Dollar


Доллар 20 дан ортиқ валюталарнинг номи. Уларга Австралия доллари, Бруней доллари, Канада доллари, Гонконг доллари, Ямайка доллари, Либерия доллари, Намибия доллари, Янги Тайван доллари, Янги Зеландия доллари, Сингапур доллари, АҚШ доллари ва бошқалар киради. Ушбу валюталарнинг аксарияти учун белги песо валюталаридан фойдаланадиган кўплаб мамлакатлар каби доллар белгисидир .
= "Доллар"дан фойдаланадиган иқтисодлар
| Cурренcй | ИСО 4217 cоде | Cоунтрй ор территорй | Эстаблишед | Преcединг cурренcй |
|---|---|---|---|---|
| Эастерн Cариббеан доллар | ХCД | 1965 | Бритиш Wест Индиэс доллар | |
| Аустралиан доллар | АУД | 1966-02-14 | Аустралиан поунд 1910-1966 Поунд стерлинг 1825-1910 | |
| Баҳамиан доллар | БСД | 1966 | Баҳамиан поунд | |
| Барбадиан доллар | ББД | 1972 | Эастерн Cариббеан доллар | |
| Белизе доллар | БЗД/УСД | 1973 | Бритиш Ҳондуран доллар | |
| Бермудиан доллар | БМД | 1970 | Поунд стерлинг | |
| Брунеи доллар (Алонгсиде тҳе Сингапоре доллар) |
БНД (СГД) |
1967 | Малая анд Бритиш Борнео доллар | |
| Cанадиан доллар | CАД | 1858 | Cанадиан поунд 1841-1858 Спаниш доллар пре-1841 Неwфоундланд доллар, 1865 — 1949 ин тҳе Доминион оф Неwфоундланд | |
| Cайман Исландс доллар | КЙД | 1972 | Жамаиcан доллар | |
| Эастерн Cариббеан доллар | ХCД | 1965 | Бритиш Wест Индиэс доллар | |
| Унитед Статес доллар | УСД | 2002 | Индонесиан рупиаҳ | |
| Унитед Статес доллар | УСД | 2001 | Эcуадориан суcре | |
| Унитед Статес доллар | УСД | 2001 | Салвадоран cолóн | |
| Фижиан доллар | ФЖД | 1969 | Фижиан поунд | |
| Эастерн Cариббеан доллар | ХCД | 1965 | Бритиш Wест Индиэс доллар | |
| Гуянесе доллар | ГЙД | 1839 | Эастерн Cариббеан доллар | |
| Ҳонг Конг доллар | ҲКД | 1863 | Рупеэ, Реал (Спаниш/Cолониал Спаин: Мехиcан), Чинесе cаш | |
| Жамаиcан доллар | ЖМД | 1969 | Жамаиcан поунд | |
| Кирибати доллар алонг wитҳ тҳе Аустралиан доллар | КИД / АУД | 1979 | Аустралиан доллар | |
| Либериан доллар | ЛРД | 1937 | Унитед Статес доллар | |
| Унитед Статес доллар | УСД | |||
| Унитед Статес доллар | УСД | |||
| Намибиан доллар алонг wитҳ тҳе Соутҳ Африcан ранд | НАД | 1993 | Соутҳ Африcан ранд | |
| Аустралиан доллар | АУД | 1966 | ||
| Неw Зеаланд доллар | НЗД | 1967 | Неw Зеаланд поунд | |
| Унитед Статес доллар | УСД | |||
| Эастерн Cариббеан доллар | ХCД | 1965 | ||
| Эастерн Cариббеан доллар | ХCД | |||
| Эастерн Cариббеан доллар | ХCД | |||
| Сингапоре доллар (Алонгсиде тҳе Брунеи доллар) |
СГД (БНД) |
1967 | Малая анд Бритиш Борнео доллар | |
| Соломон Исландс доллар | СБД | 1977 | Аустралиан поунд | |
| Суринамесе доллар | СРД | 2004 | Суринамесе гуилдер | |
| Неw Таиwан доллар | ТWД | 1949 | Олд Таиwан доллар | |
| Тринидад анд Тобаго доллар | ТТД | 1964 | Бритиш Wест Индиэс доллар | |
| Тувалуан доллар алонг wитҳ тҳе Аустралиан доллар | ТВД / АУД | 1976 | ||
| Унитед Статес доллар | УСД | 1792 | Спаниш доллар cолониал сcрип |
= "Доллар" дан фойдаланадиган бошқа ҳудудлар
„Доллар“ни норасмий қабул қилувчи давлатлар
Илгари „доллар“ валютасидан фойдаланган мамлакатлар ва минтақалар
- Америка Конфедератив Давлатлари : 1861-йилдан 1865-йилгача чиқарилган Конфедерация Давлатлари доллари
- Эфиопия : „Эфиопия доллари“ номи 1974-йилда Дергни эгаллашдан олдин бирр банкнотларида инглизча матнда ишлатилган.
