Dmitriy Pisarev

Дмитрий Иванович Писарев [1840.2(14).10, ҳозирги Липецк вилояти Знаменское қишлоғи — 1868.4(16).7, ҳозирги Юрмала] — рус публицисти ва ада-бий танкидчиси. Петербург университетининг тарих-филология факултетида таҳсил олган (1856—61). "Русское слово" ("Рус сўзи") жур.да пешқадам танқидчи си-фатида фаоллик кўрсатган. Шу даврда П.нинг дунёқарашида кескин ўзгариш содир бўлиб, у ўткир сўз ёрдами билан рус жамиятининг чириб бораётган асосларини ларзага келтиришни ўз ол-дига мақсад қилиб қўйган. Чор ҳоки-миятини ағдаришга даъват этувчи пам-флети учун 1862-йилда қамоққа олинган. П. 1866-йил авф этилгач, Н.А. Некрасовнинг "Отечественниэ записки" ("Ватан ёзишмалари") журнали билан ҳамкорлик қилган.

Писарев адабий фаолият билан қисқа вақт шуғулланганига қарамай, жуда кўп фалсафий ва адабий-танқидий мақолалар ёзишга улгурган. 1860-йилда Гейне ижоди билан танишиш Писарев эстетикасининг шаклланишида муҳим омил бўлган. Шундан кейин табиий фанларга ихлос қўйган Писарев фанни, даставвал, табиацҳунослик ва математика фанларини ривожлан-тирмай туриб, жамиятни тараққий эт-тириш мумкин эмас, деган фикрда бўлган. Писарев назарида, фақат математика ва таби-ацҳунослик фанларигина "очлар ва яланғочлар"нинг қорнини тўйдириши, бинобарин, фан деб аталишга ҳакли бўлгани учун у, пировардида эстетикани ва адабий асарларнинг эстетик талқинини мантиқ-сиз, деб топган. Шу нуқтаи назарга амал қилган П. Н.Г.Чернишевскийттг "оқилона эгоизм" ҳақидаги назариясини қўллабқувватлайди ("Реалистлар"). М.Е. Салтиков-Шчедринта қарши маломат тошларини отиш, сатиранинг иж-тимоий аҳамиятини инкор этиш П.нинг нафақат эстетик, балки ижтимоий-сиёсий маънодаги хатоси ҳам бўлган ("Беозор юмор чечаклари"). Писаревнинг "Пушкин ва Белинский" син-гари энг яхши адабийтанқидий мақолалари маърифатпарварлик руҳи билан суғорилганига қарамай, баҳс-мунозарали фиқолардан холи эмас.

Манбалар

• Литературная критика, т 1—3, М., 1981. Ад.: Коротков Ю., Писарев, М., 1976.