar={{coord|39.654755107080014|N|66.97570140350913|E|type:landmark_region:UZ-KH|display=inline,title}}
|joylashuvi   = [[Samarqand]], [[Oʻzbekiston]]
|konfessiya    =Islom
|yeparxiya     =
|turi     =Binolar maydoni va ansambli
|arxitektura uslubi =
|loyiha muallifi  =
|arxitektor    =
|haykaltarosh   =
|meʼmor      =
|asoschi     =[[Mirzo Ulugʻbek]]
|ilk eslanishi =
|asos solinishi =
|asosiy sanalar =1420, 1636, 1660
|tugatilishi =
|qurilish boshlanishi =
|qurilish yakunlanishi =
|binolar = {{Diqqatga sazovor joy/Binolar|[[Ulugʻbek madrasasi]]|[[Sherdor madrasasi]]|[[Tillakori madrasasi]]}}
|chegaralari     =
|mashhur kishilari =Mirzo Ulugʻbek<br>Yalangtoʻsh Bahodir
|yodgorliklar =
|qarovchi =
|holati =UNESCO umumjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan
|balandligi   =
|qurilish materiali =pishgan gʻisht
|sayti    =
|mapframe = <mapframe zoom=16 latitude =39.654755107080014 longitude = 66.97570140350913 align=center width=250 height=250 text="{{PAGENAMEBASE}} xaritada">{
    "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {
        "marker-color": "#cfe3ff",
        "marker-size": "medium",
        "marker-symbol": "complex"
      },
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [
          66.97570140350913,
          39.654755107080014
        ]
      }
    }
  ]
}</mapframe>
|Commons = Registan
}}
'''Registon maydoni''' yoki '''Registan''' – [[Oʻzbekiston]]da, [[Samarqand]]ning Registon [[maydon]]ida joylashgan 3 ta madrasadan ([[Ulugʻbek madrasasi (Samarqand)|Ulugʻbek]], [[Tillakori madrasasi|Tillakori]], [[Sherdor madrasasi|Sherdor]]) tashkil topgan [[meʼmoriy majmua]]<ref>{{Из БСЭ|заглавие=Регистан (парадная площадь)}}</ref>.
== Tarixi ==
Dastlabki 1417–1420-yillarda [[Ulugʻbek madrasasi (Samarqand)|Ulugʻbek madrasasi]] bunyod etilib, keyinchalik qarshisiga – maydonning sharqiy qismida [[Ulugʻbek xonaqosi]] (1424-yil), shimoliy qismiga [[Mirzoyi karvonsaroyi]], janubiga [[Alika Koʻkaldosh]] juma masjidi (1430-yil) bunyod etilgan, yonida esa yogʻochdan [[xotamkori]] uslubida [[Masjidi Muqatta]] va [[Abusaid madrasasi]] qurilgan. 1420–1440-yillarida Registon hashamatli meʼmoriy ansamblga aylangan. XVII asrda Samarqand hokimi [[Yalangtoʻsh Bahodir]] vayrona holatdagi Ulugʻbek xonaqosi oʻrniga [[Sherdor madrasasi]]ni (1619–1636), Mirzoyi karvonsaroyi oʻrniga [[Tillakori masjidi]]ni (1646–1660) qurdirgan. Registon maydoni oʻzining rang-barang koshinkori bezaklari,naqshinkori [[peshtoq]]lari, ulkan [[gumbaz]]lari bilan [[Markaziy Osiyo meʼmorchligi]]ning noyob yodgorligi hisoblanadi<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>.

Qadimiy Samarqand shahrining rasmiy markazi Registon maydoni boʻlib, bu yerda uchta madrasa qad koʻtargan: Ulugʻbek, Sherdor va Tillakori madrasalari. Registon – qadimiy ilm, taʼlim muassasalari joylashgan joy boʻlib, sharqdagi shahar qurilishi sanʼatining eng koʻzga koʻrinarli namunalaridan biri hisoblanadi. U haqda [[Temuriylar]] faxr bilan: „Kim bizning kuch-qudratimizga shubha qilsa, kelib biz qurgan binolarni koʻrsin“, deganlar. 2001-yilda bu uch madrasa UNESCOning [[Jahon merosi|butun dunyo yodgorliklari]] roʻyxatiga kiritilgan.


Registon maydoni- tarixda shaharning ilm-fan, siyosat va diniy markazi boʻlgan. „Registon“ soʻzi „qumloq joy“ degan maʼnoni anglatadi. [[Oʻrta asrlar]]da hamma katta shaharlarda markazlar „Registon“ deb atalar edi. Shu nomdagi maydonlar [[Buxoro]], [[Shahrisabz]] va [[Toshkent]]da ham boʻlgan. Samarqanddagi maydon esa Markaziy Osiyodagi eng mahobatli va tahsinga sazovor maydonlardan biri edi. Bu maydonda bir necha ming yillik tarix mujassam. [[Amir Temur]] hukmronligi davrida Registon Samarqandning markaziga aylantirildi. Ulugʻbek davrida esa maydon bundan ham muhimroq ahamiyatga ega boʻldi. Zamonaviy Registon ansambli oʻzida Ulugʻbek, Sherdor va Tillakori madrasalarini mujassam etadi.

