Dehqonobod tumani
Деҳқонобод тумани — Ўзбекистон Республикасининг Қашқадарё вилоятида жойлашган бўлиб, 1926-йил 29-сентябрда ташкил этилган (1962-йил 24-декабрда Ғузор тумани билан бирлаштирилган. 1971-йил 31-августда қайта тузилган). Деҳқонобод тумани вилоятнинг жануби-шарқида жойлашган. Шимоли-ғарбда Ғузор тумани, шимоли-шарқда Қамаши тумани, жануби-шарқда Сурхондарё вилоятининг Бойсун ва Сариосиё туманлари, ғарбда Туркманистоннинг Лебап вилояти билан чегарадош. Майдони 4,0 минг км2. Аҳолиси 162,7 минг киши[2] (2025). Деҳқонобод туманида 1 та шаҳарча (Қорашина), 14 қишлоқ фуқаролари йиғини (Бешқўтон, Бибиқорасоч, Бозортепа, Бошчорбоқ, Дуоб, Обиравон, Оқиртма, Оқмачит Оқработ, Оқтош, Қизилча, Қирққулоч, Қорашина, Қўрғонтош) бор. Маркази — Қорашина шаҳарчаси[3].
| Ўзбекистон туманлари|туман | |
|---|---|
| Таркибида | Қашқадарё вилояти |
| Маъмурий маркази | Қорашина |
| Ҳоким | Шерзод Шокиров[1] |
| Аҳоли (2025-йил 1-январ) | 162,7 минг киши |
| Майдони | 4000 кв.км км² |
| Вақт минтақаси | УТC+5 |
| Расмий сайти | ҳттп://деҳқонобод.уз/ |
| Харитада | |
 | |
Табиати
Релефи ўртача баландликдаги тоғлар (Ҳисор тизмасининг ғарбий тармоқлари — Бобосурхок, Қора сирт), паст тоғлар (Оқтош, Сайфи, Кесик, Усмонтов, Тепақўрғон) ва тоғ олди қия текисликларидан иборат. Туманда нефт, газ, ош тузи (Бойбичакон, Говхона), калий тузи (Одамтош, Тепақўтон) ва қурилиш материаллари (оҳактош, шағал, гипс) мавжуд. Иқлими континентал иқлим. Январнинг ўртача температураси — 0,6°, июлники 28,4°. Йилига ўртача 277 мм ёғин тушади. Туман ҳудудидан Ғузордарёнинг ирмоқлари: Катта Ўрадарё ва Кичик Ўрадарё оқиб ўтади. Туманнинг жануби-ғарбий қисмида ёзда қуриб қоладиган Қизилча ва Гажаксой каби сойлар бор. Пачкамар, Деҳқонобод сув омборлари қурилган. Деҳқонобод туманининг тоғли қисмида юпқа тоғ-қўнғир тупроқ, тоғ олди ва текислик қисмида оч бўз тупроқ (баъзан шўрхок ва қумоқ тупроқлар) учрайди. Туман ҳудудида арча, заранг, учқат ўсади. Паст тоғ этакларида пистазорлар бор. Шувоқ, шўра, янтоқ, эфемерлар ўсади. Ёввойи ҳайвонлардан туман тоғли қисмида қоплон, айиқ, қобон, тоғ эчкиси, бўри, тулки, жайра, суғур ва бошқалар учрайди. Кемирувчилардан каламуш, сичқон, қушлардан каклик ва бошқалар яшайди.
Аҳолиси
Аҳолиси, асосан ўзбек ва тожиклардан иборат. Аҳолининг ўртача зичлиги 1 км2 га 40,7 киши. Шаҳарликлар 30,9 минг киши, қишлоқ аҳолиси 131,8 минг киши[2] (2025-йил).
