Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Avtomobil sanoati

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Замонавий автомобил йиғув линияси. Геэлй компанияси.

Файл:Šкода cарс беинг транспортед бй раил ат Кутнá Ҳора мěсто траин статион, Cзеч Републиc - 20140710.огв

Автомобил саноати — машинасозликнинг бир тармоғи; автомобиллар, тиркама ва ярим тиркама юк ташиш мосламалари, автомобилларга эҳтиёт қисмлар, агрегатлар ишлаб чиқаради, шунингдек мотоцикллар, мотороллерлар, мопедлар, велосипедлар ишлаб чиқариш корхоналари ҳам Автомобил саноати таркибига киради.

Тарихи

Автомобил саноати ХИХ аср охирида Франсия, Германия, АҚСҲ, Буюк Британияда вужудга келди. ХХ аср давомида бу саноат юқоридаги мамлакатлардан ташқари. Япония, Италия, Россия, Канада, Швесия ва бошқа мамлакатларда ҳам ривож топган[1]. Дунёда ҳар йили ўрта ҳисобда 70–100 млн автомобил ишлаб чиқарилади, шулардан юк автомобиллари 9–10 млн, автобуслар 1,4–1,7 млн, қолганлари енгил автомобиллар. Енгил автомобиллар ишлаб чиқаришда АҚШнинг "Женерал моторс" (3,4), "Форд" (4,0), "Крайслер" (1,4) автомобил монополиялари жаҳонда ишлаб чиқарилган жами енгил автомобилларнинг 23,6%ни ишлаб чиқаради, Япониянинг "Тоёта" (3,6), "Хонда" (1,9), "Ниссан" (2,1) монополиялари, Германиянинг "Фолксваген" (2,0), "Опел" (1,7), Франсиянинг "Рено" (1,6), Италиянинг "Фиат" (1,9) компаниялари енгил автомобиллар ишлаб чиқаришда етакчилик қилади. ХХ асрнинг 80-йилларидан бошлаб автомобил консернлари автомобил сотиш бозорларида каттароқ жой эгаллаш, маҳсулот таннархини камайтириш ва сифатини юқори даражага кўтариш мақсадида халқаро консернларга бирлаша бошлашди. Масалан, "Форд" консерни ўзига Япониянинг "Мазда", Англиянинг "Ягуар", Швесиянинг "Волво" консернларининг енгил автомобиллар ишлаб чиқарадиган бўлимларини киритди. "Фолксваген" Испаниянинг "Сеат", Германиянинг "Ауди", Чехиянинг "Шкода" консернлари билан бирлашди. Бу жараён ҳозирги кунгача давом этиб келмоқда.

Ўзбекистонда Автомобил саноати

Андоза:Cатмаин

ГМ-Узбекистан. Асакадаги энг йирик автомобил заводи

Ўзбекистонда Автомобил саноати 90-йиллар бошидан пайдо бўлди. 1992-йил Ўзбекистон Республикасида Жанубий Кореянинг "Даэwоо" корпорацияси билан Асака шаҳрида йиллик лойиҳа қуввати 200 минг дона енгил автомобиллар ("Дамас", "Тико", "Нексия") ишлаб чиқарадиган "Ўз-ДАЭWОО" АВТО, қўшма корхонаси барпо этилди. Асака автомобил заводида "Дамас" микроавтобусларини серияли ишлаб чиқариш 1996-йил мартдан йўлга қўйилди, 1996-йил 19-июлда заводнинг расмий очилиши ва халқаро тақдимоти ўтказилди. 1996–99 йилларда "ЎзДАЭWОО авто" қўшма корхонасида 200 мингдан ортиқ автомобил, 1999-йилда жами 60 мингга яқин автомобил ишлаб чиқарилди ("Нексия" – 28259, "Тико" – 16380, "Дамас" – 13663 дона). Чет элга 14 мингдан ортиқ автомобил экспорт қилинди. Шунинг-дек 1995-йил "Ўзавтосаноат" уюшмаси ва Туркиянинг "Коч холдинг" компанияси ўртасида имзоланган шартномага кўра, Самарқанд шаҳрида йиллик лойиҳа қуввати 5 минг донадан зиёд автобус ва турли юк машиналари ишлаб чиқаришга мўлжалланган, умумий қиймати 65 млн. АҚСҲ долларига тенг "СамКочАвто" қўшма корхо-насини бунёд этилди. Ўрта Осиёда автобус ва турли юк машиналари ишлаб чиқарадиган мазкур ягона корхонани ишга туширишга мўлжалланган расмий такдимот маросими 1999-йил 16-мартда бўлиб ўтди. Ҳозирча бу заводда тайёрла-наётган машиналар учун бутловчи ва эҳтиёт қисмларнинг 25% Ўзбекистонда 136ишлаб чиқарилмоқда. Келгусида автомо-бил қисмларини ишлаб чиқариш тобора кенгайтири-лади. Асака автомобил заводида ҳам даст-лабки бутловчи ва эҳтиёт қисмларнинг 15% маҳаллий корхоналарда тайёрланган бўлса, 1999-йилга келиб бу кўрсаткич 55%га етди.Республика автомобиллар учун бут-ловчи қисмлар ишлаб чиқаришни ма-ҳаллийлаштириш дастурини амалга оши-риш мақсадида ўнлаб қўшма корхоналар ташкил этилди. Улар Жанубий кореялик шериклар иштирокида ташкил этилган заводлар: "ЎзкорамКо", "Ўз-Тонг Хонг", "Ўз-Донг Янг", "Ўз-Дон-гжу Пеинт Ком-пани", "Ўз-Сам Янг" ва бошқа1998-йилда "Ўзавтосаноат" уюшмаси Халқаро автотранспорт ишлаб чиқарувчи корхоналар ташкилотларига а’зо этиб қабул қилинди.Автозаводларнинг кўплаб дилерлари республика ичида ҳам, ундан ташқарида ҳам фаол ишламоқдалар. "Ўзавтотеххизмат" аксиядорлик жамия-ти ва "ЎзбекЛада" шулар жумласидан-дир. Автомобилларнинг янги моделларини яратиш мақсадида катта лойиҳалар устида ишлар олиб борилмоқда.2000-йил бошида Сифатни стандарт-лаш бўйича халқаро ташкилот (ИСО-БМТнинг ташкилоти; 1946-йилда тузил-ган) "Ўз-ДАЭWОО авто" компаниясида ишлаб чиқарилаётган автомобилларга халқаро сифат талабларига мувофиқлик сертифи-катини берди.Бахтиёр Ҳасанов.

