Usain Bolt sahifasining manbasini koʻrish

{{Sportchi bilgiqutisi
| ism                   = Usain Bolt
| tasvir                = Usain Bolt after 4 × 100 m Rio 2016.jpg 
| tasvirizoh            = Bolt [[2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari]]
| jins                  = 
| tugilgan_paytdagi_ism =
| Taxallus/Laqab        = Lightning Bolt
| fuqarolik             =
| sport                 = Yengil atletika
| klub                  = 
| tavallud_sana         = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1986|08|21}}
| tavallud_yer          = Yamayka [[Sherwood Content]],
| vafot_sana            =
| vafot_yer             = 
| faoliyat_yillar       =
| faol_tomon            = 
| murabbiylar           = 	Glen Mills<ref>{{veb manbasi |url=https://www.telegraph.co.uk/usain-bolt-worlds-fastest-man/0/glen-mills-the-man-behind-usain-bolts-record-shattering-career/ |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/usain-bolt-worlds-fastest-man/0/glen-mills-the-man-behind-usain-bolts-record-shattering-career/ |archive-date=11-yanvar 2022-yil |url-access=subscription |url-status=live |title=Glen Mills: the man behind Usain Bolt's record-shattering career |last=Thomas |first=Claire |publisher=[[The Daily Telegraph]] |date=25-iyul 2016-yil |access-date=29-yanvar 2019-yil}}{{cbignore}}</ref>
| boy = 	1.95 m<ref>{{yangiliklar manbasi|last1=Thomas|first1=Claire|title=Built for speed: what makes Usain Bolt so fast?|url=https://www.telegraph.co.uk/usain-bolt-worlds-fastest-man/0/built-for-speed-what-makes-usain-bolt-so-fast/ |newspaper=The Telegraph  |date=26-iyul 2016-yil|access-date=20-avgust 2016-yil |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821183731/http://www.telegraph.co.uk/usain-bolt-worlds-fastest-man/0/built-for-speed-what-makes-usain-bolt-so-fast/|archive-date=21 August 2016}}</ref>
| vazn =  94 kg<ref name="Usain BOLT">{{veb manbasi | url = http://usainbolt.com/bio/ | title = Usain BOLT | publisher = usainbolt.com | access-date = 29-sentabr 2015-yil | url-status=live | archive-url = https://web.archive.org/web/20150919093156/http://usainbolt.com/bio/ | archive-date = 19-sentabr 2015-yil | df = dmy-all }}</ref>
| medallar =
| vebsayt =
}}
'''

'''Usain St. Leo Bolt''' 1986-yil 21-avgustda tugʻilgan nafaqadagi [[Yamayka|yamayka]]lik [[sprinter]] boʻlib, u barcha davrlarning eng buyuk sprinteri hisoblanadi. U 100 metr, 200 metr va 4 × 100 metrga [[estafeta]] boʻyicha jahon [[rekord]]chisi hisoblanadi. Sakkiz karra [[Olimpiya]] oltin medali sohibi Bolt, ketma-ket uchta [[Olimpiya]]dada (2008-2012—2016-yillarda), Usain Bolt 100 m va 200 m masofaga yugurish boʻyicha Olimpiada chempioni unvonini qoʻlga kiritgan yagona sprinter hisoblanadi. Shu bilan birgalikda, u ikkita 4 × 100 estafetada yugurush orqali oltin medalini qoʻlga kiritgan. U 2008-yilgi [[2008-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Pekin Olimpiyada]]sida oʻzining ikki karra sprint boʻyicha jahon rekordidagi gʻalabasi tufayli Bolt dunyo miqyosida shuhrat qozondi.

Usain Bolt 2009-yilda 100 m masofani 9,58 soniyada bosib oʻtgan — bu elektron vaqtni hisoblash boshlanganidan beri eng yaxshi natija hisoblanadi. Shu bilan birgalikda Usain Bolt ikki marta 200 metrga yugurish boʻyicha jahon rekordini yangiladi, 2008-yilda 200 m masofani 19.30 soniyada va 2009-yilda esa 19.19 soniyada bosib oʻtgan. U yamayka terma jamoasiga 4 × 100 metrga estafeta yugurish boʻyicha uchta jahon rekordini oʻrnatishga yordam berdi, hozirgi rekord 2012-yilda oʻrnatilgan boʻlib 36.84 soniyani tashkil etadi. Boltning eng muvaffaqiyatli musobaqasi 200 m masofaga yugurush uchta Olimpiya va toʻrtta jahon chempioni. 2008-yilgi Olimpiada uning 100 m dan oshiq xalqaro debyuti edi; U avvalroq 200 m masofada koʻplab medallarni qoʻlga kiritgan (jumladan, 2007-yilgi Jahon chempionati kumushi) va 2021-yilda Erriyon Knightondan oʻzib ketgunga qadar 20 yoshgacha va 18 yoshgacha boʻlganlar oʻrtasida jahon rekordlarini oʻrnatgan.

