Delfin

Афалина (Турсиопс трунcатус)

Делфин — тишли китлар оиласига мансуб бўлиб, унинг огъзида жуда кўп конуссимон бир хил тузилган тишлар бўлади. Бу тишлар фақат озиқни ушлаб туришга ёрдам беради. Коъпчилигида танасининг орқасида орқа сузгичи ҳам бўлади. Делфинларнинг 50 га яқин тури маълум. Делфинлар ўлжасини топиш учун ултратовушдан фойдаланади. Улар қирсиллашга ёки қисқа — қисқа хуштакка ўхшаш товуш чиқаради ва бирон буюмдан қайтадиган товушни қулоқлари ёрдамида эшитади. Делфинларнинг бош мияси мураккаб тузилган бўлиб, катта ярим шарлари поъстлогъининг бурмалари кўп бўлади. Шунинг учун уларнинг феъл-атвори ҳам хилма-хил ва мураккабдир. Делфинлар товуш сигналлари ёрдамида бир-бири билан алоқа боғлайди. Уларнинг биронтаси балиқ тўдасини топганида бошқалари ҳам шу жойга тўпланишади. Ҳалокатга учраган делфин ташвишли сигналлар билан бошқаларини ёрдамга чақиради. Улар қоълга осон ўрганади. Қора денгиз ва Узоқ Шарқ денгизларида оқбиқин делфин учрайди. Умуман олганда делфинлар Каспий ва Орол денгизидан бошқа барча денгиз ва океанларда кўплаб учрайди. Уларни овлаш ман қилинган. Она делфин болаларини сут билан боқади, шунинг учун делфинлар сут эмизувчилар синфига мансуб. Улар иссиқ қонли ҳайвонлардир. Делфинларнинг асосий озигъи балиқ, молюскалар ва майда денгиз ҳайвонларидир. Оддий делфинларнинг узунлига 16 метр атрофида бўлади. Делфиннинг катта оғзида 80 — 100 та тиши бўлади. Делфиннинг уст қисми қора ёки кулранг тусда, оппоқ қорнида қора сузгичлари бўлади. Уларнинг чўкаётган одамларни қутқарганликлари ҳақида баъзи маълумотлар бор. Делфин миясининг иккита ярим шари бир вақтда эмас, балки навбати билан ухлар экан, демак, бири ухлаганда, иккинчиси бедор бўлади. Маълум муддатдан сўнг улар ўрин алмашади : фаол бўлгани ухлайди, „ухлаб тўйгани“ бедор бўлади. Шундай қилиб, „навбатчи“ ярим шар делфин танасининг бошқарилишини таъминлайди, нафас олиш учун ўз вақтида сув сатҳига кўтарилишни кузатиб туради. Делфин шу йўсинда ухлайди. У уйғонганда эса иккала ярим шар ишга киришади. Делфинларнинг одамларни кўп бора қутқариб қолганлиги тўғрисидаги далиллар бу ҳайвонларда ақл борлигидан гувоҳлик беради. Ақл борлигидан дарак берувчи воситалардан бири " тил " ҳам делфинларда мавжуд. Олимлар делфинлар " тили " нинг жуда кўплаб қонуниятларини аниқлаганлар. Улар бу денгиз " ақллилари " бир-бирлари билан мулоқотда бўлганда бир неча юзлаб турли-туман ва мураккаб товуш сигналларини ишлатишларини аниқлаганлар. Қизиғи шундаки, оддий суҳбатда биз ҳам таҳминан шунча миқдордаги сўздан фойдаланамиз. Делфинларнинг яна бир қизиқ ҳусусиятлари бор : улар денгиз қушлари билан ҳамкорликда ов уюштиришади, яъни қушлар юқоридан балиқлар тўдаси жойлашган жойни тезда топиб оладилар ва шу жойнинг тепасида айлана бошлашади. Буни делфинлар кўриб шу жойга сузиб боришади ва ўзларидан қаттиқ овоз чиқариб балиқларни эсанкиратиб қўядилар, шундан сўнг делфин ва қушлар ҳужумга ўтадилар.

Шунингдек делфинлар жуда ақлли мавжудотлар бўлиб, урғочи делфинлар кўпайиш вақтида бир бирига доялик ҳам қилишади.

1. Делфинлар барча турдаги денгиз ҳайвонлари орасида энг машҳур ва ҳайратланарли ҳайвонлар ҳисобланади.

2. Ушбу денгиз жониворлари ўзларининг қувноқ характерлари ва юқори ақллари билан машҳур.

