Torf sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:Peat.JPG|thumb]]
[[Fayl:Peat cutting - geograph.org.uk - 2402241.jpg|thumb]]
'''Torf''' ({{Lang-de|torf}}) — [[botqoqlik]] oʻsimliklarining oʻta namgar va havo kirib borishi qiyin boʻlgan sharoitda tabiiy chirishi va chala parchalangan qoldiklarining toʻplanishidan hosil boʻladigan foydali qazilma, yoqilgʻi. Torfning organik moddasi turli darajada parchalangan oʻsimlik qoldiqlaridan iborat. Torf yer ustida yoki mineral yotqiziqlar qoplami ostida birinchi oʻn m lardagi chuqurlikda yotadi. [[Gumus|Chirindi]] (gumus) Torfga qoramtir rang beradi. Kimyoviy tarkibi Torf hosil qiluvchi oʻsimliklarning kimyoviy tarkibiga va torfning parchalanish darajasiga boglik boʻlib, unda 50—60% [[uglerod]], 5— 6,5% [[vodorod]], 30—40% [[kislorod]], 1— 3% [[azot]], 0,1—1,5% [[oltingugurt]] bor. Torfga xos xususiyatlar: tabiiy sharoitda juda koʻp nam (88—96%) saqlash, gʻovaklik (96—97% gacha) va boshqa torfning teksturasi bir jinsli, baʼzan qatlamli, strukturasi, odatda, tolasimon va plastik. Rangi sariq yoki qoʻngʻirqora. Torfning quruq holatda zichligi (0,3 g/sm3 gacha), issiqlik oʻtkazish koeffitsiyenti kam, gaz yutish xususiyati esa koʻp boʻladi. Torfning dunyodagi zaxirasi 500 mlrd. t boʻlib, konlarining maydoni dunyo boʻyicha 176 mln. Torf tez uvalanishidan uzoqqa tashib borish kiyin. Shuning uchun mahalliy yoqilgʻi sifatida foydalaniladi. Briketlangan hodda tashish kulay. Torf yirik [[Elektr stansiyasi|elektr styalari]], [[Issiqlik elektr markazi|issiklik elektr markazlari]] hamda zd va fka qozonxonalarida yoqish uchun ishlatiladi. Torfdan qurilish materiallari (plitalar) ham tayyorlanadi. Gazlashtirish va chala kokslash yoʻli bilan kimyoviy moddalar olinadi. Torfda va ohak aralashmasini tayyorlashda torfammiakli oʻgʻitlar ishlab chiqarishda, [[sabzavotchilik]] va [[Gulchilik|gulchilikda]] biologik yoqilgʻi, [[Chorvachilik|chorvachilikda]] toʻshama sifatida, tibbiyotda davolash muolajalarida ishlatiladi. Torf konlari barcha materiklarda: Shimoliy yarim sharda — [[Gʻarbiy Sibir]] va gʻarbga tomon [[Atlantika okeani|Atlantika okeanining]] sohillarigacha hamda [[Shimoliy Amerika|Shim. Amerikaning]] shim.sharqiy qismida bor. Janubiy yarim sharda esa Jan.

Sharqiy Osiyo olaridagina topilgan.

== Yana qarang ==

* [[Torf sanoati]]
{{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi -->


{{chala}}

[[Turkum:Yer]]