- Малайзия : Малайзия ринггити илгари „Малайзия доллари“ деб аталган. Атрофдаги ҳудудлар (яъни, Малая, Британия Шимолий Борнео, Саравак, Бруней ва Сингапур) илгари бир неча турдаги долларлардан фойдаланган (масалан, Страиц доллари, Малая доллари, Саравак доллари, Британия Шимолий Борнео доллари ; Малая ва Британия Борнео доллари) Малая, Британия Шимолий Борнео, Саравак, Сингапур ва Бруней Бирлашган Қиролликдан мустақилликка эришдилар . Валюталарнинг тўлиқ рўйхати учун ҳам қаранг.
- Сиэрра Леоне : Серра-Леоне доллари 1791-йилдан 1805-йилгача ишлатилган. У 100 сентга бўлинган ва Сиэрра Леоне компанияси томонидан чиқарилган. Доллар 1 доллар = 4 шиллинг 2 пенс курси бўйича стерлингга боғланган.
- Испания : Испания доллари (1497-йилдан 1868-йилгача) доллар (Испания доллари АҚШда 1857-йилгача ишлатилган) ва бугунги кунда йэвро билан чамбарчас боғлиқ.
- Шри-Ланка ; Сейлон риксдоллари ХИХ аср бошларида Британия Сейлонида қўлланган пул бирлиги эди.
- Родезия : Родезия доллари 1970-йилда Родезия фунти ўрнини эгаллади ва у 1980-йилда Зимбабве пайдо бўлгунга қадар ишлатилган.
- Техас Республикаси : Техас доллари 1839-йил январдан 1840-йил сентябргача чиқарилган.
- Зимбабве : бир пайтлар Зимбабве долларидан фойдаланган, аммо уни бекор қилган ва ҳозир Жанубий Африка ранди, АҚШ доллари[1], йэвро, фунт стерлинг, Боцвана пуласи, Хитой юани, ҳинд руписи ва япон иенасидан фойдаланилади[2].
Тарих
Этимология
1520-йил 15-январда Богемия Қироллиги Иоахимстҳалда маҳаллий қазиб олинган кумушдан тангалар зарб қилишни бошлади ва унинг орқа томонида Богемия шерининг белгиси мавжуд. Тангалар шаҳар номидан Ёахимсталер номини олди ва умумий фойдаланишда талер ёки талерга қисқартирилди . Шаҳарнинг ўзи ўз номини Авлиё Иоахим номидан олган ва немисча " Тҳал " сўзи (замонавий имлода Тал) „водий“ деган маънони англатади (қаранг . Инглизча дале атамаси)[3].
Бу ном бошқа тилларга ҳам кириб келди, масалан[4]:
- Чехия, Словакия ва Словения — толар
- словакча — толиар
- Паст немис — далер
- Голландча — рижксдаалдер (ёки далер),
- Дания ва Норвегия — ригсдалер
- шведча — риксдалер
- Испанча — доллар (ёки реал де а очо ёки песо дуро)
- венгер — баландроқ
- Эфиопия — талари (ታላሪ)
- Инглизча — доллар
Ёахимстҳалер сўзининг иккинчи қисмини қабул қилган бошқа тиллардан фарқли ўлароқ, биринчи қисми рус тилига кириб, эфимок бўлиб қолди, ефимок (эфимок)[5].
Европа ва мустамлакачи Шимолий Америка
ХВИ асрдаги Ёахимстҳалер ўрнига Муқаддас Рим империясининг ХВИ—ХИХ асрларда қўлланган узоқ умр кўрган рейхстҳалери эгаллади. Нидерландия ХВИ асрда ҳам ўз долларларини тақдим этди: Бургундия хочи Тҳалер (Боургондрисче Круисдаалдер), немислардан илҳомланган Рижксдаалдер ва голландиялик лиондоллар (леэуwендаалдер). Охирги танга Яқин Шарқдаги Голландия савдоси учун, Голландия Шарқий Ҳиндистон ва Ғарбий Ҳиндистонда ва Шимолий Американинг ўн учта колонияларида ишлатилган[6].
