Zikr sahifasining manbasini koʻrish

'''Zikr''' ({{lang-ar|ذِكْر}} – ''eslash, yodga olish'') – [[tasavvuf]]da xudoni yodga olish bilan bogʻliq „samo“ marosimi va shu marosimda ijro etiladigan musiqiy sheʼriy turkum.

== Tarixi ==
	Musulmonlar orasida <nowiki>X—XI</nowiki> asrlarda shakllangan. Ilohiyotchilar [[Alloh]]ni yodga olish zarurligini [[Qurʼon]]ning ''„Allohni zikr qilish bilan qalblar orom olur“'' (13:28) degan koʻrsatmasi bilan bogʻlaydilar. Zikrning asosiy falsafiyestetik maqsadi vajd (ekstaz), yaʼni insonning [[musiqa]], [[sheʼr]] va [[raqs]] vositasida oliy Haqiqat (Tangri) bilan hissiy-ruhiy birlashib, uygʻunlashib ketishidir. Turli xil tasavvuf [[tariqat]]larida zikrning xilma-xil koʻrinishlari ishlatiladi. Masalan, [[Turkiston]]da eng koʻp tarqalgan [[naqshbandiya]] tariqatida „Zikri jahriy“ („Oshkora, katta zikir“ yoki „Xonakryi“ deb ham ataladi), „Zikri xafiy“ („Yashirin, kichik zikir“, tor doirada ijro etilgan), „Zikri adadiy“ („Sanokli zikr“), „Zikri alloniya“ („Eʼlonli zikr“), „Zikri dil“ kabi turlari qoʻllanilgan. [[Jaloliddin Rumiy]] asos solgan [[mavlaviya]] tariqatida zikr marosimiga musiqiy asboblar va raqslar keng jalb qilina boshlangan.

Naqshbandiya tariqatida „Zikri jahriy“ turkumining asosiy qismlari usullarning zarblariga koʻra, „Yakzarb“, „Duzarb“, „Sezarb“, „Chorzarb“ deb atalgan. Asosiy qismlarning oʻzgartirilgan koʻrinishlari „Chopqin“ deb yuritilgan. Zikrning boshlanishi, asosiy qismlar oraligʻi va turkum yakunida [[Qurʼon]] suralari rechitativ (nutqdosh) uslubida kuylanadi. Turkumning qismlari kuy-ohang, usul-ritmik tuzilmalari Sharq xalqlari musiqa merosi, xususan, oʻzbek [[ashula]] janriga taʼsir koʻrsatgan. Zikr [[mavlud]] va boshqa diniy marosimlarning tarkibiy qismiga aylangan. Oʻzbekiston kompozitorlaridan [[Ikrom Akbarov]] („Shoir xotirasiga“ poema), A. Kozlovskiy („Ulugʻbek“ operasi) va boshqa zikr usul-ohanglaridan foydalanishgan{{OʻzME-Z}}.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
{{vikiiqtibos}}
{{vikilugʻat}}


{{islom-stub}}
{{tashqi havolalar}}

[[Turkum:Islom]]