Turkiston (viloyat) sahifasining manbasini koʻrish

{{Maʼmuriy birlik
 |Rang1                            = {{rang|Qozogʻiston}}
 |Oʻzbekcha nomi                 =  Turkiston viloyati
 |Asl nomi            =  Түркістан облысы
 |Gerb                             = Turkistan region seal.png
 |Bayroq                             = 
 |Gerb kengligi                     = 
 |Bayroq kengligi                     = 
 |Gerb taʼrifi                   = 
 |Bayroq taʼrifi                   = 
 |Mamlakat                           = [[Qozogʻiston]]
 |Maqomi                           = [[Viloyat]]
 |Tegishli hudud                         = Janubiy Qozogʻiston
 |Tarkibida                         = 
 |Markazi                          = [[Turkiston (shahar)|Turkiston]]
 |Yirik shahari                    = [[Turkiston (shahar)|Turkiston]]<br />[[Kentau]]
 |Yirik shaharlari                   = 
 |Asos solingan                      = [[1932-yil]]
 |Bekor qilingan                       = 
 |Rahbari                            = [[Oʻmirzaq Shoʻkeyev]]
  |Rahbar ismi                  = Akim
 |Rahbari2                           = 
  |Rahbar ismi2                 = 
 |YAIM                              = 
  |YaIM yil                         = 
  |YAIM oʻrin                    = 
  |YAIM jon boshiga     = 
  |YAIM jon boshiga oʻrinda= 
 |Til                             = 
 |Tillar                            = 
 |Aholi                        =  {{kamayish}} 1 983 967<ref name="stat">{{veb manbasi|url=http://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT305821|title=Численность населения Республики Казахстан по полу в разрезе областей, городов, районов и районных центров и поселков на начало 2019 года|publisher=Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан|accessdate=2019-08-08|arxivsana=2021-10-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211020071039/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT305821}}</ref>
  |Roʻyxatga olingan yil                    = 2019
  |Aholi foizi            = 10,74
  |Aholi oʻrinda= 2
  |Zichligi                       = 17,00
  |Zichlig joyi              = 1
  |Millatlar tarkibi             = [[qozoqlar]] 76,02 % <br /> [[oʻzbeklar]] 16,97 % <br /> [[ruslar]] 1,76 % <br />  [[tojiklar]] 1,86 % <br /> boshqalari 3,36 %<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Численность населения РК по отдельным этносам 2019 г. |url=http://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT306055 |qaralgan sana=2019-09-14 |arxivsana=2020-06-04 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200604223615/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT306055 }}</ref>
| Площадь = {{Formatnum:116280}}<ref name="place">[https://online.zakon.kz/Document//?doc_id=33923583 Постановление Правительства Республики Казахстан от 17 июля 2018 года № 431 «Об установлении границы Туркестанской области»]</ref>(июнь 2018) 
  |Dinlar tarkibi         =  [[islom|musulmonlar]], [[Masihiylik|Xristianlar]]
 |Maydoni                          = 117 249
  |Maydon foizi              = 4,3
  |Yer maydoni                = 13
 |Yuqori balandligi              = 
 |Oʻrtacha balandligi                   = 
 |Quyi balandligi               = 
 |Kengligi                           = 
 |Uzunligi                          = 
 |Xarita                            = Turkistan in Kazakhstan.svg
 |Xarita oʻlchami            = 330
 |Maʼmuriy birlik xaritasi   = 
  |Xarita oʻlchami ае        = 
 |Soat mintaqasi             = [[UTC+6]]
 |Qisqacha                   = 
 |ISO                        = 
 |FIPS                       = 
 |Telefon kodi               = +7 725х xx-xx-xx<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Janubiy Qozogʻiston viloyatining telefon kodlari |url=http://kazindex.ru/16/index.html |qaralgan sana=2019-09-15 |arxivsana=2013-12-16 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20131216095433/http://kazindex.ru/16/index.html }}</ref>
 |Pochta indeksi             = 16 xxxx<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Почтовые индексы Казахстана |url=http://kazindex.ru/16/0.html |qaralgan sana=2019-09-15 |arxivsana=2013-09-22 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20130922154825/http://kazindex.ru/16/0.html }}</ref>
 |Internet domeni            = 
 |Avtomobil raqami kodi      = X, 13
 |Sayt                       = http://turkistan.gov.kz/ru/
 |TurkumCommons              = 
 |Izoh                       = 
|Tasvir=}}
'''Turkiston viloyati''' ({{lang-kk|Түркістан облысы, Türkıstan oblysy}}) — [[Qozogʻiston|Qozogʻiston Respublikasi]] janubidadagi viloyat. [[2018-yil]]dan buyon Turkiston viloyati deb qayta nomlandi. [[1932-yil]] 10-martda tashkil etilgan (1962—64 y-yilarda Janubiy Qozogʻiston oʻlkasining bir qismi, [[1964-yil]]dan [[1992-yil]] 6-maygacha Chimkent viloyati). Maydoni 117,3 ming km<sup>2</sup>. Aholisi 2 621 523 kishi (2012), asosan [[qozoqlar]] va [[oʻzbeklar]], shuningdek, rus, ukrain, tatar, ozarbayjon, tojik va boshqa millat vakillari yashaydi. Markazi 19-iyun 2018-yildan buyon [[Turkiston (shahar)|turkiston shahri]]. Viloyat tarkibida 13 ta tuman<ref name="ATD">{{Citation |year= |title=население Южно-Казахстанской области 2012 года |url=http://www.ontustik.stat.kz/rus/index.php |access-date=2013-05-29 |archivedate=2012-02-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120205142343/http://www.ontustik.stat.kz/rus/index.php }}</ref>, 4 ta shaharcha, 7 ta shahar, 13 ta kent, 171 ta qishloq okrugi, 932 ta qishloqlari bor. [[Toshkent]] — Aris — Orenburg , [[Almati]] — [[Oris shahri|Oris]] — [[Orenburg]] temir yoʻl magistralining bir qismi oʻtgan. Muhim avtomobil yoʻllari: Chimkent — Toshkent, Chimkent — [[Taraz]], [[Chimkent]] — [[Turkiston (shahar)|Turkiston]] — [[Qiziloʻrda]], Avialiniyalar Chimkentni Toshkent, [[Moskva]], [[Bishkek]], Almati, shuningdek, viloyat tumanlari bilan bogʻlaydi. Janubiy qozogʻiston viloyatida oliy oʻquv yurtlari, 2-teatr, oʻlkashunoslik muzeyi, Sariogʻoch balneologik kurorta bor.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>