Иқтисодиёти
Тумандаги энг йирик корхона Деҳқонобод калий заводи ҳисобланади. Завод 2011-йил 6-июлдан буён калийли тузлар ишлаб чиқармоқда. Маҳсулотларнинг 80 фоизи чет элга экспорт қилинмоқда. ДКЗ 2021-йил 1-декабр ҳолатида 447,85 млрд. сўм жами тушум, 7,90 млн. сўм соф фойда олган[4]. Туманда бир қатор кичик хусусий сехлар ҳам мавжуд. Деҳқонобод тумани хўжалигининг асосини чорвачилик ва деҳқончилик ташкил қилади. Экин майдон 47,4 минг га, кўп йиллик дарахтзорлар 2,1 минг га, яйловлар 237,4 минг га. Яйловларда қоракўл қўйлари, ҳисори қўйлар, ангор зотли эчкилар, қорамол, йилқи боқилади. Деҳқонобод тош кесиш карери, жунни қайта ишлаш заводи, консерва тайёрлаш сехи мавжуд. Туман ҳудудидан Катта Ўзбекистон тракти, Ғузор — Қумқўрғон темир йўли ўтган.
Ижтимоий соҳа
2000/01-ўқув йилида 88 умумий таълим мактаби, касб-ҳунар коллежи, интернат лицейи фаолият кўрсатди. Туманда „Тоғ гўзали“ ашула ва рақс ансамбли, „Қўнғирот“ фолклор этнографик ансамбли, 27 кутубхона, 11 қишлоқ клуби бор. Марказий касалхона, 6 қишлоқ участка шифохонаси, 56 қишлоқ фелдшер-акушерлик шохобчаси, 7 қишлоқ врачлик пункти, 7 дорихона мавжуд бўлиб, 650 га яқин олий ва ўрта маълумотли тиббий ходим ишлайди. 1972-йилдан „Деҳқонобод овози“ туман газетаси чиқади (адади 2000).
Моддий маданий мерос обектлари
Деҳқонобод туманида 40 та обект Ўзбекистон Республикасининг Моддий маданий мероснинг кўчмас мулк обектлари миллий рўйхатига киритилган[5].
Археология ёдгорликлари
Туманда жами 33 та археология ёдгорлиги давлат муҳофазасига олинган.
| Обект тўлиқ номи | Обект даври | Обект манзили | Кўчмас мулкка бўлган ҳуқуқ | |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Дунётепа | ХВИ аср | Боғчорбоғ МФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
| 2 | Минортепа | ХИИИ аср | Боғчорбоғ МФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
| 3 | Тиллатепа | ХВИ аср | Белибойли МФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
| 4 | Хумдонтепа | ХИ—ХИИИ асрлар | Пахтачи МФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
| 5 | Чаштепа | ХИ—ХИИ асрлар | Обиробон МФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
| 6 | Габурдентепа | ХИИ—ХВ асрлар | Дуоб МФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
| 7 | Қўрғонтепа | ХИ—ХИВ асрлар | Боғчорбоғ МФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
| 8 | Қўрғонтепа | ХИ—ХВИ асрлар | Белибойли МФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
| 9 | Қўрғон Тошғузортепа | ХИВ—ХВИИИ асрлар | Белибойли МФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
| 10 | Эшоншайиттепа | ХИ—ХИВ асрлар | Белибойли МФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
| 11 | Қизлархон отатепа | ХИИ—ХВИИ асрлар | Ўзбекистон МФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
| 12 | Мунчоқтепа | ХИИИ—ХИХ асрлар | Ўзбекистон МФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
| 13 | Қўрғонтепа | ХВИ—ХВИИ асрлар | Ўзбекистон МФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
| 14 | Мунчоқтепа | ИХ—ХИИ асрлар | Ўзбекистон МФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
| 15 | Номсизтепа | ИХ—ХИИ асрлар | Ўзбекистон МФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
| 16 | Эскиқўрғонтепа | Х—ХИ асрлар | Ўзбекистон МФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
| 17 | Бўзтепа | ХИИ—ХВИИ асрлар | Торқапчиқ МФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
| 18 | Хўжаипоктепа | ИХ—ХИИ асрлар | Қўрғонтош МФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
| 19 | Қўрғонтепа | ИХ—ХИИ асрлар | Қўрғонтош МФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
| 20 | Қўрғонсоятепа | ИХ—ХИИИ асрлар | Ўзбекистон МФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
| 21 | Эски-уй қурилиш қолдиқлари | ХИ—ХИИ асрлар | Ўзбекистон МФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
