Terks va Kaykos orollari sahifasining manbasini koʻrish

{{Tyorks va Kaykos info}}'''Tyorks va Kaykos orollari''' – [[Bagama orollari]]ning janubi-sharqiy qismidagi Tyorks, Kaykos va [[30]] dan ortiq boshqa orollardan iborat [[Buyuk Britaniya]] dengizorti hududi.

==Boshqaruv shakli== 
[[Konstitutsiyaviy monarxiya]]. [[2012-yil]] 15-oktyabrda yangi konstitutsiya kuchga kirdi. Buyuk Britaniya dengiz orti hududi. Davlat rahbari — Britaniya qiroli [[Charles III]].

Hudud Ijroiya kengashi tomonidan boshqariladi. Unga [[qirol]]ni namoyon etuvchi [[gubernator]] rahbarlik qiladi va [[bosh vazir]], olti vazirlar kiradi.

[[Assambleya]] (mahalliy parlament) 21 deputatdan iborat. Ularning 15 nafari umumiy ovoz berish yo‘li bilan 4 yil muddatga saylanadi, 6 tasi gubernator tomonidan tayinlanadi. Mudofaa, ichki xavfsizlik, tashqi siyosat masalalarini Britaniya amalga oshiradi.

Milliy taraqqiyot partiyasi, Milliy-demokratik harakat partiyasi asosiy siyosiy kuchlaridir.

==Bo‘linishi va aholisi==
Ma’muriy markazi va eng katta shahri Kobern-Taun. U Grand-Tyork orolida joylashgan.

Ma’muriy jihatdan 6 ta mintaqaga bo‘lingan. Ularning 4 tasi Kaykos va 2 tasi Tyorks orollarida joylashgan.

Aholisining 90 foizi qora tanlilar, qolganlari [[mulatlar]] va oq tanlilardir. [[Nasroniylik]] (86 foiz) asosiy dini.

==Joylashuvi va tabiati==
Tyorks va Kaykos Britaniyaning G‘arbiy Hindistonidagi dengiz orti hududi. [[Atlantika okeani]]da, [[Bagama orollari]]ning janubi-sharqiy arxipelagida, [[Gaiti]]dan 144 km shimolda joylashgan. 40 ta katta va kichik oroldan tarkib topgan. Ular ikki — g‘arbda Kaykos, sharqda Tyorks guruhiga bo‘linadi.

Grand-Terk, Solt-Key, Shimoliy Kaykos, O‘rta Kaykos, Janubiy Kaykos va Providensiales orollarida odam yashaydi. Parrot-Key, Ambergris-Key, Uoter-Key va Payn-Key kurort-orollari hisoblanadi va bu yerlarda aholi doimiy yashamaydi.

Orollar tekislikdan va [[ohaktosh]]dan tarkib topgan. Shu bois yer qatlami suvni tutib qola olmaydi. Chuchuk suv juda muammo. Ko‘plab sho‘r [[botqoq]]liklar bor. Eng baland oroli Providensiales (49 metr). Orollar atrofini marjon qoyalar o‘ragan.

Iqlimi — tropik, passatli. Yillik yog‘in miqdori 700—800 mm. Qirg‘oq bo‘ylarida mangrlar o‘sadi, qarag‘ay o‘rmonlari bor. Suvlari baliq, langust, [[mollyuska]]larga boy.

==Tarixi==
Orol 1512-yili ispaniyalik Xuan Ponse de Leon tomonidan ochilgan. Tub joy aholisi bo‘lmagan. XVII asrda orolga [[Bermud orollari]]dan angliyaliklar [[tuz]] konlarini izlab kelishdi. [[Ispaniya]]ning noroziligiga qaramay [[Angliya]] bu yerda plantatsiyalarga asos soldi va qora tanli qullarni olib kela boshladi.

1766-yili Tyorks va Kaykos Britaniyaning rasmiy mustamlakasiga aylandi. 1873-yili u [[Yamayka]] mustamlakasi tarkibiga kirdi. 1917-yili [[Kanada]] bosh vaziri Robert Borden orolni o‘z davlati tarkibiga qo‘shib olishni taklif qildi. Ammo Britaniya bosh vaziri [[Lloyd Jorj]] bu taklifni rad etdi.

1962-yili avgustda Yamayka Buyuk Britaniyadan mustaqil bo‘ldi. Ammo Tyorks va Kaykos qirollik mulki bo‘lib qoldi.

[[1976-yil]]dan orol o‘z mahalliy hukumati va parlamentiga ega. 1979-yili mahalliy hokimiyat [[London]] bilan orolga 1982-yilda mustaqillik taqdim etish bo‘yicha kelishuvni imzolagan edi. Ammo navbatdagi saylovlarda Tyorks va Kaykos boshqaruviga kelgan kuchlar davlat mustaqilligidan voz kechdi va Buyuk Britaniyaning dengiz orti hududi maqomini saqlab qolishni afzal bildi.

==Iqtisodiyoti==
Turizm yaxshi rivojlangan, [[ofshor]] moliyaviy biznesi va baliqchilik asosiy daromad manbalari hisoblanadi. [[Makkajo‘xori]], [[loviya]], tapiok, [[sitrus]] mevalar va sabzavotlar yetishtiriladi. Sol-Key orolidan tuz qazib olinadi. Orolda dengiz mollyuskalari yetishtiriladigan jahondagi eng katta [[ferma]] mavjud.

Hech qanday to‘g‘ridan to‘g‘ri [[soliq]] mavjud emas. Kompaniyalar faqat yillik [[litsenziya]] yig‘imlarini to‘laydi, xolos. Ofshor biznesining tarmoq yo‘nalishlaridan biri bu sug‘urta biznesidir. [[Sug‘urta]] faoliyatini olib boruvchilarga 2 mingdan ortiq litsenziya berilgan. Asosiy savdo sheriklari — [[AQSh]], Buyuk Britaniya, Yamayka.

Karib hamjamiyatining assotsialashgan a’zosi (1991-yildan).

Oroldagi “Grace Bay” plyaji “TripAdvisor” saytida 2016-yilda dunyoning eng yaxshi plyaji deb tan olingan.
==Adabiyotlar==
* [[Laziz Rahmatov]]. «Dunyo mamlakatlari: Avstraliyadan Hindistongacha». Toshkent, 2019-yil

[[Turkum:Buyuk Britaniya]]
{{Shimoliy Amerika mamlakatlari}}