Ziyosfera

Sadruddinxon Azurda Dehlaviy

Sadruddinxon Azurda Dehlaviy (1804–1868) ulamosi, 1857-yilgi Hind qoʻzgʻoloni yetakchilaridan biri va Britaniya Raji davrida yashagan shoir edi. U Dehlida bosh muftiy boʻlib ishlagan va Britaniya hukumatiga qarshi qoʻzgʻolonda faol ishtirok etgan[1][2].

Faoliyati

Dehlaviy Dehlidagi hadislarga oid eng yirik mutaxassislardan biri boʻlgan Shah Abdulazizdan va olim Fazl Imom Foruqiy Xayrabodiydan taʼlim olgan. Sadruddin Azurda Anglo-Oriental kollejida arab tili imtihonchisi boʻlib ishlagan va Xayrabadiy madrasasi hamda Rohimiy madrasasida shogird sifatida xizmat qilgan[3]. U 19-asrda ilm al-hadis va ilm al-fiqh boʻyicha yetakchi mutaxassislardan biri edi[4].

Sadruddinxon Azurda Dehlaviy 1827-yildan 1846-yilgacha Dehlida Sadr Amin, 1846-yildan 1857-yilgacha esa Sadrus Sudur, yaʼni Dehlining bosh muftiyi lavozimida boʻlgan. Sadruddin Azurdaning uylari qoʻzgʻolon yetakchilari, ulamolar, shoirlar va adabiy arboblar yigʻiladigan maskanlardan boʻlgan[5].

Dehlidagi 30 nafar olim, jumladan, Rahmatulloh Kayrnaviy, Sadruddinxon Azurda, Sarfaroz Ali va Fazl Haq Xayrabodiy 1857-yil qoʻzgʻoloni jihod ekanini bildirgan bayonotga imzo chekishgan[3].

Ulamolar orasidagi mavqeiga koʻra, u koʻplab olimlarga taʼsir koʻrsatgan va ularning ichida qoʻzgʻolondagi eng yetakchi jangchilardan biri Mavlono Ahmadulloh Shoh Madrasiy edi. Madrasiy Hind qoʻzgʻolon harakatining asosiy yetakchilaridan boʻlib, u butun Aud mintaqasida qoʻzgʻolonlarni boshlab bergan[2].

U ingliz va Boburiy zodagonlari oʻrtasida vositachilik qilgan va qoʻzgʻolon paytida qoʻzgʻolonchilarni qoʻllab-quvvatlash maqsadida Bahodir Shoh Zafar bilan maslahatlar oʻtkazgan hamda fuqarolar urushining oldini olish uchun jihodchilar, saroy ahli va sipohlarni yarashtirishga harakat qilgan[6][7].

U 1857-yil qoʻzgʻolonidagi ishtiroki uchun sud qilindi va mulki musodara etildi. Oʻzi ham shoir boʻlgan muftiy Sadruddin „Azurda“ Gʻolibning yaqin tanishi va muxlisi sifatida tanilgan edi[6].

Sayyid Ahmadxon uni yuksak darajali olim deb hisoblagan[8]. Hakim Abdulhay Raye Barelviy esa uni ilmiy yutuqlari va mahoratiga teng keladigani boʻlmagan, Hindiston faxri deb atagan[9].

Manbalar

  1. ↑ Malleson, George Bruce. History of the Indian Mutiny 1857–1858, 2st, 1880 — 590–591-bet. 
  2. ↑ 2,0 2,1 Dehlvi, Ghulam Rasool. An untold historical account of the 18 th century Indian ulema's valiant struggles for the Independence. https://www.academia.edu/34992892. 
  3. ↑ 3,0 3,1 Bi, N., 2020. The Impact Of British Christian Missionaries On Indian Religious, Social And Cultural Life Between 1800 And 1857. With Particular Reference To The Role Of Missionaries In The Events Leading Up To The 1857 Mutiny. [online] Bradscholars.brad.ac.uk. Available at: <https://bradscholars.brad.ac.uk/handle/10454/6296> [Accessed 19 June 2020].
  4. ↑ Mushtaq Ahmad, W., 1999. Development of Islamic Sciences in Kashmir. [online] Core.ac.uk. Available at: <https://core.ac.uk/download/pdf/144508749.pdf> [Accessed 19 June 2020].
  5. ↑ Some Prominent Ulema of 1857 Revolt By Allama Yaseen Akhtar Misbahi, published by Darul Qalam Delhi.
  6. ↑ 6,0 6,1 Islahi, Abdur Rehman Pervaz, Mufti Sadruddin Hayat, Shakhsiyat, Ilm our Adabi Karname, published by Maktaba Jamia Delhi, 1977 available at https://www.rekhta.org/ebooks/mufti-sadruddin-aazurda-hayat-shakhsiyat-ilmi-aur-adabi-karname-abdur-rahman-parwaz-islahi-ebooks/
  7. ↑ „Salaam Biographies“. www.salaam.co.uk.
  8. ↑ " Aasaarus Sanaadid" (P 524)
  9. ↑ Gul-i Raʼna, P 227, Azamgadh) 


"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Sadruddinxon_Azurda_Dehlaviy" dan olindi