Takahe sahifasining manbasini koʻrish

{{Taxobox
|color=#ebebd2
|name=Takahe
| fossil_range =
|diversity_link=
|subdivision_ranks=Tur
|status=EN
| status_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Porphyrio hochstetteri'' |volume=2020 |article-number=e.T22692808A170983662 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22692808A170983662.en |access-date=12 November 2021}}</ref>
|image=Porphyrio_hochstetteri_-Tiritiri_Matangi_Island-8b-3c.jpg
|image_caption=
|regnum=[[Hayvonlar]]
|subregnum=[[Eumetazoa]]
|phylum=[[Xordalilar]]
|subphylum=[[Umurtqalilar]]
|classis=[[Qushlar]]
|subclassis=[[Yelpigʻich dumli qushlar]]
|infraclassis=[[Yangi tanglayli qushlar]]
|ordo=[[Turnasimonlar]]
|familia=[[Suvmoshaklar]]
|subordo=
|genus=[[Sulton tovuq]]
|species=[[Takahe]]
|range_map=Takahe_distribution_map.svg
|range_map_caption=Takahe tarqalish hududi (Qoʻriqxonalar bilan birgalikad)
|binomial_authority=[[Adolf Bernhard Meyer|Meyer]], [[1883]]
|binomial=Porphyrio hochstetteri
}}
Takahe ({{Lang-la|Porphyrio hochstetteri}}) — [[Turnasimonlar]] turkumi [[Suv moshaklar|suvmoshaklar]] oilasiga kiruvchi [[Uchmaydigan qushlar|uchmaydigan]] qush turi. [[Yangi Zelandiya|Yangi Zelandiyaning]] [[Janubiy orol|Janubiy orolidagi]] Te Anau ko‘li atrofida tarqalgan [[Endemizm|endemik]] tur. Malum vaqt davomida qirilib ketgan tur deb hisoblangan ([[Lazar effekti]]). 

== Tashqi koʻrinishi ==
Takahe suvmoshaklar oilasining hozirgi kunda yashovchi eng yirik vakili hisoblanadi. Tashqi koʻrinishidan [[Oddiy sulton qushi|oddiy sulton qushini]] esalatadi. Uning tana uzunligi o‘rtacha 63 santimetr, bo‘yi taxminan 50 santimetrni tashkil etadi. Narlarining o‘rtacha vazni 2,7 kg, urg‘ochilari esa 2,3 kg. Yovvoyi tabiatda 18 yilgacha, tutqunlikda 22 yilgacha yashashi mumkin. 

== Tarixi ==
Qadimda ushbu qush butun Yangi Zelandiya hududi bo‘ylab tarqalgan. [[Shimoliy orol|Shimoliy orolda]] uni [[Mogo]] (''Porphyrio mantelli),'' Janubiy orolda esa Takahe deb atashgan. [[Maori xalqi]] bu qushlarni pati va go‘shti uchun ovlashgan. 

1847-yilda tabiatshunos [[Walter Mantell]] Shimoliy oroldagi qishloqda nomalum qush qoldiqlarini sotib oladi, va ularni ingliz olimi [[Richard Owenga]] jo‘natadi. 1848-yilda Owen qushni yangi ''Notornis''<ref>Owen, R. (1848). "On ''Dinornis'' (Part III): containing a description of the skull and beak of that genus, and of the same characteristic parts of ''Palapteryx'', and of two other genera of birds, ''Notornis'' and ''Nestor'', forming part of an extensive collection of ornithic remains discovered by Mr Walter Mantell at Waingongoro, North Island of New Zealand". ''Transactions of the Zoological Society of London'' '''3''': 345–378, pls 52–56.</ref> ({{Lang-grc|νότος}} (''notos'') « janub» va {{Lang-grc2|ὄρνις}} (''ornis'') « qush») turkumiga kiritib, bu turni ''Notornis mantelli'' deb nomladi. G‘arbda bu qushni [[moa qushi]] kabi qadimda yo‘qolib ketgan tur deb tahmin qilishdi.

Biroq oradan ikki yil o‘tgach, bir guruh ovchilar tirik qushni tutib, uni o‘ldirishadi. Walter Mantell  qush patlari va terisini ovchilardan  sotib olib, otasi [[Gideon Mantell|Gideon Mantellga]] yuboradi. Gideon Mantell namunalarni o‘rganib, bu ''Notornis'', ilgari faqat qazilma suyaklaridan ma’lum bo‘lgan tirik qush, ekanligini aniqlaydi va 1850-yilda uni London Zoologiya jamiyati yig‘ilishida taqdim etadi<ref>Mantell, Gideon Algernon (2010). "V. Notice of the Discovery by Mr. Walter Mantellin the Middle Island of New Zealand, of a Living Specimen of the Notornis, a Bird of the Rail Family, allied to Brachypteryx, and hitherto unknown to Naturalists except in a Fossil State". ''The Transactions of the Zoological Society of London''. '''4''' (2): 69–72. doi:10.1111/j.1469-7998.1862.tb08048.x.</ref>. 1851-yilda maorilar tomonidan tutib olingan yana bir qush Walter Mantelga yuborildi, Mantel qushning to‘liq skeletini Londonga jo‘natadi. Olimlar qushni organib Mantel tomonidan jonatilgan birinchi qushdan farq qilishini aniqlashadi va qushni, [[Ferdinand von Hochstetter]]  sharafiga, ''Notornis hochstetteri'' deb nomlashadi. XIX asr davomida bu qush yana ikki marta — 1879 va 1898-yillarda qayd etilgan. 1898-yildan so‘ng esa ishonchli tasdiqlangan kuzatuvlar bo‘lmagani sababli u yo‘qolib ketgan tur deb hisoblangan<ref>Ballance, Alison A. (2001). "Takahe: the bird that twice came back from the grave". In Lee, William G.; Jamieson, Ian G. (eds.). ''The Takahe: Fifty Years of Conservation Management and Research''. Dunedin, New Zealand: University of Otago Press. pp. 18–22. ISBN <bdi>978-1-877276-01-9</bdi>.</ref>.

== Taksonomiya va sistematika ==
XX asrning ikkinchi yarmi davomida ikki ''Notornis'' turi alohid tur emas, balki bitta turning kenja turlari sifatida qayta tasniflandi: Shimoliy orolda ''Notornis mantelli mantelli'', Janubiy orolda esa ''Notornis mantelli hochstetteri'' deb yuritila boshlandi. Keyinchalik olib borilgan morfologik tadqiqotlar ular [[Avstralosiyo sulton tovigi|avstralosiyo sulton tovig‘i]] yoki pukekoga (''Porphyrio melanotus'') yaqin ekanligi ma'lum boldi va takahe [[sulton tovuq]] (''Porphyrio'') urug‘iga kiritildi. 

== Manbalar ==