== Hududiy boʻlinishi ==
[[File:Turkistan, administrative divisions - kz (Cyrl-Arab) - colored.png|400x400px|thumb]]
# [[Turkiston (shahar)|Turkiston shahri,]]
# [[Oris shahri]],
# [[Kentov|Kentov shahri,]]
# [[Boydibek tumani]], markazi — [[Shayan]]
# [[Qazigʻurt tumani]], markazi — [[Qazigʻurt]]
# [[Paxtaorol (tuman)|Paxtaorol tumani,]] markazi — [[Mirzakent]]
# [[Ordabasi tumani]], markazi — [[Temirlanovka]]
# [[Oʻtror (tuman)|Oʻtror tumani,]] markazi — [[Shavildir]]
# [[Sayram tumani]], markazi — [[Oqsuvkent]]
# [[Sauran tumani]], markazi — [[Choʻrnoq]]
# [[Sariagʻash (tuman)|Sariagʻash tumani]], markazi — [[Sariagʻash]]
# [[Soʻzoq (tuman)|Soʻzoq tumani,]] markazi — [[Shoʻlaqoʻrgʻan]]
# [[Toʻlebiy tumani]], markazi — [[Lenger]]
# [[Tulkibosh tumani]], markazi — [[Turar Risqulov (qishloq)|Turar Risqulov]]
# [[Chordara (tuman)|Chordara tumani,]] markazi — [[Chordara]]
# [[Jetisay tumani]], markazi — [[Jetisay]]<ref name="2района">[http://adilet.zan.kz/rus/docs/U1800000698 Указ Президента Республики Казахстан «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Южно-Казахстанской области» от 5 июня 2018 года № 698]</ref>
# [[Keles tumani]], markazi — [[Abay (Keles tumani)|Abay]]<ref name="2района" />