Registonning janubiy tomonida xalq orasida „Childuxtaron“ deb atalmish xonaqoh va maqbaralar joylashgan edi. Ularni [[Koʻchkunchixon]] qurdirgan edi va Tillakori madrasasiga [[qoʻsh (uslub)|qoʻsh]] qilib bunyod etilgan edi. U 1904-yilgi zilziladan soʻng xarobaga aylanib, 1910-yili butunlay buzilgan va oʻrni maydon boʻlib qolgan. 100 yil orasida oxirgi koʻrinishini olgan bu Registonni koʻrish ishtiyoqida butun dunyodan sayyohlar tashrif buyurishadi.

== Ulugʻbek madrasasi ==
{{Asosiy maqola|Ulugʻbek madrasasi (Samarqand)}}
[[Fayl:Ulugʻbek madrasasi.jpg|thumb]]
'''Ulugʻbek madrasasi''' Registon maydonidagi eng qadimgi madrasa boʻlib, [[1417]]–[[1420-yil]]<nowiki/>larda Temuriylar davlati hukmdori, astronom [[Mirzo Ulugʻbek]] tomonidan qurilgan. Bu inshootning, biroz keyinroq rasadxonaning qurilishi [[Samarqand]]<nowiki/>ga oʻrta asrda Sharqning asosiy ilm-fan markazlaridan birining shuhratini keltirdi.

Madrasa Registon maydonining gʻarbiy qismida qurilgan, uning roʻparasida bir necha yildan soʻng Ulugʻbek xonaqohi qad koʻtargan, shimoliy tomonini karvonsaroy egallagan. Oxirgi ikki bino ikki asrga yaqin turdi, soʻngra ularning oʻrnida XVII asr boshlarida [[Sherdor madrasasi]] va [[Tillakori madrasasi]] qurilib, bugungi kungacha saqlanib qolgan<ref>''Mukminova, R. G.'' [https://www.jstor.org/discover/10.2307/25818118?uid=3737968&uid=2&uid=4&sid=21102413867871 „The role of Islam in education in Central Asia in the 15th – 17th centuries“.] // Studies on Central Asia Nuova serie. – 2007. – № 1 (87). – P. 155–161.</ref>.

== Sherdor madrasasi ==
{{Asosiy maqola|Sherdor madrasasi}}
[[Fayl:Sherdor.jpg|thumb|211x211px]]
'''Sherdor madrasasi''' Ulugʻbek madrasasi qarshisidagi maydonning sharqiy qismida [[1424-yil]]<nowiki/>da barpo etilgan Ulugʻbek xonaqohi oʻrnida qurilgan. XVII asr boshlariga kelib xonaqoh ham maydondagi boshqa binolar qatori eskirib, yaroqsiz holga kelgan. Samarqanddagi oʻzbek hukmdori [[Yalangtoʻsh Bahodir]]<nowiki/>ning buyrugʻi bilan Sherdor va Tillakori madrasalari qurilishi boshlandi. Sherdor madrasasi (yoʻlbarsli madrasa, „Arslonlar maskani“) Abdul-Jabbor ismli meʼmor, bezak ustasi Muhammad Abbos tomonidan qurilgan<ref>Xoroshxin A. P. Sbornik statey, kasayuщixsya Turkestanskogo kraya A. P. Xoroshxina.. – S.Peterburg., 1876.; D. I. Evarnitskіy. Putevoditel po Sredney Azіi. Otʼ Baku do Tashkenta.. – Tashkent., 1893. – S. 73-77; V. I. Masalskіy. TURKYeSTANSKІY KRAY. – S.-PYeTYeRBURGЪ., 1913. – T. 12</ref>.

== Tillakori madrasasi ==
{{Asosiy maqola|Tillakori madrasasi}}
[[Fayl:Tillakori madrasasi.jpg|thumb|201x201px]]
'''Tillakori madrasasi''' maydonning shimoliy qismida [[Sherdor madrasasi]]<nowiki/>dan oʻn yil oʻtib, karvonsaroy oʻrnida [[1420-yil]]<nowiki/>lardan buyon qad rostlagan. Binoning asosiy jabhasi, rejadagi kvadrat, nosimmetrik boʻlib, markaziy portal va ikki pogʻonali old qanotlardan iborat boʻlib, kamarli boʻshliqlar va burchak minoralari mavjud. Keng hovli perimetri boʻylab kichik turar-joy hujralari va xonalar bilan qoplangan. Hovlining gʻarbiy tomonida ustunlar ustidagi ikkita qoʻshni galereyasi boʻlgan gumbazli masjid binosi joylashgan.

Madrasa binosi geometrik va gulli naqshli mozaika va mayolika bilan bezatilgan. Ichki bezakda zardoʻzlik koʻp ishlatilgan. Madrasa nomi „oltin bilan bezatilgan“ degan maʼnoni beradi. Masjiddagi mehrob va minbar zarhallangan, devorlari va qabrlari yuzasi oltindan koʻp foydalanilgan kundal rasm bilan qoplangan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}
{{Samarqanddagi diqqatga sazovor joylar}}
{{Oʻzbekistonning turistik diqqatga sazovor joylari}}
[[Turkum:Oʻzbekistondagi maydonlar]]
[[Turkum:Arxitektura]]
[[Turkum:Samarqand]]