Шимолий Америкадаги инглиз мустамлакачилари учун испан песоси ёки „саккизлик бўлаги“ ҳар доим биринчи ўринни эгаллаб келган ва бу танга 1581-йилдаёқ „доллар“ деб ҳам аталган. Испания долларлари ёки " саккизлик бўлаклар " Янги Дунё ва Филиппиндаги испан колонияларида кенг тарқалган[7][8][9][10][11].
Доллар белгисининг келиб чиқиши
Белги биринчи марта 1770-йилларда ишбилармонлик ёзишмаларида "п с " қисқартмаси сифатида тасдиқланган бўлиб, испан Америка песосига[12], яъни Британия Шимолий Америкасида маълум бўлган „Испан доллари“ га ишора қилади. ХВИИИ аср охири ва ХИХ аср бошларига оид ушбу қўлёзмалар шуни кўрсатадики, с аста-секин „$“ белгисига яқин эквивалент бўлган п ҳарфи устига ёзила бошлаган ва бу янги белги Америка долларига ҳам тегишли бўлган. пул бирлиги 1785-йилда АҚСҲ томонидан қабул қилинган[13][14][15][16].
Америка Қўшма Штатлари томонидан қабул қилиниши
Америка инқилобига келиб, испан доллари алоҳида колониялар ва Континентал Конгресс томонидан рухсат этилган қоғоз пулларни қўллаб-қувватлаганлиги сабабли аҳамият касб этди[8]. Буюк Британия Америка мустамлакаларидан атайлаб қаттиқ валютани ушлаб қолганлиги сабабли, муомаладаги деярли барча токен бўлмаган тангалар Ғарбий Ҳиндистон билан ноқонуний, аммо кенг тарқалган савдо орқали олинган испан (ва камроқ даражада франсуз ва голланд) кумушлари эди. Ўн учта колонияда кенг тарқалган бўлиб, испан доллари, ҳатто ,Виржиния штатидаги битта колонияда қонуний тўлов воситаси эди.
1792-йил 2-апрелда АҚШ Ғазначилик котиби Александр Ҳамилтон Конгрессга штатларда кенг тарқалган испан доллари тангаларида топилган кумушнинг аниқ миқдори ҳақида хабар берди. Натижада, Америка Қўшма Штатлари доллари[17] оғирлиги 371 4/16 дон (24,057) бўлган соф кумуш бирлиги сифатида аниқланди. грамм) ёки 416 дона стандарт кумуш (стандарт кумуш кумушда 371,25/416, қотишмада эса баланс)[18]. Америка Қўшма Штатларининг „ҳисоб пуллари“ ўша „доллар“ ёки унинг қисмларида ифодаланиши кераклиги кўрсатилган. Бундан ташқари, барча кичик номиналдаги тангалар доллар тангасининг фоизлари сифатида аниқланган, шунинг учун ярим долларда бир долларнинг ярми кумуш, чорак долларда тўртдан бир бўлиши керак ва ҳоказо.
1837-йил январ ойида қабул қилинган актда долларнинг оғирлиги 412,5 донага ва 90% кумушдаги қотишмага туширилди, натижада кумушнинг бир хил миқдори 371,25 донага тенг бўлди. 1853-йил 21-февралда кичик тангалардаги кумуш миқдори камайтирилди, натижада уларнинг номиналлари доллар тангаларига нисбатан кумуш таркибини англатмайди.
Кейинчалик АҚШ тангаларидаги металларнинг миқдори ва турига таъсир қилувчи турли хил ҳужжатлар қабул қилинди, шунинг учун бугунги кунда АҚШ қонунчилигида „доллар“ атамасининг қонуний таърифи йўқ[19][20][21]. Ҳозирги вақтда таърифга энг яқин нарса Америка Қўшма Штатлари Кодексининг 31-сарлавҳаси, 5116-бўлим, б, 2-кичик бўлимида топилган: „[Ғазначилик котиби] кумушни Котибнинг фикрига кўра, энг камида 1,292929292 АҚШ доллари троя унциясига сотади. .“
1965-йилга келиб кумуш асосан АҚШ тангаларидан чиқарилди ва доллар ҳақиқий олтин ёки кумуш билан белгиланадиган товар қўллаб-қувватланмасдан эркин сузувчи фиат пулга айланди. АҚШ зарбхонаси 1 долларлик кумуш тангалар ясашда давом этмоқда, аммо улар умумий муомалага мўлжалланмаган.