== Aholisi ==
[[Fayl:The ark in Shymkent-city 2.jpg|thumb| alt=A.|[[Chimkent|Chimkent shahri]] ]]
Janubiy Qozogʻiston viloyatida respublika aholisining 15 %-i yashashadi (2011). Aholining oʻrtacha zichligi 1&nbsp;km<sup>2</sup>-ga 22,36 kishidan toʻgʻri keladi. Respublika boʻyicha tabiiy oʻsish boʻyicha (1000 kishiga 22,6 chaqaloqdan keladi) va aholi sonining tabiiy oʻsishining eng yuqori koʻrsatkichiga (32,5-ming kishidan oshdi) yetdi.
{| class="wikitable sortable" border="1" style="text-align:right; font-size:95%;"
|+Millatlar tarkibi:<ref>[http://www.stat.kz/publishing/Pages/Archives_2000.aspx Агентство Республики Казахстан по статистике. Архив] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20131113161633/http://www.stat.kz/publishing/Pages/Archives_2000.aspx |date=2013-11-13 }}: [http://www.stat.kz/publishing/DocLib/2000/760179.rar Национальный состав населения Республики Казахстан и его областей (том 1)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110816232455/http://www.stat.kz/publishing/DocLib/2000/760179.rar |date=2011-08-16 }}</ref><ref>{{Citation |year= |title=Численность населения по областям, городам и районам, полу и отдельным возрастным группам, отдельным этносам на 1 января 2010 года |url=http://www.stat.kz/publishing/DocLib4/2010/%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/Bull_Hsany2010.rar |access-date=2012-03-04 |archivedate=2012-06-27 |archiveurl=https://www.webcitation.org/68j77qjAC?url=http://www.stat.kz/publishing/DocLib4/2010/%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/Bull_Hsany2010.rar }}</ref>
!||Aholi soni <br />[[1989-yil]] ||% ||Aholi soni <br /> [[1999-yil]] || % ||Aholi soni <br />[[2009-yil]] || %
|-
 || Barchasi ||align="right" | 1823528 ||align="right" | 100,00 % ||align="right" | 1978339 ||align="right" | 100,00 % ||align="right" | 2469357 ||align="right" | 100,00 %
|-
 || [[Qozoqlar]] ||align="right" | 1017470 ||align="right" | 55,80 % ||align="right" | 1340889 ||align="right" | 67,78 % ||align="right" | 1785992 ||align="right" | 70,24 %
|-
 || [[Oʻzbeklar]] ||align="right" | 285042 ||align="right" | 15,63 % ||align="right" | 332202 ||align="right" | 16,79 % ||align="right" | 401630 ||align="right" | 17,50 %
|-
 || [[Ruslar]] ||align="right" | 278473 ||align="right" | 15,27 % ||align="right" | 162098 ||align="right" | 8,19 % ||align="right" | 136538 ||align="right" | 5,96 %
|-
 || [[Ozarbayjonlar]] ||align="right" | 27049 ||align="right" | 1,48 % ||align="right" | 24732 ||align="right" | 1,25 % ||align="right" | 28956 ||align="right" | 1,26 %
|-
 || [[Tojiklar]] ||align="right" | 19593 ||align="right" | 1,07 % ||align="right" | 21370 ||align="right" | 1,08 % ||align="right" | 29742 ||align="right" | 1,17 %
|-
 || [[Tatarlar]] ||align="right" | 34615 ||align="right" | 1,90 % ||align="right" | 23672 ||align="right" | 1,20 % ||align="right" | 21429 ||align="right" | 0,88 %
|-
 || [[Turklar]] ||align="right" | 11051 ||align="right" | 0,61 % ||align="right" | 18665 ||align="right" | 0,94 % ||align="right" | 20995 ||align="right" | 0,87 %
|-
 || [[Koreyslar]] ||align="right" | 11430 ||align="right" | 0,63 % ||align="right" | 9780 ||align="right" | 0,49 % ||align="right" | 9717 ||align="right" | 0,40 %
|-
 || [[Kurdlar]] ||align="right" | 6306 ||align="right" | 0,35 % ||align="right" | 6661 ||align="right" | 0,34 % ||align="right" | 8399 ||align="right" | 0,34 %
|-
 || [[Ukrainlar]] ||align="right" | 33033 ||align="right" | 1,81 % ||align="right" | 13039 ||align="right" | 0,66 % ||align="right" | 7948 ||align="right" | 0,33 %
|-
 || [[Olmonlar]] ||align="right" | 44526 ||align="right" | 2,44 % ||align="right" | 5261 ||align="right" | 0,27 % ||align="right" | 5788 ||align="right" | 0,15 %
|-
 || [[Uygʻurlar]] ||align="right" | 3752 ||align="right" | 0,21 % ||align="right" | 3258 ||align="right" | 0,16 % ||align="right" | 3485 ||align="right" | 0,16 %
|-
 || [[Forslar]] ||align="right" | 2511 ||align="right" | 0,14 % ||align="right" | 2312 ||align="right" | 0,12 % ||align="right" | 2860 ||align="right" | 0,12 %
|-
 || [[Chechenlar]] ||align="right" | 3573 ||align="right" | 0,20 % ||align="right" | 2260 ||align="right" | 0,11 % ||align="right" | 2465 ||align="right" | 0,10 %
|-
 || [[Qirgʻizlar]] ||align="right" | 1435 ||align="right" | 0,08 % ||align="right" | 985 ||align="right" | 0,05 % ||align="right" | 2007 ||align="right" | 0,08 %
|-
 || [[Yunonlar]] ||align="right" | 20856 ||align="right" | 1,14 % ||align="right" | 1685 ||align="right" | 0,09 % ||align="right" | 1036 ||align="right" | 0,06 %
|-
 || [[Boshqurtlar]] ||align="right" | 2401 ||align="right" | 0,13 % ||align="right" | 1211 ||align="right" | 0,06 % ||align="right" | 995 ||align="right" | 0,04 %
|-
 || boshqa millatlar ||align="right" | 20412 ||align="right" | 1,64 % ||align="right" | 8259 ||align="right" | 0,83 % ||align="right" | 8264 ||align="right" | 0,34 %
 |}