3. Делфинлар ухлаш вақтида мияларининг фақат ярмини ишлатадилар.

4. Ўртача делфин кунига 13 кг балиқ истеъмол қилиши мумкин.

5. Ушбу денгиз ҳайвонлари томонидан турли хил товушлар яратилиши мумкин.

6. Делфинларнинг энг баланд товушларидан бири бу чертишдир.

7. Делфинлар ривожланиш нуқсони ва психологик терапия билан касалланган одамларга ёрдам беради.

8. Ўйинчоқ вазиятдаги делфинлар кўпик ҳосил қилиши мумкин.

9. Делфинлар оиласининг энг катта вакили — қотил кит.

10. Қотил китларнинг узунлиги тўққиз метрдан ошиши мумкин.

11. Делфинлар лаззатланиш учун жинсий алоқада бўлишади.

12. Ушбу денгиз жониворлари соатига 40 км тезликда сузишлари мумкин.

13. Соатига 11 км дан ортиқ бу делфинларнинг одатий сузиш тезлиги.

14. Делфинлар дунёдаги энг ақлли ҳайвонлар ҳисобланади.

15. Асосан ушбу денгиз ҳайвонлари ўнга яқин одамда яшайди.

16. Делфинларнинг вақтинчалик бирлашмалари 1000 кишини қамраб олиши мумкин.

17. Тахминан 120 см энг кичик делфиннинг узунлиги.

18. Ушбу оиланинг энг катта аъзоси 11 тоннагача вазн кўтариши мумкин.

19. Ўртача делфиннинг вазни 40 кг дан ортиқ.

20. Ушбу денгиз жонзотларининг териси жуда нозик.

21. Делфинларнинг териси ўткир нарсалардан осонгина зарарланиши мумкин.

22. Аёл делфиннинг ҳомиладорлик даври ўн икки ой давом этиши мумкин.

23. Тахминан 17 ой — қотил китлар учун ҳомиладорлик даври.

24. Делфин оғзида 100 га яқин тиш бор.

25. Делфинлар овқатларини чайнамайдилар, балки ютадилар.

26. Юнонча „Делпҳис“ сўзидан делфин номи келиб чиққан.

27. Делфинлар 304 метргача шўнғий олишади.

28. Ушбу денгиз ҳайвонларининг аксарияти саёз сувда яшайди.

29. Гуруҳ ичида делфинлар орасидаги алоқалар жуда кучли.

30. Делфинлар ярадорларга ва касалларга ғамхўрлик қилишлари мумкин.

31. Бу денгиз жониворлари ҳаводан нафас олади.

32. Ушбу денгиз ҳайвонлари нафас орқали ҳавони нафас оладилар.

33. Делфинларнинг аксарият турлари шўр сувда яшайди.

34. 61 ёшида энг кекса делфин вафот этди.

35. Ушбу денгиз ҳайвонлари биринчи навбатда болаларни думини туғдиради.

36. Делфинлар эколокациядан овқат қидиришда фойдаланадилар.

37. Ушбу денгиз жонзотлари томонидан кўпинча ов қилишнинг қизиқарли тактикалари қўлланади.

38. Делфинлар доимий нафас олиш учун тўлиқ ухлай олмайдилар.

39. Делфинлар жуда қизиқарли ва ўйноқи ҳайвонлар ҳисобланади.

40. Ушбу денгиз ҳайвонлари тахминан олти метр баландликка сакрашлари мумкин.

41. Делфинлар баъзи турдаги ҳайвонлар билан ўйнашлари мумкин.

42. Делфинлар чет тилларини ўрганадилар.

43. Ушбу денгиз жониворлари билан сузиш стресс, кучланиш ва уйқусизликдан халос бўлишга ёрдам беради.

44. Қадим замонлардан бери делфинлар одамларни ўзларининг хайрихоҳликлари билан жалб қилишган.

45. Бугунги кунда ушбу денгиз жониворларининг 70 га яқин турлари маълум.

46. ​​Делфинлар ойнадаги аксини танийдилар.

47. Сувдаги делфинлар доимо айлана бўйлаб сузишади.

48. Ушбу денгиз жониворлари оилавий подаларда яшайдилар.

49. Делфинлар сурувда бир-бирларига ёрдам беришади.

50. Ҳар бир делфиннинг номи бор.

51. Делфинлар одамларга жуда ўхшаш.

52. Ушбу денгиз жониворлари тўрт камерали юракка эга.