Буюк Британияда фойдаланиш
Уилям Шекспирнинг песаларида долларни пул деб атаган иккита иқтибос мавжуд. Шотландияда ХВИ—ХВИИ асрларда „қуймоқ доллари“ номи билан танилган тангалар ишлатилган[22] ва инглизча сўздан фойдаланиш ва, эҳтимол, тангадан фойдаланиш Сент-Эндрюс университетида бошланган бўлиши мумкин[23] Буни Макбетдаги „ўн минг доллар“ суммасига ишора қилиш мумкин (И ҳаракат, ИИ саҳна) (анахронизм, чунки песага асосланган ҳақиқий Макбет 11 -асрда яшаган). Сер Артур Конан Дойлнинг 1891-йилда нашр этилган Шерлок Холмснинг „Бурилган лабли одам“ ҳикоясида[24] ўзини Лондон тиланчиси сифатида кўрсатган инглиз ўзи йиғган шиллинг ва фунтларни доллар сифатида тасвирлайди.
1804-йилда Британиянинг беш шиллинг қисми ёки тож баъзан „доллар“ деб аталди. Бу асл нусхаси испан доллари сифатида танилган, ҳаддан ташқари зарб қилинган саккизта испан ҳақиқий тангаси (машҳур " саккизлик парча ") эди. Ушбу саккизта ҳақиқий тангаларнинг катта қисми Наполеон урушлари пайтида қўлга киритилган, шунинг учун уларни Англия Банки қайта ишлатган. Улар 1811-йилгача фойдаланилган[25][26].Иккинчи жаҳон уруши пайтида, АҚШ доллари (тахминан) беш шиллингга баҳоланганида, ярим тож (2с 6д) Буюк Британияда „ярим доллар“ ёки „ярим доллар“ лақабини олди.
Бошқа жойда фойдаланиш
ХИХ аср ва ХХ аср бошларида Хитойнинг кумушга бўлган талаби бир қанча мамлакатларни, хусусан, Буюк Британия, АҚШ ва Японияни савдо долларларини зарб қилишга олиб келди, улар оғирлиги кўпинча маҳаллий тангалардан бир оз фарқ қилади. Хитойга келган кумуш долларлар (испанча, савдо ёки бошқа) кўпинча " чўп белгилари " деб номланувчи хитойча белгилар билан муҳрланган бўлиб, бу танга таниқли савдогар томонидан текширилган ва ҳақиқий деб топилганлигини кўрсатади.
= "Доллар" деб номланган бошқа миллий валюталар

1873-йилгача кумуш доллар дунёнинг кўп жойларида муомалада бўлган, Британия олтин суверенига нисбатан қиймати тахминан $1 = 4с 2д (тахминан 21п). Германия империясининг 1871-йилда Франко-Пруссия урушидан сўнг кумуш талер тангаларни зарб қилишни тўхтатиш тўғрисидаги қарори натижасида кумушнинг бутун дунё бўйлаб нархи туша бошлади[27]. Бунинг натижасида АҚШ тангалар тўғрисидаги қонун (1873) қабул қилинди, бу Қўшма Штатларни " де-факто " олтин стандартига айлантирди. Канада ва Нюфаундленд аллақачон олтин стандартида эди ва натижада Шимолий Америкада долларнинг қиймати бошқа жойларда, хусусан Лотин Америкаси ва Узоқ Шарқда қўлланиладиган кумуш долларларга нисбатан ошди. 1900-йилга келиб, кумуш долларнинг қиймати олтин долларнинг 50 фоизигача тушди. 1931-йилда Канада олтин стандартидан воз кечгач, Канада доллари АҚШ доллари билан паритетдан узоқлаша бошлади. У бир неча марта паритетга қайтди, аммо 1944-йилда келишилган Бреттон-Вудс қатъий валюта курслари тизими тугаганидан бери Канада доллари АҚШ долларига нисбатан ўзгариб турди. Лотин Америкаси ва Жануби-Шарқий Осиёнинг кумуш долларлари ХХ аср давомида бир-биридан узоқлаша бошлади. Бўғоз доллари минтақадаги бошқа кумуш долларларга нисбатан қимматлашишига мажбур бўлганидан кейин 1906-йилда олтин алмашинув стандартини қабул қилди. Шундай қилиб, 1935-йилга келиб, Хитой ва Гонконг кумуш стандартидан чиққанида, Страиц доллари 2с 4д (тахминан 11,5п) стерлингга тенг эди, Гонконг доллари эса атиги 1с 3д стерлингга (тахминан 6п) тенг эди.