Uning sprinter sifatida erishgan yutuqlari unga [[OAV]]da „[[Chaqmoq]]“ laqabini berdi va uning mukofotlari orasida [[IAAF]] (xalqaro havaskor atletika federatsiyasi) tomonidan yilning eng yaxshi sportchisi mukofotini qoʻlga kiritdi shu bilan birgalikda Bolt yilning eng yaxshi yengil atletikachisi, [[BBC]] xorijdagi yilning eng yaxshi sport shaxsi mulofotini ham (uch marotaba) qoʻlga kiritdi. Yilning eng yaxshi sportchisi uchun [[Laureus World Sport]] mukofotiga (toʻrt marotaba) erishdi. Bolt [[Time]] [[jurnal]]ining 2016-yilning eng nufuzli 100 kishisi roʻyxatiga kiritilgan<ref>{{jurnal manbasi|date=2016|title=Usain Bolt|url=https://time.com/collection-post/4298224/usain-bolt-2016-time-100/|url-status=dead|access-date=2021-09-18|magazine=[[Time (jurnal)|Time]]|language=inglizcha|arxiv-sana=2021-09-18|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20210918142747/https://time.com/collection-post/4298224/usain-bolt-2016-time-100/}}</ref>. Bolt 2017-yilgi Jahon chempionatidan soʻng nafaqaga chiqishga qaror qildi, u oʻzining soʻnggi yakkaxon 100 m poygasida uchinchi oʻrinni egallaganidan soʻng 200 m masofaga yugurishni toʻxtatgan va shu yili 4 × 100 m estafetaning final bosqichida yugurayotga paytida jarohat olgan va shu bilan nafaqaga chiqdi.
== Dastlabki yillar ==
'''Bolt''' 1986-yil 21-avgustda [[Yamayka]]ning kichik shaharchasi boʻlmish [[Shervud Kontent]]da tugʻilgan. Uning ota-onasi [[Wellesley]] va [[Jennifer Bolt]], oilada Boltning akasi Sadiki va Sherin isimli opasi bor<ref>Foster, Anthony (24 November 2008). „[http://www.jamaica-gleaner.com/gleaner/20081124/sports/sports1.html Bolt tops them again] {{webarxiv |url=https://web.archive.org/web/20131212202956/http://www.jamaica-gleaner.com/gleaner/20081124/sports/sports1.html |date=12-dekabr 2013-yil }}“. ''[[Jamaica Gleaner]]''. Retrieved 3 February 2009.</ref><ref name=Helps>{{yangiliklar manbasi |last=Helps |first=Horace |title=Bolt's gold down to yam power, father says |work=Reuters |date=16-avgust 2008-yil |url=https://www.reuters.com/article/us-olympics-athletics-bolt-father-idUSPEK32492120080816 |access-date=27-mart 2011-yil |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120918125738/http://www.reuters.com/article/2008/08/16/us-olympics-athletics-bolt-father-idUSPEK32492120080816 |archive-date=18-sentabr 2012-yil  }}</ref>. Uning ota-onasi qishloqda mahalliy oziq-ovqat doʻkonini boshqargan va Bolt asosiy vaqtini akasi bilan koʻchada [[kriket]] va [[futbol]] oʻynab oʻtkazgan<ref>{{veb manbasi |last=Sinclair |first=Glenroy |title=Bolts bonded |work=Jamaica Gleaner |date=15-avgust 2008-yil |url=http://www.jamaica-gleaner.com/gleaner/20080815/news/news1.html |access-date=28-avgust 2008-yil |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080824091233/http://www.jamaica-gleaner.com/gleaner/20080815/news/news1.html |archive-date=24-avgust 2008-yil  }}</ref>. Boltning aytishicha yoshligida u sportdan boshqa hech narsa haqida oʻylamagan ekan. Bolaligida Bolt Valdensiya boshlangʻich maktabiga qatnagan va u yerda oʻzining sprint salohiyatini namoyon qila boshlagan. Oʻn ikki yoshida Bolt 100 metr masofaga maktabning eng tez yuguruvchisiga aylangan<ref>{{veb manbasi |last=Frater |first=Adrian |title=Bolt's Sherwood on 'gold alert' |work=Jamaica Gleaner |date=5-avgust 2008-yil |url=http://www.jamaica-gleaner.com/gleaner/20080805/news/news6.html |access-date=28-avgust 2008-yil |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080814092955/http://www.jamaica-gleaner.com/gleaner/20080805/news/news6.html |archive-date=14-avgust 2008-yil  }}</ref>.

