Vardak viloyati sahifasining manbasini koʻrish

{{Maʼmuriy birlik
 |Rang1                            = 
 |Tasvir                           =Settlement in Wardak Province.jpg
 |Tasvir sarlavhasi                =
 |Oʻzbekcha nomi                   = Vardak viloyati 
 |Asl nomi                         = میدان وردک
 |Gerb                             = 
 |Bayroq                           = 
 |Gerb kengligi                    = 
 |Bayroq kengligi                  = 
 |Gerb taʼrifi                     = 
 |Bayroq taʼrifi                   = 
 |Mamlakat                         = 
  |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |region                          = 
  |type                            =  
  |sathi                           = 
  |CoordScale                      =  
 |Madhiya                          = 
 |Maqomi                           = Viloyat
 |Tegishli hudud                   = 
 |Tarkibida                        = [[Afgʻoniston]]
 |Markazi                          = Maydon Shahr
 |Yirik shahari                    = 
 |Yirik shaharlari                 = 
 |Asos solingan                    = 
 |Bekor qilingan                   = 
 |Rahbari                          = Muhammad Aminjon<ref name="azamnews">{{Veb manbasi|url = http://azamnews.com/?p=108148|title = د نږدې شلو ولایاتو لپاره نوي والیان او امنیې قوماندانان وټاکل شول|date = 7 November 2021|qaralgan sana = 2022-11-22|arxivsana = 2021-11-25|arxivurl = https://web.archive.org/web/20211125225107/http://azamnews.com/?p=108148}}</ref>
  |Rahbar ismi                     = Hokim
 |Rahbari2                         = Sher Ahmad Ammar<ref name="azamnews"/>
  |Rahbar ismi2                    = Hokim oʻrinbosari 
 |YAIM                             = 
  |YAIM yil                        = 
  |YAIM oʻrin                      = 
  |YAIM jon boshiga                = 
  |YAIM jon boshiga oʻrinda        = 
 |Til                              = pushtun, dariy
 |Tillar                           = 
 |Aholi                            = 671 817 kishi 
  |Roʻyxatga olingan yil           = 2021
  |Aholi foizi                     = 
  |Aholi oʻrinda                   = 
  |Zichligi                        = 
  |Zichlig oʻrinda                    = 
  |Millatlar tarkibi               = 
  |Dinlar tarkibi                  = islom
 |Maydoni                          = 10 348
  |Maydon foizi                    = 
  |Yer maydoni                     = 
 |Yuqori balandligi                = Gurbut togʻi 2900m
 |Oʻrtacha balandligi              = 
 |Quyi balandligi                  = 
 |Kengligi                         = 
 |Uzunligi                         = 
 |Xarita                           = Wardak in Afghanistan.svg
 |Xarita oʻlchami                  = 
 |Maʼmuriy birlik xaritasi         = 
  |Xarita oʻlchami ае              = 
 |Soat mintaqasi                   = +4:30
 |Qisqacha                         = AF-WAR
 |ISO                              = 
 |FIPS                             = 
 |Telefon kodi                     = 
 |Pochta indeksi                   = 
 |Internet domeni                  = 
 |Avtomobil raqami kodi            = 
 |Sayt                             = 
 |Telegram rasmiy sahifasi                    = 
 |Izoh                             = 
}}
'''Vardak viloyati'''<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Wardak|url=https://president.gov.af/en/maidan-wardak-2/|nashriyot=Office of the President of Afghanistan}}</ref> ([[Pushtu tili|pushtu]]: وردګ, [[Dariy tili|Dari]]: وردگ), '''Vardag''' yoki '''Maydoni Vardak''' deb ham ataladi. Afgʻonistonning 34 viloyatidan biri boʻlib, Afgʻonistonning markaziy mintaqasida joylashgan. Sakkiz tumanga boʻlingan va taxminan 500 ming aholiga ega<ref name="nsia">{{Veb manbasi|url=https://www.nsia.gov.af:8080/wp-content/uploads/2021/06/Estimated-Population-of-Afghanistan1-1400.pdf|sarlavha=Estimated Population of Afghanistan 2021-22|muallif=<!--Not stated-->|sana=April 2021|ish=|nashriyot=National Statistic and Information Authority (NSIA)|arxivsana=June 29, 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210624204559/https://www.nsia.gov.af:8080/wp-content/uploads/2021/06/Estimated-Population-of-Afghanistan1-1400.pdf|kirish sanasi=June 21, 2021|iqtibos=}}</ref>. Viloyat markazi Maydon Shahr, viloyatdagi eng zich tuman Saydobod tumanidir. Vardak oʻzining mashhur baland choʻqqilaridan biri (Shoh Fuladiy) nomi bilan mashhur.