53. Делфинларнинг мияси одамники билан бир хил вазнга эга.

54. Делфин тўғридан-тўғри олдида турган нарсаларга қарай олмайди.

55. Бу денгиз жониворлари сув остида ҳавосиз тахминан этти дақиқа вақт ўтказишлари мумкин.

56. Делфинлар бир-бирлари билан эчолокация ёрдамида алоқа қилишади.

57. Делфин хавф остида бўлган тақдирда сув остида 20 дақиқагача туриши мумкин.

58. Делфинларнинг баъзи жиддий кўникмалари уларга ҳар қандай муҳитга осонгина мослашишга имкон беради.

59. Ҳаётнинг биринчи ойида бу денгиз жониворлари ухламайдилар.

60. Делфинлар сонар тизимидан 15 кун давомида узлуксиз фойдаланишлари мумкин.

61. Делфинлар атрофдаги дунёни қичқириқлар ва чертиш билан ўрганишади.

62. Ушбу жонзотларнинг кўзлари 300 даража панорамали муҳитни кўришлари мумкин.

63. Делфинлар бир вақтнинг ўзида турли йўналишларда қарашлари мумкин.

64. Ушбу денгиз жониворлари кам ёруғликда кўриш имкониятига эга.

65. Ҳар икки соатда делфин терисининг бутун қатлами ўзгаради.

66. Делфинларнинг терисида паразитларни қайтарадиган моддалар мавжуд.

67. Делфин терисидаги ҳар қандай зарар тезда даволанади.

68. Ушбу денгиз жониворлари оғриқни бошдан кечирмайдилар.

69. Делфинлар жиддий жароҳат олганларидан кейин ўйнашни давом эттириши мумкин.

70. Делфинлар табиий оғриқ қолдирувчи воситани ишлаб чиқаришга қодир.

71. Делфинлар 80% энергияни иштиёққа айлантира олади.

72. Делфинлар очиқ жароҳатлар билан уммонда сузишади.

73. Ушбу денгиз жониворлари мукаммал иммунитет тизимига эга.

74. Делфинлар антибиотикларни сингдиришга қодир.

75. Ушбу денгиз жонзотлари Ернинг магнит майдонини сезишга қодир.

76. Юқори қуёш фаоллиги билан делфинларни қирғоққа ташлаш мумкин.

77. Делфинлар сонар тизими ноёб ҳодиса деб ҳисобланади.

78. Делфинлар об’эктларни масофадан туриб ажаблантирадиган қобилиятга эга.

79. Табиатда албинос — делфинларнинг ноёб тури мавжуд.

80. Бурундаги ҳаво ёстиғи ёрдамида бу денгиз жониворлари товушларни кўпайтиради.

81. Ушбу денгиз жониворлари учта тоифадаги товушларни кўпайтиради.

82. Делфинлар сув остида нафас олиш орқали кўпикларни пуфлаши мумкин.

83. Қисқичбақасимон балиқлар, калмар ва балиқлар делфиннинг одатий овқатланишига киради.

84. Ушбу денгиз жониворлари кунига 30 кг гача овқат эйиши мумкин.

85. 20 метргача бўлган масофада бу денгиз жониворлари бошқа ҳайвонларни таний олишади.

86. Делфинларни боқиш ва ўргатиш жуда осон.

87. Ушбу денгиз ҳайвонларининг сўз бойлиги 14000 дан ортиқ сўзларни ўз ичига олади.

88. Имо-ишора тилидан фойдаланадиган делфинлар суҳбат ўтказишлари мумкин.

89. Ушбу денгиз ҳайвонлари одамдан кейин сўзларни такрорлашга қодир.

90. Ердаги сутемизувчилар делфинларнинг аждодлари.

91. Тахминан 49 миллион йил олдин делфинларнинг аждодлари сувга кўчиб ўтишган.

92. Делфинлар ўртача 50 йилдан ортиқ яшайдилар.

93. Дарё делфинларининг тўрт тури мавжуд.

94. Денгиз жонзотларининг 32 тури мавжуд.

95. Делфинлар қадимги Юнонистонда муқаддас ҳайвон ҳисобланган.

96. Делфинлар ўзларининг қобилиятлари ва қобилиятларини мерос қилиб олишади.

97. Ушбу денгиз жонзотлари ҳидлай олмайдилар.

98. Делфинлар маълум таъмларни ажрата олмайдилар.

99. Делфинлар онаси билан уч йил яшайди.

100. Пушти делфин ноёб тур ҳисобланади ва Амазонда яшайди.