Zangtepa sahifasining manbasini koʻrish

'''Zangtepa''' — [[Termiz]] yaqinidagi qadimiy [[Chagʻoniyon|Chagʻoniyon]] qal’asi xarobalari. Qal’a V asrda kichik shahar qal’asi rolini oʻynagan [[Antik davr|qadimiy davrning]] yirik mustahkam binosi xarobalari ustida paydo boʻlgan{{sfn|Хмельницкий|2000}}.

V—VI asrlardagi qurilishdan gʻarbiy devorning old qismi, qisman sharqiy va janubiy devorlari, janubi-sharqiy burchakda kvadrat shakldagi ziyofatlar xonasi, shu bilan bir vaqtda yoki VI-VII asrlarda qurilgan, shimoliy va gʻarbiy tomondan — G - shaklidagi kuluar saqlanib qolgan. Oʻn metr balandlikka koʻtarilgan devor kvadrati [[Bastion|burchakli]] toʻrtburchaklar minoralar — tor boʻshliqlari boʻlgan poydevorlar shaklida tashqariga chiqadi. V-VI asrlarga oid ichki bezaklarning deyarli hech bir qismi saqlanib qolmagan, baʼzi devorlar parchalari bundan mustasno. Ammo VII asrda qal’aning devor ichidagi makonining shimoli-gʻarbiy qismida biroz murakkab koridor-taroq tipidagi massiv inshoot — eksenel yoʻlak — [[Vestibyul|kirish zali]] va yon tomonlarida toʻrt va uchta choʻzilgan gumbazli xonalardan iborat guruhlar qurilgan. Ushbu rejalashtirish texnika asosan kazarmalar, harbiy yotoqxonalar va ombor binolariga xos boʻlib, bu bizga Zangtepaning shimoli-gʻarbiy burchagidagi binoni qal’aning zodagon egasining harbiy otryadining yashash joyi deb hisoblash imkonini beradi. Ushbu binoning eng shimoliy xonalarida axlat qutilari va maishiy va ombor jihozlarining baʼzi boshqa qismlari saqlanib qolgan{{Sfn|Хмельницкий|2000}}.

Qal’a shunisi bilan qiziqtiradiki, bu yerda deyarli bitta namunada, [[Xorazm]] gofrirovka qilingan kishkalaridan butunlay farq qiladigan oʻziga xos tashqi dizayni saqlanib qolgan. Ushbu bezakning tafsilotlari juda munosib boʻlib, uning yoshini hisobga olsak, qal’aning gʻarbiy devorining tashqi yuzasida saqlanib qolgan{{Sfn|Хмельницкий|2000}}.

Oʻrta Osiyoning islomgacha boʻlgan qalʼalarining tashqi meʼmorchiligi, qoida tariqasida, Xorazmni hisobga olmaganda, saqlanib qolmagan. Zangtepa bundan mustasno boʻlib, bu meʼmorchilik tashqi shakllarning qattiq himoyalanganligi, mustahkamligi bilan bir qatorda dekorativ, plastik ekspressivlikka muhtoj emasligini koʻrsatadi. Qal’alarning baland jabhalari ilgari oʻylangandan koʻra koʻproq bezakli boʻlgan: katta, ritmik tarzda tartibga solingan detallar — dekorativ boʻshliqlar, teshiklar, shlyapa ramkalar va shunga oʻxshashlar tufayli ular aniq masshtab va kuchli, cheklangan boʻlsa-da, plastiklik bilan ajralib turardi{{Sfn|Хмельницкий|2000}}.

Zangtepa hozirda moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan<ref>[https://lex.uz/docs/-4543266 | LexUZ]. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi Qarori. 846-son, 04.10.2019</ref>.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Adabiyotlar ==

* S.G. Xmelniskiy, Kushonlar va arablar oʻrtasida. V-VIII asrlar Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi. — Berlin-Riga: GAMAJUN, 2000. — 288 r.

== Havolalar ==
{{veb manbasi|sarlavha=Занг-тепе|url=http://www.orientalstudies.ru/rus/index.php?option=com_publications&Itemid=&list=2&keyword=Занг-Тепе|vebsayt=Orientalstudies.ru|kirish sanasi=2019-09-02|deadlink=no}}

[[Turkum:Qalʼalar]]
[[Turkum:Pages with unreviewed translations]]