2021-yilda [[Tolibon]] [[Tolibon hujumi (2021)|2021-yilgi hujum]] paytida viloyat ustidan nazoratni qoʻlga kiritgan.

== Tarixi ==
Kommunistik davrda Vardak aholisi kommunistik hukumatga jiddiy yordam koʻrsatmagan<ref name="Elias">{{Kitob manbasi|last=Elias|first=Mohammed Osman Tariq|editor=Giustozzi|title=Decoding the New Taliban: Insights from the Afghan Field|publisher=Hurst & Company|year=2009|chapter=The Resurgence of the Taliban in Kabul, Logar and Wardak|isbn=978-1-85065-961-7}}</ref>. Vardak viloyati Afgʻonistondagi fuqarolar urushi davrida [[Kobul (shahar)|Kobulga]] yaqinligi va qishloq xoʻjaligi yerlari tufayli muhim ahamiyatga ega boʻlgan. Hududda Hizb-i Vahdatning muhim ishtiroki boʻlgan. Hududning katta qismi 1995-yilning qishida [[Tolibon]] tomonidan bosib olingan<ref name="Elias" />. Bunda Maydon Shahr terror nishoni boʻlgan Tolibonning Kobulga borishdagi asosiy yoʻli boʻlib qolmoqda.

2008 va 2009-yillarda Vardakda xavfsizlik bilan bogʻliq vaziyat keskin yomonlashgan. Muhammad Usmon Tariq Ilyosning hisobotiga koʻra, 2008-yil oxiriga kelib Logar ham, Vardak ham amalda Tolibon nazorati ostida boʻlgan<ref name="Elias"/>. 2009-yil aprel holatiga koʻra, Ichki ishlar vazirligi butun viloyatni „Yuqori xavf“ roʻyxatiga kiritgan<ref>British Broadcasting Corporation.</ref>.

2017-yil oktabr oyida AQSh kuchlari 1-batalyonning 87-piyoda polki va 10-maxsus operatsiyalar guruhidan iborat boʻlgan qoʻshinlar viloyatni Tolibon nazoratidan olib tashlash uchun hujum boshlaydi.

2019-yil 21-yanvar kuni [[Tolibon]]ning viloyatdagi harbiy baza va politsiya oʻquv markaziga hujumi natijasida 125 nafar NDS zobiti halok boʻlgan. Kamida 30 kishi yaralangani xabar qilingan. Hujum butun mamlakat boʻylab har kuni kuchli zoʻravonlik kechayotgan davrda sodir boʻlgan<ref>Taliban Attack on Afghan Military Base and Police Training Center Kills 12 21 January 2019.</ref>.
[[Fayl:TSPN2734.jpg|thumb|Vardak viloyatidagi AQSh askari, 2011-yil]]

== Geografiyasi ==
Vardak viloyati – Afgʻonistonning markaziy va sharqiy mintaqasida joylashgan; shimoli-sharqda [[Parvon viloyati|Parvon]], sharqda [[Kobul (shahar)|Kobul]] va [[Luvgar (viloyat)|Logar]], janubda [[Gʻazni viloyati|Gʻazni]] va gʻarbda [[Bomiyon viloyati|Bomiyon]] bilan chegaradosh. Vardak viloyatining markazi Maydon Shahr boʻlib, Kobuldan taxminan 35&nbsp;km uzoqlikda joylashgan. Shaharda 9934 kishi istiqomat qiladi. Aholisining aksariyati qishloq joylarda yashaydi. Aholi eng zich joylashgan hududlar Kobul-Qandahor shossesi boʻyida joylashgan. Viloyatning qolgan qismida aholi soni kam, qishloqlar irrigatsiya va suv manbalari mavjud boʻlgan hududlarda toʻplangan<small>.</small>Unai va Hajigak kabi dovonlar mavjud.

== Iqtisodiyot va sanoati ==
Sanoat jihatidan viloyatda bitta [[marmar]] zavodi ishlab turibdi, viloyat markazida va Saydobod tumanida marmar konlari mavjud boʻlsa-da, hukumat taqiqi tufayli hozir qazib olinmayapti. Tijorat faoliyatining asosiy qismi Maydon Shahrdadir. Vardak [[qishloq xoʻjaligi]] va [[chorvachilik]] mahsulotlari savdosi bilan bogʻlangan boʻlsa-da, tosh qazish ham bu hududda rivojlanayotgan soha hisoblanadi. Maydon shahrliklar koriz tozalash va taʼmirlashda usta boʻlib, shu maqsadda mamlakatning boshqa hududlariga ham boradi. Vardakda [[neft]], [[temir]], [[yoqut]] va [[zumrad]] kabi koʻplab tabiiy resurslar mavjud.