== Geografiyasi ==
Hududi Shimoliy tarafidan [[Qaragʻandi viloyati|Qaragʻandi]], Sharqiy tarafida [[Jambul viloyati|Jambil]], gʻarbiy tarafidan [[Qiziloʻrda viloyati|Qiziloʻrda]] viloyatlari bilan chegaradosh, janubida [[Oʻzbekiston Respublikasi]] bilan chegaradosh. Janubiy Qozogʻiston viloyati Turon past-tekisligining sharqiy qismi va [[Tyan-Shan]]ning gʻarbiy tarmoqlarida joylashgan. Hududining koʻp qismi tekislik (balalandligi 200– 300 m). Chekka janubda Mirzachoʻlning shimoliy qismi, shimolda Betpaqdala choʻli bor. Viloyatning markaziy qismida Qoratov tizmasi (eng baland joyi 2176 m), janubi-sharqida Talas Olatovining gʻarbiy chekkalari, Qorjontov (2824 m) va Ugom (4238 m) tizmalari qad koʻtargan.

== Transporti ==
[[Fayl:Boeing 747-Shymkent.jpg|thumb|alt=A.| ''Chimkent aeroporti''.]]
Viloyat iqtisodining rivojlanishiga temir yoʻl xizmatining ulushi katta. Asosiy temir yoʻl tarmoqlari: [[Orenburg]] — [[Toshkent]], [[Turkiston shahri|Turkiston]] — [[Sibir]] temir yoʻli. Temir yoʻlning umumiy uzunligi 443&nbsp;km.dan oshadi, xizmat koʻrsatish postlari Shengeldi — Oris va Turkiston — Oris — Tulkibosh stansiyalarning oraliqlari. Avtomabil yoʻlining umumiy uzunligi 5200&nbsp;km, unung 800&nbsp;km.dan ortigʻi respublikalik, 4470&nbsp;km asosiy ahamiyatga ega yoʻllar. Viloyatdagi katta avtomagistrallar: [[Almati]] — [[Toshkent]], [[Chimkent]] — [[Qiziloʻrda]], Chimkent — Juantoʻbe. Havo yoʻllarida „Chimkent auejayi“ AAQ xalqarolik jonli va tranzitlik aviareyslari foydalanishga qulay. Viloyatdan [[Buxoro]] — [[Chimkent]] — [[Almati]] gaz quvuri, Omsk — [[Pavlodar]] — Chimkent neft quvuri oʻtadi.

