Sayram sahifasining manbasini koʻrish

{{Bilgiquti aholi punkti 
| oʻzbekcha nomi = Sayram 
| mavqe = qishloq
| mamlakat = Qozog'iston
| mintaqa turi = viloyat
| mintaqa = Janubiy Qozog'iston viloyati
| jadvalda mintaqa = Janubiy Qozog'iston viloyati
| tuman turi = 
| tuman = Sayram tumani
| jadvalda tuman = 
| jamoat turi =
| jamoat = 
| jadvalda jamoat = 
| qaram = 
| gerb = 
| bayroq = 
|lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =18 |lat_sec =7 
  |lon_dir =E |lon_deg =69 |lon_min =46 |lon_sec =13 
  |CoordAddon             = |type:city(45000)_region:KZ
| CoordScale = 
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 
| mintaqa xaritasi oʻlchami = 
| tuman xaritasi oʻlchami = 
| mamlakat xaritasi = 
| mintaqa xaritasi = 
| tuman xaritasi = 
| ichki bolinishi = 
| rahbar turi = Akim
| rahbar = Xusanxon Axmadxonov
| asos solingan = 
| ilk eslatilishi = 
| avvalgi nomlari = 
| qachondan beri = 
| maydon = 
| balandlik turi = 
| AP markazi balandligi = 
| iqlim = 
| rasmiy til = 
| aholi = 40 000
| sanalgan yil = 2006
| zichlik = 
| aglomeratsiya = 
| milliy tarkib = [[oʻzbeklar]] - 95%
| konfessiyaviy tarkib = 
| etnoxronim = 
| vaqt mintaqasi = +6
| DST = 
| telefon kodi = +772531
| pochta indeksi = 
| pochta indekslari = 160812
| avtomobil kodi = X, 13
| identifikator turi = 
| raqamli identifikator = 
| Commons turkumi =  
}}
'''Sayram qishlogʻi''' — [[Janubiy Qozog'iston viloyati]] [[Sayram tumani]]ning eng katta qishloqlaridan biri hisoblanadi. Aholi soni 40 mingdan ortiq. Qishloqda 7 ta maktab, 1 gimnaziya, 1 internat bor. Aholisining 95 % dan ortigʻi [[oʻzbeklar]].

== Tarixi ==
'''Sayram''' — tarixda Isfijob, Oʻrungkent, Yettikent, Madinat ulbayzo, Saryom nomlari bilan qayd etiladi. Sayram qalʼasining qad. oʻrni 28 ga dan koʻproq joyni egallagan. Qalʼa birinchi marta [[840-yil]]da [[somoniylar]] amiri Nuh ibn Asad tomonidan bunyod etilgan. Koʻchmanchilardan saqlanish uchun devor juda qalin qilib qurilgan. Shaharning barpo etilgani yaqin paytlargacha 1,5 ming yildan koʻproq vaqt oʻtgan deb yuritilardi.

[[1988-yil]]gi arxeologik qazishmalar shaharning ancha ilgari bunyod qilinganligini isbotladi. Qadimgi ajdodlar yashagan manzilgohdan Ia.ga oid buyumlar topildi. 6 — <nowiki>XIX</nowiki> asr davomida Sayram 13 marta bosqinchilar hujumining guvohi boʻlgan. Manbalarda Sayram nomi birinchi marta [[Xitoy]] sayyohi Syuan Szan (<nowiki>VII</nowiki> asr) tomonidan tilga olinadi. [[Arablar]] bosib olguniga qadar, Sayram xalqi [[buddizm]], [[zardushtiylik]], [[xristian dini|xristian dinlariga]] eʼtiqod qilgan. Mas, uning koʻhna darvozalaridan birining nomini budda ibodatxonasi sifatida tarjima qilish mumkin. [[Muhammad Shayboniy]] <nowiki>XV</nowiki> asr oxirida Oʻtror, Yassi va Sayram shaharlarini oʻz qoʻliga oladi. Bu davrdagi tarixiy yodgorliklardan Abdul Aziz bobo va Qorasoch maqbarasi diqqatga sazovordir.

[[1510-yil]] qozoq xoni Qosimxon shayboniylar qoʻshinini tormor qilib, Sayramni [[Toshkent]]ga boradigan muhim tayanch manziliga aylantirdi. Bu va undan keyingi sulton Abulxayr davrlarida Sayramdan 3&nbsp;km uzoqlikda joylashgan Mortepada [[qozoqlar]] davlatining Kichik juz, Oʻrta juz va Katta juz vakillari har yili may oyida toʻplanishib, qarorlar qabul qilishgan, keyin uni [[Turkiston]]da tasdiqlashgan. Ular eʼzoz bilan Sayramni ona shahar, Turkistonni ota shahar deb bilishgan.

[[1683-yil]] Sayram Abulxayr ixtiyorida boʻlgan bir paytda [[jungʻorlar]] (qalmoqlar) hujumi boshlanadi. Qalmoq xoni Xuntayji Sayramni talagan. 40 ming asir haydab ketilgan. Asirlar bir yil mobaynida Ili daryosi boʻyida ushlab turilgan, soʻnfa qadimgi Turfangʻa haydab ketilgan. Keyinchalik asirlar [[Qashqar]]da oʻzlarining boy Sayram shaharini barpo etishgan. [[1758-yil]] Sayram [[Qoʻqon xonligi]] hududiga qoʻshib olindi. [[1864-yil]] [[Rossiya]] bosib olgan. [[1917-yil]]ga qadar Sayramda 35 ta masjid boʻlgan. Hozirgi kunga kelib saqlanib qolgan tarixiy yodgorliklar: Qozi Bayzovo maqbarasi, jome masjidi qoldiqlari, Xizr masjid yonidagi mezana, Mirali bobo maqbarasi, shuningdek, shahar markazidagi yer osti yoʻli (uzunligi 3&nbsp;km dan ortiq). Dushman hujum qilgan paytda aholi ushbu yer osti yoʻlidan foydalangan. Shahar eski qalʼasini buzish paytida <nowiki>XIII</nowiki> asrga oid tanga pullar, birbiriga ixcham kiydirilgan sopol quvurlar, sopol buyumlar, eski oʻchoq oʻrni va boshqalar topilgan.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Sayram tumani}}

[[Turkum:Qozogʻiston qishloqlari]]
[[Turkum:Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari]]