Qishloq xoʻjaligi Vardak viloyatidagi uy xoʻjaliklarining 43 foizi uchun asosiy daromad manbai hisoblanadi. Viloyatda qishloq xoʻjaliklarining beshdan toʻrt qismi (79 %) qishloq xoʻjaligi yerlari yoki tomorqalariga egalik qiladi yo ularni boshqaradi. Biroq, viloyatdagi uy xoʻjaliklarining qariyb toʻrtdan bir qismi (24 %) savdo va xizmat koʻrsatish sohalaridan daromad oladi va uy xoʻjaliklarining qariyb yarmi (45 %) qishloq xoʻjaligidan tashqari mehnat orqali daromad oladi.

== Taʼlim ==
[[Fayl:School_in_Wardak-2009.jpg|thumb|Vardak viloyatining Jalrez tumanidagi maktab 2009-yilda taʼmirlanmoqda]]
Vardak viloyatida umumiy savodxonlik darajasi 25 % ni tashkil qiladi. Viloyatda 251 ta boshlangʻich va oʻrta taʼlim maktabida 105 ming 358 oʻquvchi taʼlim oladi. Ushbu maktablarda 2909 nafar oʻqituvchi dars beradi<ref name="mrrd">{{Veb manbasi|url=http://www.mrrd.gov.af/nabdp/Provincial%20Profiles/Wardak%20PDP%20Provincial%20profile.pdf|sarlavha=Ministry of Rural Rehabilitation and Development|nashriyot=Mrrd.gov.af|sana=2012-08-04|kirish sanasi=2012-08-15}}</ref>.

== Demografiyasi ==
[[Fayl:Districts of Wardak as of January 2004.png|thumb|Vardak viloyati tumanlari]]
2021-yil holatiga koʻra, Vardak viloyatining umumiy aholisi taxminan 671 817 kishini tashkil qilgan<ref name="nsia"/>. Viloyatda asosan pushtunlar (70%), [[Shialik|shia]] [[hazoralar]]i va [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniy]] [[tojiklar]] aholining katta qismini tashkil qiladi. Tojiklar asosan viloyatning shimoliy tumanlarida, hazoralar esa viloyatning gʻarbiy qismida istiqomat qiladi. Viloyatda, shuningdek, etnik [[ozarbayjonlar]] boʻlgan va [[Shialik|shia islomiga eʼtiqod]] qiluvchi kichik [[qizilboshlilar]] yashaydi<ref name="understandingwar">{{Veb manbasi|url=https://www.understandingwar.org/region/regional-command-east#Nuristan|sarlavha=Maydan Wardak Province|nashriyot=Understanding War|kirish sanasi=2013-09-25|arxivurl=|arxivsana=}}</ref><ref name="nps">{{Veb manbasi|url=https://nps.edu/web/ccs/maydan-wardak|sarlavha=Mayden Wardak Provincial Overview|ish=Program for Culture & Conflict Studies|nashriyot=[[Naval Postgraduate School]]|kirish sanasi=24 June 2021}}</ref>.

=== Tumanlari ===
{| class="wikitable sortable" align="center" style="font-size:90%;" width="90%"
|+ align="center" style="background:#BFD7FF" |'''Vardak viloyati tumanlari'''
! align="left" style="width:125px" | Tuman
! align="left" style="width:125px" | Markaz
! align="right" style="width:100px" | Aholi<ref name="nsia"/>
! align="right" style="width:100px" | Hudud<ref>[http://www.fao.org/afghanistan/ Afghanistan Geographic & Thematic Layers]</ref>
! align="right" | Izohlar
|-
| Chaki Vardak
| Chaki Vardak
| 97 059
| 1273
|
|-
| Mirdad kuni
| Miran
| 35 687
|
|
|-
| Hiso-I-Avali Bihsud
|
| 42 582
|
|
|-
| Jag‘atu
|
| 52 585
|
| 2005-yilda Gʻazni viloyatidan koʻchirilgan
|-
| Jalrez
|
| 60 966
|
|
|-
| Markazi Bihsud
| Behsud
| 137 208
|
|
|-
| Maydon Shahr
| Maydon Shahr
| 46 611
|
|
|-
| Nirx
|
| 65 562
|
|
|-
| Saydobod
| Saydobod
| 133,5773
| 1163
|
|}

*

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==
{{commons turkum| Wardak Province}}
* [http://www.understandingwar.org/region/regional-command-east#Maydan Vardak viloyati urushni oʻrganish instituti talqinida]
* [https://nps.edu/web/ccs/maydan-wardak Vardak viloyati] dengiz aspiranti talqinida
{{tashqi havolalar}}

[[Turkum:Afgʻoniston viloyatlari]]