== Tabiati ==
Iqlimi keskin kontinental. Yozi issiq va quruq, qishi qisqa, iliq, qor kam yogʻadi. Iyulning oʻrtacha harorati shimol va janubi-gʻarbida 28&nbsp;°C, janubi-sharqida 16— 24&nbsp;°C. Yanvarning oʻrtacha harorati shimolda — 9&nbsp;°C, janubda — 2&nbsp;°C. Yiliga 100–400&nbsp;mm dan 1000&nbsp;mm gacha yogʻin tushadi. Vegetatsiya davri 230—290 kun. Yirik daryosi — Sirdaryo va uning irmoqlari Keles, Quruqkeles, Aris. Shimolda Chu daryosi oqib oʻtadi. Sirdaryoda Chordara suv ombori qurilgan. Doʻstlik, Aris va Turkiston magistral irrigatsiya kanallari mavjud. Sirdaryo qayirida chuchuk suvli koʻllar, Chu daryosi quyi oqimida shoʻr koʻl koʻp. Tekisliklarda qumli va qumoq-qoʻngʻir va boʻz-qoʻngʻir tuproqlarda boshoqli shuvoq hamda shoʻra, qora va oq saksovul, yulgʻun oʻsadi. Sirdaryo va Chu daryolari qayirida oʻtloq, shoʻrlangan tuproqlarda qamish oʻsadi. Togʻlarda vertikal mintaqalar — choʻl zonasidan alp oʻtloqlari va muzliklargacha uchraydi. Choʻlda kemiruvchilar (yumronqoziq, qumsichqon, qoʻshoyoq), togʻlarda togʻ takasi va togʻ qoʻyi (arhar), qoplon, ayiq, qushlardan tasqara, toʻqaylarda [[boʻri]], [[tulki]], oq sichqon, [[sassiqkoʻzan]], qobon, [[qirgʻovul]], koʻllarda [[gʻoz]], [[oʻrdak]], choʻlda sudraluvchilardan [[ilon]], [[toshbaqa]], [[kaltakesak]] yashaydi.

== Sanoati ==
Viloyat iqtisodida kon sanoati va qishloq xoʻjaligi xom ashyolarini qayta ishlash sanoati bilan birga intensiv obikor [[dehqonchilik]] va [[chorvachilik]] rivojlangan. Energetikasi asosan tabiiy gaz (Oʻzbekiston), toshkoʻmir (Qaragʻanda), mahalliy qoʻngʻir koʻmir (Langar) va mazutda ishlaydi. Kon sanoati (Kentov shahri va Achisoy hamda Bayjonsoy shaharchalarida polimetall konlari va boyitish fabrikalari), rangli metallurgiya (Chimkentda qoʻrgʻoshin eritish fabrikasi), mashinasozlik (pressavtomatlar, kardan vallari, avtotraktor detallari ishlab chiqarish, ekskavator zavodlari), kimyo va farmatsevtika (chorva mollariga beriladigan antibiotiklar, fosforli tuzlar zavodlari), yengil (ip gazlama kombinati, paxta tozalash va qorakoʻl teri zavodlari, paypoq-trikotaj, tikuvchilik, poyabzal fabrikalari), oziq-ovqat (moy ekstraksiya, sut va meva konserva, vino zavodlari) sanoati tarmoqlari rivojlangan. Sement, gʻisht, keramzit, neftni qayta ishlash zavodlari bor. Janubiy Qozogʻiston viloyati obikor dehqonchilik, paxtachilik, tokchilik va bogʻdorchilik regioni. Qishloq xoʻjaligida g'alla ekinlari, texnika ekinlari, yem-xashak ekinlari, sabzavot, poliz ekinlari ekiladi. Tokchilik va bogʻdorchilik rivojlangan. Chorvachilikda yaylov qorakoʻlchiligi, mayin junli va goʻsht-moy qoʻychiligi, goʻsht-sut qoramolchiligi rivojlangan. Qoʻy, echki, qoramol, yilqi, tuya va parranda boqiladi.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==
{{Commons turkum|South Kazakhstan Province}}
* [http://ru.ontustik.gov.kz/ Официальный сайт] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20091006090027/http://ru.ontustik.gov.kz/ |date=2009-10-06 }}
* [http://ru.ontustik.gov.kz/files/ataposting/7512/map.gif Карта Южно-Казахстанской области] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20111105093440/http://ru.ontustik.gov.kz/files/ataposting/7512/map.gif |date=2011-11-05 }}
* [http://www.brif.kz/maps/south_kaz_region.php Южно-Казахстанская область, данные 1999 года] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20060629203342/http://www.brif.kz/maps/south_kaz_region.php |date=2006-06-29 }}

{{Janubiy Qozogʻiston viloyati}}

{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:Qozogʻiston viloyatlari]]


{{kz-geo-stub}}