'' William Knibb Memorial'' oʻrta maktabiga kirganida ham Bolt eʼtiborini boshqa sport turlariga qaratishda davom etdi, ammo uning kriket murabbiyi Boltning maydondagi tezligini payqab, uni [[yengil atletika]] musobaqalarida oʻzini sinab koʻrishiga undadi<ref name="BBC10">{{yangiliklar manbasi |last=Williams |first=Ollie |title=Ten to watch: Usain Bolt |publisher=BBC Sport |date=5-avgust 2008-yil |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/olympics/7540279.stm |access-date=18-avgust 2008-yil }}</ref>. Sobiq Olimpiya oʻyinlarining sprint sportchisi [[Pablo McNeil]] va Dueyn Jarrett Boltga murabbiylik qilishgan, Boltning murabbiylari uning kuchini sport qobiliyatini yaxshilashga qaratishga undashgan. 2001-yilda Bolt oʻzining birinchi medalini, har yili oʻtkaziladigan ''oʻrta maktab oʻquvchilari uchun moʻljallangan chempionat''da qoʻlga kiritdi u bu musobaqada 200 metr masofaga yugurishda 22,04 soniya natija bilan kumush medalni qoʻlga kiritdi. Tez orada McNeil uning asosiy murabbiyiga aylandi va ikkalasi ham ijobiy hamkorlik qilishdi.

== Musobaqalaridagi natijalari ==
Yamaykani oʻzining birinchi Karib dengizi mintaqaviy tadbirida vakillik qilgan Bolt 2001-yilgi [[CARIFTA]] oʻyinlarida 400 metrga yugurishda 48,28 soniya bilan eng yaxshi shaxsiy natijani koʻrsatdi va kumush medalni qoʻlga kiritdi. Bolt 200 metr masofani 21,81 soniyada bosib oʻtib kumush medalga sazovor boʻldi<ref name=Carifta>{{veb manbasi |title=Carifta Games (Under 17 boys) |publisher=GBR Athletics |url=http://www.gbrathletics.com/ic/cfgy.htm |access-date=17-avgust 2008-yil |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917055503/http://www.gbrathletics.com/ic/cfgy.htm |archive-date=17-sentabr 2008-yil  }}</ref>.

U jahon sahnasiga ilk bor 2001-yilda [[Vengriya]]ning [[Debretsen]] shahrida boʻlib oʻtgan yoshlar oʻrtasidagi jahon chempionatiga chiqdi ammo 200 m masofaga yugurishda Bolt final bosqichiga oʻta olmadi, shunga qaramasdan Bolt 200 metr masofaga 21,73 soniya bilan eng yaxshi shaxsiy natijasini qayd etdi<ref>{{veb manbasi |title=Official Results – 200 metres – Men – semi-final |publisher=[[IAAF]] |date=14-iyul 2001-yil |url=http://www2.iaaf.org/WYC01/Results/data/M/200/Rsf.html |access-date=17-avgust 2008-yil |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080916213329/http://www2.iaaf.org/WYC01/Results/data/M/200/Rsf.html |archive-date=16-sentabr 2008-yil  }}</ref>. Biroq, Bolt oʻsha onlarda ham yengil atletika sport turiga jiddiy eʼtibor bermadi, keyinchalik Bolt va uning murabbiyi CARIFTA oʻyinlariga yoʻl olishdi, u yerda Bolt 200 metr masofani 21,12 soniya va 400 metr masofani 47,33 soniyada bosib oʻtish orqali chempionlik rekordini oʻrnatdi. Biroz muddatdan soʻng Bolt [[Markaziy Amerika]] va [[Karib dengiz]]i [[o‘smir]]lar chempionatida 200 metr masofaga 20,61 soniya va 400 metr masofa 47,12 soniya natija bilan rekord oʻrnatishda davom etdi<ref>{{veb manbasi |title=Central American and Caribbean Junior Championships |publisher=GBR Athletics |url=http://www.gbrathletics.com/ic/cacy.htm |access-date=17-avgust 2008-yil |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080919084651/http://www.gbrathletics.com/ic/cacy.htm |archive-date=19-sentabr 2008-yil  }}</ref>.