Дунё

Қуйидаги жадвалда сўнгги йилларда бутун дунё бўйлаб ишлаб чиқарилган автомобилларни умумий сони ва ушбу саноатнинг ўсиш фоизлари келтирилган.

Йил Сони Ўзгариш Манба
1997 54,434,000 — [2]
1998 52,987,000 Decrease 2.7% [2]
1999 56,258,892 6.2% [3]
2000 58,374,162 3.8% [4]
2001 56,304,925 Decrease 3.5% [5]
2002 58,994,318 4.8% [6]
2003 60,663,225 2.8% [7]
2004 64,496,220 6.3% [8]
2005 66,482,439 3.1% [9]
2006 69,222,975 4.1% [10]
2007 73,266,061 5.8% [11]
2008 70,520,493 Decrease 3.7% [12]
2009 61,791,868 Decrease 12.4% [13]
2010 77,857,705 26.0% [14]
2011 79,989,155 3.1% [15]
2012 84,141,209 5.3% [16]
2013 87,300,115 3.7% [17]
2014 89,747,430 2.6% [18]
2015 90,086,346 0.4% [19]
2016 94,976,569 4.5% [20]
2017 97,302,534 2.36% [21]
2018 95,634,593 Decrease 1.71% [22]
2019 91,786,861 Decrease 5.2% [23]
2020 77,621,582 Decrease 16% [24]

Экспорт ва импорт

Давлатлар миқёсида автомобиллар экспорти (2014)

фром Ҳарвард Атлас оф Эcономиc Cомплехитй

Бутун дунё миқёсида автомобиллар импорти ва экспорти кўрсаткичлари. 2011

Етакчи компаниялар

Енгил автомобил ишлаб чиқарувчи давлатлар Топ 20 талиги (2021)
Давлат Ишлаб чиқарилган (дона)
Xitoy bayrogʻi Хитой
26 082 220
AQSH bayrogʻi АҚСҲ
9 167 214
Yaponiya bayrogʻi Япония
7 846 955
Hindiston bayrogʻi Ҳиндистон
4 399 112
Janubiy Koreya bayrogʻi Корея Республикаси
3 462 404
Olmoniya bayrogʻi Германия †
3 308 692
Meksika bayrogʻi Мексика
3 145 653
Braziliya bayrogʻi Бразилия
2 248 253
Ispaniya bayrogʻi Испания
2 098 133
Тайланд
1 685 705
Rossiya bayrogʻi Россия
1 566 317
Fransiya bayrogʻi Франсия †
1 351 308
Turkiya bayrogʻi Туркия
1 276 140
Индонезия
1 121 967
Kanada bayrogʻi Канада
1 115 002
Чехия
1 111 432
Словакиа
1 000 000
Буюк Британия
932 488
Eron bayrogʻi Эрон
894 298
Italiya bayrogʻi Италия
795 856

† = фақат енгил ва кичиктоннажли автомобиллар „Ишлаб чиқариш статистикаси“. ОИCА. 2023-йил 21-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 28-июн.