| 22 | Қарашина ёдгорлиги | ИХ—ХВ асрлар | Ўзбекистон МФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
| 23 | Номсизтепа И | ИХ—ХВ асрлар | Ўзбекистон МФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
| 24 | Номсизтепа ИИ | ИХ—ХИВ асрлар | Ўзбекистон МФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
| 25 | Катта ўра ёдгорлиги | ХИИ—ХВИИ асрлар | Кўкабулоқ ҚФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
| 26 | Қўрғонтепа | Х—ХИИИ асрлар | Кўкабулоқ ҚФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
| 27 | Кўкабулоқ отатепа | ХИИ—ХИВ асрлар | Кўкабулоқ ҚФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
| 28 | Дунётепа | ИХ—ХИИИ асрлар | Кўкабулоқ ҚФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
| 29 | Қўрғонтепа | Х—ХВИ асрлар | Кўкабулоқ ҚФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
| 30 | Чойгултепа | ХВ—ХВИИ асрлар | Обиробон МФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
| 31 | Бойқўрғонтепа | ХИИ—ХВИИ асрлар | Обиробон МФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
| 32 | Сочтепа | ХВИ—ХВИИИ асрлар | Обиробон МФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
| 33 | Бозортепа | ХИИ—ХВИИ асрлар | Обиробон МФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
Архитектура ёдгорликлари
Туманда жами 4 та архитектура ёдгорлиги давлат муҳофазасига олинган.
| Обект тўлиқ номи | Обект даври | Обект манзили | Кўчмас мулкка бўлган ҳуқуқ | |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Оқсарой қалъаси[6] | 1890-йил | Оқрабод ҚФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
| 2 | Сари қоя тоғ[7] | ХВИИИ аср | Деҳқонобод МФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
| 3 | Работ[8] | 1910-йил | Деҳқонобод МФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
| 4 | Калта минор масжиди | ХВИИИ аср | Обод МФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
Монументал санъат ёдгорликлари
Туманда жами 2 та монументал санъат ёдгорлиги миллий рўйхатга киритилган.
| Обект тўлиқ номи | Обект даври | Обект манзили | Кўчмас мулкка бўлган ҳуқуқ | |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Мирзо Улуғбек ҳайкали | 1980-йил | Деҳқонобод МФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
| 2 | Иккинчи жаҳон уруши қатнашчиларига ўрнатилган ёдгорлик | 1980-йил | Деҳқонобод МФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
Диққатга сазовор жойлари
Туманда жами 1 та диққатга сазовор жой миллий рўйхатга киритилган.
| Обект тўлиқ номи | Обект даври | Обект манзили | Кўчмас мулкка бўлган ҳуқуқ | |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Хўжаи пок ота мақбараси | ХВИИ аср | Қўрғонтош МФЙ | Давлат мулки. Қашқадарё вилояти маданий мерос бошқармаси оператив бошқарув ҳуқуқи асосида |
Манбалар
- ↑ „Деҳқонобод туманига янги ҳоким тайинланди“. Кун.уз. Wеб Эхперт (2024-йил 24-феврал). Қаралди: 6-апрел 2025-йил.
- ↑ 2,0 2,1 „Ҳудудлар бо`йича шаҳар ва қишлоқ аҳолиси сони“. қашстат.уз. Қашқадарё вилояти Статистика бошқармаси. Қаралди: 6-апрел 2025-йил.
- ↑ "Деҳқонобод тумани" ЎзМЕ. Д-ҳарфи[сайт ишламайди] Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил
- ↑ „архив нусхаси“. 2023-йил 13-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 13-март.
- ↑ „Моддий маданий мероснинг кўчмас мулк обектлари миллий рўйхатини тасдиқлаш тўғрисида Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2019-йил 4-октабрдаги 846-сонли қарори“. Лех.уз (4-октабр 2019-йил). Қаралди: 16-март 2023-йил.
- ↑ „архив нусхаси“. 2023-йил 5-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 16-март.
- ↑ „архив нусхаси“. 2023-йил 5-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 16-март.
- ↑ „архив нусхаси“. 2023-йил 5-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 16-март.