Акелей, Аклейбеҳер(олмонча: Акелеибечер, Агелеибечер ) — катта „қўнғироқ шаклидаги“ баланд қопқоқли, кумушдан ишланган кубок бўлиб, заргарлик санъатига оид ишлардан саналади.

Аклейбеҳерс. Зарҳал кумуш. 17-аср охири. Бадиий ҳунармандчилик музейи, Берлин
Франсуа Абер. Стол устида бир сават узум, идишда олча ва зарҳал кумуш қадаҳ тасвирланган натюрморт. 1645 йиллар.

Номланиши

Акелей-шиша идишнинг номи бўлиб, бу ном немис тилида Акелеи — Аквилегия " сувни тўпловчи " (лотинча: Ақуилегиа) гулига қиёслаб берилган. Унинг шакли ўша даврда манзарали ва доривор ўсимлик сифатида жуда қадрланган колумбин „қўнғироқ“ гулига ўхшайди, деб ҳисобланган[1]. Бундан ташқари, бу гул ўрта асрлар санъатида Муқаддас Руҳнинг тимсолларидан бири бўлиб, одамни жодугарлик ва иблиснинг ҳийла-найрангларидан ҳимоя қилишига ишонишган.

Тарихи

Дастлабки акелейлар 15-асрнинг охири[2] ёки 16-асрнинг бошида[3] яратилган.

Бундай қадаҳни ишлаб чиқариш юқори маҳорат талаб қилар эди. Шунинг учун ҳам 15-асрдан 18-асргача заргар устахонага ишга қабул қилинаётганида ишлари орасида акелей бокалини тақдим қилиши шарт эди. Бу унинг маҳорати даражасини белгилаб берган.(олмонча: Меистерwерк )[2].

Тахминларга кўра, акелейнинг биринчи классик намунаси 1571 йилда таниқли уста, Нюрнберглик „заргар“ (олмонча: Голдсчмиэд ) Вензел Жамницер [4] томонидан ишланган . Кейинчалик уларнинг аксарияти „Ямнитзернинг Акелейлари“ деб номланган (олмонча: Жамнитзерс Агелейбечер ). Бундай кубоклар Нюрнберг, Аугсбург, Гамбургда тайёрланган. Улар зарҳалланган. Гравюра ва ҳайкалтарошлик деталлари билан безатилган. Шунингдек, букл техникаси (қадаҳга бўртма безаклар ёпиштирилган, бу ўз навбатида сиртдаги ёруғлик ўйинини кучайтирган) қўлланган. Уларнинг шакли Шимолий Уйғониш давридан Шимолий Европа манеризми ва немис бароккосига ўтиш даврининг эстетикасини акс эттирди[5].

Акелей бадавлат бюргерлар, курфюрст (кадимги Германияда: император сайлаш ҳуқуқига эга бўлган давлатманд князъ) лар ва қироллар, ўзларининг музейлари учун ажойиб буюмларни тўпловчилар орасида жуда машҳур эди. Байрам дастурхонида бундай қадаҳнинг мавжудлиги хонадон эгасининг бадавлат эканлигидан далолат берган[1][6] Бундан ташқари, безак сифатида кўпинча ўсимлик орнаментлари[1] ва денгиз мифологияси образлари[6] ишлатилган.

Тасвирий санъатда Акелей

Акелей кўпинча ХВИИ-ХВИИИ асрлардаги Голландия, Фламанд ва Германия мактабларининг натюрмортчи рассомларининг ишларида акс этган. 17-асрдаги голландияликларнинг расмлари ҳам бунга мисолдир.

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Деуцче Дигитале Библиотҳек.
  2. ↑ 2,0 2,1 Манфред Ҳ. Гриэб.. Нüрнбергер Кüнстлерлехикон. Wалтер де Груйтер, 2007 — 2035-бет. 
  3. ↑ Счмуcклехикон.
  4. ↑ Болшая иллюстрированная энсиклопедия древностей. — Прага: Артия, 1980. — С. 257
  5. ↑ Власов В. Г. Аклей, Аклейбехер, Агляйбехер // Власов В. Г. Новий энсиклопедический словар изобразителного искусства. В 10 т. — СПб.: Азбука-Классика. — Т. И, 2004. — С. 124
  6. ↑ 6,0 6,1 Тарасов Ю.А.. Голландский натюрморт ХВИИ века. СПб: Издательство С.-Петербургского университета, 2004 — 29—30-бет. 


Адабиёт

Ҳаволалар