Sof foyda sahifasining manbasini koʻrish

[[Biznes]] va [[buxgalteriya hisobi]]da '''sof foyda''' — bu tashkilotning [[daromad]]idan [[tannarx|sotilgan mahsulot tannarxi]], xarajatlar, [[Amortizatsiya ajratmalari|eskirish]] va [[amortizatsiya]], [[foiz]] xarajatlari, [[soliq]]lar va boshqa xarajatlar ayirilgandan keyin qoladigan summa<ref name="ias1">{{cite web |publisher=IFRS Foundation |year=2012 |title= IAS 1 Presentation of Financial Statements |access-date= April 14, 2012 |url=http://eifrs.ifrs.org/eifrs/bnstandards/en/2012/ias1.pdf }}</ref>.

U hisobot davri davomida barcha daromad va foydalar yigʻindisidan barcha xarajat va yoʻqotishlar ayirilgandan keyin qoladigan qoldiq sifatida hisoblanadi<ref name="swsf">Weil, Schipper, Francis. (2009) Financial Accounting</ref>, hamda kompaniya faoliyati natijasida [[aksiyador]]lar [[kapital]]ining sof oʻsishi sifatida ham taʼriflanadi<ref name="nnp">Weil, Schipper, Francis. (2010) Financial Accounting</ref>. Bu koʻrsatkich [[yalpi foyda]]dan farq qiladi, chunki yalpi foydada faqat sotilgan mahsulot tannarxi foydadan ayiriladi.

[[Uy xo‘jaligi]] va [[jismoniy shaxs]]lar uchun sof foyda — bu yalpi foydadan soliqlar va boshqa majburiy ajratmalar (masalan, majburiy [[pensiya]] badallari) ayirilgandan keyin qoladigan summa.

== Taʼrifi ==
Sof foyda [[oddiy aksiya]]lar egalari oʻrtasida [[dividend]] sifatida taqsimlanishi yoki kompaniyada [[taqsimlanmagan foyda]] sifatida qoldirilishi mumkin. [[foyda]] va daromad atamalari koʻpincha sinonim sifatida ishlatiladi, shuning uchun ''sof foyda'' va ''sof daromad'' tushunchalari ham oʻzaro almashtirib qoʻllanadi. Baʼzan ''daromad'' atamasi ham sof daromad oʻrnida ishlatiladi, ammo bu aniq emasligi sababli tavsiya etilmaydi.

Sof daromad norasmiy tarzda ''pastki qator'' deb ataladi, chunki u odatda kompaniyaning [[Moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobot]]ining oxirgi qatorida joylashadi (unga qarama-qarshi atama — ''yuqori qator'', yaʼni [[Tushum (buxgalteriya)]]tushum]]).

Oddiy tushuntirishda sof foyda — bu barcha xarajatlar toʻlangandan keyin qoladigan pul. Amaliyotda esa bu katta tashkilotlarda murakkab hisob-kitoblarni talab qiladi. [[Buxgalter]] yoki [[hisobchi]] daromad va xarajatlarni aniq faoliyat sohasi va kontekstiga mos ravishda toʻgʻri tasniflashi kerak.

Sof foyda odatda har bir [[hisobot davri]]moliyaviy yil]] uchun hisoblanadi. Ayiriladigan asosiy elementlarga [[soliq xarajatlari]], moliyalashtirish xarajatlari (masalan, [[foiz xarajatlari]]) va kichik ulush kiradi. Shuningdek, [[imtiyozli aksiyalar]] boʻyicha [[dividend]]lar ham ayiriladi (garchi ular xarajat hisoblanmasa ham).

Savdo faoliyati bilan shugʻullanuvchi korxonalar uchun ayiriladigan xarajatlarga sotilgan mahsulot [[tannarx]]i, savdo chegirmalari va qaytarilgan mahsulotlar kiradi. Ishlab chiqaruvchi korxonalar uchun esa [[reklama]], [[ishlab chiqarish]], [[dizayn]] va tadqiqot xarajatlari ham hisobga olinadi. Sof foydani [[operatsion foyda]]ga boshqa foydalarni qoʻshib, soʻng soliqlarni ayirish orqali ham hisoblash mumkin<ref name="nbp">{{cite web|url=http://newbusinessplaybook.com/net-income-formula/|title=Net Income Formula|qaralgan sana=2026-04-09|arxivsana=2013-10-19|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131019070557/http://newbusinessplaybook.com/net-income-formula/}}</ref>.

Sof [[foyda marjasi]] — bu sof foydaning tushumga nisbati boʻlib, u [[rentabellik]]ni foizda ifodalaydi.

== Sof foyda formulasi ==

Sof foyda quyidagicha hisoblanadi:

<math>\text{Sof foyda} = \text{Savdo tushumi} - \text{Umumiy xarajatlar}</math>

Batafsil formula:

<math>\text{Sof daromad} = \text{Yalpi foyda} - \text{Operatsion xarajatlar} - \text{Boshqa xarajatlar} - \text{Soliqlar} - \text{Foizlar} + \text{Boshqa daromadlar}</math>

Sof foyda korxonaning asosiy rentabelligini ifodalaydi. Xarajatlarni taqsimlash (ayniqsa umumiy xarajatlar) murakkab boʻlishi mumkin, chunki ular aniq bir loyiha yoki mahsulotga toʻgʻridan-toʻgʻri bogʻlanmaydi.

=== Misol ===
[[Moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobot]] asosida sof foydani hisoblash:

# [[Tushum|Savdo tushumi]] = narx × sotilgan miqdor
# [[Yalpi foyda]] = savdo tushumi − toʻgʻridan-toʻgʻri xarajatlar
# [[Operatsion foyda]] = yalpi foyda − bilvosita xarajatlar
# [[EBIT]] = operatsion foyda + boshqa daromadlar
# [[EBT]] = EBIT − foiz xarajatlari
# [[Sof foyda]] = EBT − soliq
# [[Taqsimlanmagan foyda]] = sof foyda − dividendlar

== Manbalar ==
{{manbalar|2}}

[[Turkum:Iqtisodiy atamalar]]
[[Turkum:Foyda]]
[[Turkum:Moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobot]]