ОИCА сайти таҳлиллари бўйича 2017-йилда энг йирик 15 та автомобил ишлаб чиқарувчи компаниялар жадвали.[25]

Ўрин Компания Давлат Автомобил
1 Тоёта Yaponiya bayrogʻi Япония 10,466,051
2 Волксwаген Гроуп Olmoniya bayrogʻi Германия 10,382,334
3 Ҳюндаи Janubiy Koreya bayrogʻi Корея Республикаси 7,218,391
4 Генерал Моторс AQSH bayrogʻi АҚСҲ 6,856,880
5 Форд AQSH bayrogʻi АҚСҲ 6,386,818
6 Ниссан Yaponiya bayrogʻi Япония 5,769,277
7 Ҳонда Yaponiya bayrogʻi Япония 5,236,842
8 Фиат Чрйслер Аутомобилеса Italiya bayrogʻi Италия/AQSH bayrogʻi АҚСҲ 4,600,847
9 Ренаулт Fransiya bayrogʻi Франсия 4,153,589
10 Гроупе ПСАа Fransiya bayrogʻi Франсия 3,649,742
11 Сузуки Yaponiya bayrogʻi Япония 3,302,336
12 САИC Xitoy bayrogʻi Хитой 2,866,913
13 Даимлер Olmoniya bayrogʻi Германия 2,549,142
14 БМW Olmoniya bayrogʻi Германия 2,505,741
15 Геэлй Xitoy bayrogʻi Хитой 1,950,382

Топ 20

Адабиётлар

  • ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил

Ҳаволалар

  1. ↑ Ишлаб чиқарилмайдиган рус автомобиллари
  2. ↑ 2,0 2,1 „1998 - 1997 WОРЛД МОТОР ВЕҲИCЛЕ ПРОДУCТИОН БЙ ТЙПЕ АНД ЭCОНОМИC АРЕА“. оиcа.нет. 2016-йил 3-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 21-июл.
  3. ↑ „1999 Продуcтион Статистиcс“. оиcа.нет. 2017-йил 25-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-январ.
  4. ↑ „2000 Продуcтион Статистиcс“. оиcа.нет. 2017-йил 16-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-январ.
  5. ↑ „2001 Продуcтион Статистиcс“. оиcа.нет. 2017-йил 16-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-январ.
  6. ↑ „2002 Продуcтион Статистиcс“. оиcа.нет. 2017-йил 16-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-январ.
  7. ↑ „2003 Продуcтион Статистиcс“. оиcа.нет. 2017-йил 16-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-январ.
  8. ↑ „2004 Продуcтион Статистиcс“. оиcа.нет. 2017-йил 22-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-январ.
  9. ↑ „2005 Продуcтион Статистиcс“. оиcа.нет. 2017-йил 16-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-январ.
  10. ↑ „2006 Продуcтион Статистиcс“. оиcа.нет. 2017-йил 22-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-январ.
  11. ↑ „2007 Продуcтион Статистиcс“. оиcа.нет. 2015-йил 25-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-январ.
  12. ↑ „2008 Продуcтион Статистиcс“. оиcа.нет. 2018-йил 3-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-январ.
  13. ↑ „2009 Продуcтион Статистиcс“. оиcа.нет. 2018-йил 3-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-январ.
  14. ↑ „2010 Продуcтион Статистиcс“. оиcа.нет. 2017-йил 22-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-январ.
  15. ↑ „2011 Продуcтион Статистиcс“. оиcа.нет. 2017-йил 15-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-январ.
  16. ↑ „2012 Продуcтион Статистиcс“. оиcа.нет. 2018-йил 3-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-январ.
  17. ↑ „2013 Продуcтион Статистиcс“. оиcа.нет. 2018-йил 3-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-январ.
  18. ↑ „2014 Продуcтион Статистиcс“. оиcа.нет. 2017-йил 22-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-январ.
  19. ↑ „2015 Продуcтион Статистиcс“. оиcа.нет. 2017-йил 22-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-январ.
  20. ↑ „2016 Продуcтион Статистиcс“. оиcа.нет. 2017-йил 23-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-январ.
  21. ↑ „2017 Продуcтион Статистиcс“. оиcа.нет. 2021-йил 23-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-январ.
  22. ↑ „2018 Продуcтион Статистиcс“. оиcа.нет. 2021-йил 9-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-январ.
  23. ↑ „2019 Продуcтион Статистиcс“. оиcа.нет. 2021-йил 9-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-январ.
  24. ↑ „2020 Продуcтион Статистиcс“. оиcа.нет. 2021-йил 7-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-январ.
  25. ↑ „ОИCА: Wорлд Ранкинг оф Мануфаcтурерс“. 2016-йил 5-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-январ.