Yangi murabbiy [[Fits Koulman]] rahbarligida Bolt 2004-yilda Bermudadagi CARIFTA oʻyinlaridan boshlab professionalga aylandi. Bolt 200 m masofani yigirma soniyadan kamroq vaqt ichida yugurgan birinchi oʻsmir sprinter boʻldi va 19,93 soniya bilan jahon rekordini oʻrnatdi<ref name="Longmore">{{yangiliklar manbasi |last=Longmore |first=Andrew |title=9.69 – and Usain Bolt didn't even try |work=The Times |location=UK |date=16-avgust 2008-yil |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/olympics/article4547874.ece |access-date=17-avgust 2008-yil |archive-date=2012-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120815093644/http://berlin.iaaf.org/images/photofinish/3658/m_100_f_1.jpg |url-status=dead }}</ref>. Ketma-ket ikkinchi marta u 2004-yilgi CARIFTA oʻyinlarining eng zoʻr sportchisi uchun Ostin Sili kubogi bilan taqdirlandi<ref name="iaaf1">
{{veb manbasi| date = 12-aprel 2004-yil| title = Bolt dashes to 19.93 – World Junior 200m record!| url = http://www.iaaf.org/news/printer,newsid=24850.htmx| publisher = [[IAAF]]| access-date = 7-fevral 2012-yil| url-status=dead| archive-url = https://web.archive.org/web/20131028153807/http://www.iaaf.org/news/news/bolt-dashes-to-1993-world-junior-200m-recor| archive-date = 28-oktabr 2013-yil}}</ref>. May oyida tizzasidan olgan jarohati Boltning 2004-yilgi oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionatida qatnashish imkoniyatini yoʻqqa chiqardi, ammo u baribir Yamayka olimpiya terma jamoasiga tanlangan edi<ref>{{veb manbasi|title=Jamaica names Bolt, Fenton to Olympic athletics team |publisher=Caribbean Net News |date=4-iyul 2004-yil |url=http://www.caribbeannetnews.com/2004/07/05/team.htm |access-date=26-avgust 2008-yil |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080526151316/http://www.caribbeannetnews.com/2004/07/05/team.htm |archive-date=26-may 2008-yil }}</ref>. Bolt 2004-yilgi [[Afina Olimpiadasi]]da ishonch qatnashdi va Boltning oʻz yangi rekord oʻrnatdi. Biroq, unga oyogʻidagi jarohat toʻsqinlik qildi va 200 metrga yugurishning birinchi raundida 21,05 soniyalik natija bilan musobaqadan chiqdi<ref name=IAAFProfile>{{veb manbasi |title=Usain Bolt IAAF profile |publisher=[[IAAF]] |url=http://www.iaaf.org/athletes/biographies/letter=0/athcode=184599/index.html |access-date=17-avgust 2008-yil |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080818210614/http://www.iaaf.org/athletes/biographies/letter%3D0/athcode%3D184599/index.html |archive-date=18-avgust 2008-yil  }}</ref>. Amerika kollejlari Usain boltga turli xil takliflar bilan chiqishgan [[Amerika]]da mashgʻulotlarga qatnashi uchun, [[AQSH]]da oʻqish uchun Boltga stipendiyalar (grand) ham taklif qilishdi, ammo Trelawny oʻsmiri oʻzining vatani Yamaykada qolishdan mamnun ekanligini aytib, barchasini rad etgan. Buning oʻrniga Bolt oʻzining professional mashgʻulot maydoni sifatida Yamayka Texnologiya Universitetining sport maydonini tanladi va havaskorlik yillarida unga yaxshi xizmat qilgan universitetning yengil atletika zalida qoldi<ref>{{yangiliklar manbasi |last=Channer |first=Colin |title='Cool Runnings' Are Heating Up |work=The Wall Street Journal |date=9-avgust 2008-yil |url=https://www.wsj.com/articles/SB121823832648825809 |access-date=18-avgust 2008-yil |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150112231310/http://www.wsj.com/articles/SB121823832648825809 |archive-date=12-yanvar 2015-yil  }}</ref>.
2005-yilda Bolt uchun yangi murabbiy, Glen Mills mashgʻulotlarni oʻta boshladi. Shu tariqa Bolt yengil atletikaga jiddiy munosabat bildirdi. Mills Boltning salohiyatini tan oldi Bolt, Kim Kollinz va Dven Chambers kabi tajribali sprinterlar bilan hamkorlik qilib, yaqinlashib kelayotgan yengil atletika mavsumiga tayyorgarlik koʻrish uchun Mills bilan mashgʻulotlarni boshladi. Mashgʻulotlar yaxshi boshlandi va iyul oyida u 20,03 soniya yugurish bilan 200 m CAC chempionati rekordini yangiladi, soʻng [[London]]ning Kristal Pelasida 200 metr masofaga 19,99 soniyda yugurish bilan 200 m mavsumdagi eng yaxshi natijani qayd etdi.[[File:Osaka07 D6A M200M nearfinish.jpg|300px|left|
Bolt 200 m masofagayugurishning yakuniy bosqichida Geydan orqada qolmoqda, 2007-yil]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{BBC — Jahon sporti yulduzlari}}

{{DEFAULTSORT:Bolt, Usain}}
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]