Sulton Mahmudxon sahifasining manbasini koʻrish

{{Davlat arbobi bilgiqutisi|ismi=Sulton Mahmudxon|lavozim=[[Moʻgʻuliston (qadimgi davlat)|Moʻgʻuliston xoni]]|boshlanish davri=1487|tugash davri=1508|oʻtmishdoshi=[[Yunusxon]]|vorisi=Mansurxon|tugʻilgan sanasi=1463 yoki 1464|tugʻilgan joyi=[[Moʻgʻuliston (qadimgi davlat)|Moʻgʻuliston]]|vafot sanasi=1508|dini=Islom|otasi=[[Yunusxon]]}}

'''Sulton Mahmudxon (Ofoqxon)''' (1463 yoki 1464 – 1508) – Moʻgʻuliston xoni (1487 – 1508). Chigʻatoy xonlaridan. Shajarasi Sulton Mahmudxon ibn Yunusxon ibn Uvaysxon ibn Sherali ibn Muhammadxon ibn Xizr Xoʻjaxon ibn Tugʻluq Temur ibn Esan Boʻgʻa ibn Doʻvaxon ibn Yesun Tuva ibn Moʻtugon ibn Chigʻatoy ibn Chingizxon, onasi – Shohbegim, Badaxshon shohi Shoh Sulton Muhammadning qizi. [[Bobur|Boburning]] bobosi [[Yunusxon]] 1487-yil otasi vafot etgach taxtga Sulton Mahmuxon. Bundan xabar topgan [[Umarshayx Mirzo (temuriy)|Umarshayx Mirzo]] Fargʻona tomondan, [[Sulton Ahmad Mirzo]] Samarqand tomondan Sulton Mahmudxonga qarshi chiqqan. [[Umarshayx Mirzo (temuriy)|Umarshayx Mirzo]] qoʻshini Toshkent yaqinidagi mustahkam Ashtar qalʼasini qamal etgan. Sulton Mahmudxon qoʻshinga bosh boʻlib mudofaaga rahbarlik qilgan va jangda gʻolib chiqqan. 1488-yil [[Sulton Ahmad Mirzo]] qoʻshini ustidan Chir ([[Chirchiq (daryo)|Chirchiq]]) daryosi boʻyida gʻalaba qozongan. Natijada Sulton Mahmudxonning obroʻsi, kuchqudrati oshgan.

[[Mongoliya|Moʻgʻulistonning]] sharqiy qismiga ukasi [[Sulton Ahmadxon]] (Olachaxon), Gʻarbiy qismiga oʻzi bosh boʻlib, qarorgohi – Toshkent shahrida joylashgan. 1493-yil [[Movarounnahr]] hukmdori [[Sulton Ahmad Mirzo|Sulton Ahmad Mirzoning]] katta qizi Robiya Sulton begim (Qorakoʻz begim)ga uylangan. Samarqand va uning atrofida Sulton Mahmudxonni Xonikaxon deb atashgan. Sulton Mahmudxon doimo qoʻshni davlatlarning ishlariga aralashgan. [[Sulton Ahmad Mirzo]] vafotidan soʻng Sulton Mahmudxon Samarqand taxtini egallash uchun yurish qilgan, biroq 1495-yil Kanboy yaqinida Mahmud Mirzo tomonidan magʻlubiyatga uchragan. Sulton Mahmudxonni Fargʻonaga yurish qilishi ehtimolidan xavfsiragan [[Bobur]] uning oliy hokimiyatini tan olgan. 1498-yil 5 ming kishilik qoʻshin bilan Samarqandga yurish qilgan, biroq shimoldan [[Muhammad Shayboniy|Shayboniyxon]] qoʻshinlari [[Movarounnahr|Movarounnahrga]] kelayotganidan xabar topgach, chekinishga majbur boʻlgan. U temuriylarga qarshi kurashda [[Muhammad Shayboniy|Shayboniyxonni]] oʻziga ittifoqchi qilish maqsadida unga Oʻtror shahrini bergan. [[Muhammad Shayboniy|Shayboniyxon]] CM. yordamida [[Samarqand]], [[Buxoro|Buxoroni]] qoʻlga olgan. [[Muhammad Shayboniy|Shayboniyxonning]] kuchayib ketishidan xavfsiragan Sulton Mahmudxon temuriylarni qoʻllab quvvatlay boshlagan.

[[Bobur|Boburga]] [[Samarqand|Samarqandni]] egallashida harbiy yordam bergan. Bobur uning saroyida, [[Toshkent|Toshkentda]] maʼlum muddat yashagan (1501—02). 1503-yil Sulton Mahmudxon va ukasi Sulton Ahmadxonlarning birlashgan qoʻshini Arxiyon qalʼasi (Fargʻona) yaqinvda [[Muhammad Shayboniy|Shayboniyxon]] qoʻshini tomonidan tormor keltirilgan, aka-ukalar asir tushgan. Sulton Mahmudxonning [[Toshkent|Toshkentga]] vaqtinchalik hokim qilib qoldirilgan oʻgʻli Sulton Muhammad shaharni tashlab qochgan. [[Muhammad Shayboniy|Shayboniyxon]] Toshkentni egallab, uni amakisi Suyunchxoʻjaxonga bergan. Sulton Mahmudxon va ukasiga shafqat qilib qoʻyib yuborgan. Ular Moʻgulistonga ketishgan, bir ozdan soʻng Sulton Ahmadxon vafot etgan. Taxt uchun kurashda Sulton Mahmudxon yolgʻizlanib, ancha qiyinchiliklarga duch kelgan. U koʻmak istab [[Muhammad Shayboniy|Shayboniyxon]] xuzuriga kelgan. Biroq [[Muhammad Shayboniy|Shayboniyxon]] Sulton Mahmudxonni farzandlari bilan birga Xoʻjand daryosi boʻyida qatl ettirgan.

== Adabiyot ==
* Baburname, T., 1993; Materialoʻ po istorii kazaxskix xanstv XV—XVII vv., AlmaAta, 1969; Mirzo Muhammad Xaydar, Tarixi Rashidi, T., 1996.
* [[Yulduzli tunlar]]., 1978; Roman; [[Pirimqul Qodirov]]

{{OʻzME}}

[[Turkum:1508-yilda vafot etganlar]]
{{history-stub}}