„Доллар“ атамаси бошқа давлатлар томонидан бошқа долларлар билан умумий тарихга эга бўлмаган валюталар учун ҳам қабул қилинган. Ушбу валюталарнинг аксарияти £ сд дан ўнлик пул тизимига ўтгандан сўнг ном олди. Масалан, Австралия доллари, Янги Зеландия доллари, Ямайка доллари, Кайман ороллари доллари, Фижи доллари, Намибия доллари, Родезия доллари, Зимбабве доллари ва Соломон ороллари доллари .
- Тала „доллар“ сўзининг самоача талаффузига асосланган.
- Словения толари доллар билан бир хил этимологик келиб чиқиши бор эди (яъни талер).
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ Адоптед фор алл оффиcиал говернмент трансаcтионс
- ↑ Ҳунгwе, Бриан. „Зимбабwеъс мулти-cурренcй cонфусион“, ББC Неwс, Ҳараре, 6 Фебруарй 2014. Ретриэвед он 5 Новембер 2016.
- ↑ Wелcоме то Жáчймов: тҳе Cзеч тоwн тҳат инвентед тҳе доллар. Тҳе тинй тоwн оф Жáчймов wас жуст намед оне оф Унесcўс неwест Wорлд Ҳеритаге ситес Фиве ҳундред еарс афтер cоининг тҳе фирст доллар, а тинй мининг тоwн ис cоминг то грипс wитҳ тҳе манй wайс ит шапед тҳе модерн wорлд. ббc.cом.
- ↑ „Wҳй Ис Тҳе Доллар Сигн А Леттер С?“. Обсерватион Деcк. 2015-йил 4-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 9-феврал.
- ↑ „Талер, доллар, ефимок — Троицкий вариант — Наука“ (2017-йил 20-июн). Қаралди: 2021-йил 30-январ.
- ↑ „Лион Доллар - Интродуcтион“. cоинс.нд.эду. 2018-йил 10-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 5-август.
- ↑ Рабушка, Алвин. Тахатион ин Cолониал Америcа, 16 Деcембер 2010. ИСБН 978-1400828708. Қаралди: 2014-йил 6-октябр.
- ↑ 8,0 8,1 Жулиан, Р.W. (2007). „Алл Абоут тҳе Доллар“. Нумисматист. 41-бет.
{{cите магазине}}: Cите магазине реқуирес|магазине=(ёрдам) - ↑ Cросс, Билл. Доллар Дефаулт: Ҳоw тҳе Федерал Ресерве анд тҳе Говернмент Бетраед Ёур Труст, 2012 — 17–18-бет. ИСБН 9781475261080.
- ↑ Натионал Геограпҳиc. Жуне 2002. п. 1. Аск Ус.
- ↑ Вриэс, Жан де. Тҳе Фирст Модерн Эcономй, 28 Май 1997. ИСБН 9780521578257. Қаралди: 2014-йил 6-октябр.
- ↑ „Оригин оф Доллар Сигн ис Траcед то Мехиcо“, Популар Сcиэнcе, 116 (2): 59, 1930, ИССН 0161-7370
- ↑ Флориан Cажори ([1929]1993). А Ҳисторй оф Матҳематиcал Нотатионс (Вол. 2), 15-29.
- ↑ Нуссбаум, Артҳур. А Ҳисторй оф тҳе Доллар. Неw Ёрк: Cолумбиа Университй Пресс, 1957 — 56-бет.
- ↑ Риэсcо Терреро, Áнгел (1983). Диccионарио де абревиатурас ҳиспанас де лос сиглос ХИИИ ал ХВИИИ: Cон ун апендиcе де эхпресионес й формулас журидиcо-дипломатиcас де усо cорриэнте. Саламанcа: Импрента Варона, 350. ИСБН 84-300-9090-8
- ↑ Буреау оф Энгравинг анд Принтинг. „'Wҳат ис тҳе оригин оф тҳе $ сигн?' ин ФАҚ Либрарй“. 2015-йил 5-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 14-декабр.
- ↑ Аcт оф Април 2, А. Д. 1792 оф тҳе Сенате анд Ҳоусе оф Репресентативес оф тҳе Унитед Статес оф Америcа ин Cонгресс ассемблед, Сеcтион 9.
- ↑ Сеcтион 13 оф тҳе Аcт.
- ↑ Унитед Статес Статутес ат Ларге.
- ↑ Еоман, РС. А Гуиде Боок оф Унитед Статес Cоинс, 1965.
- ↑ Эwарт, Жамес Э. Моней — Е шалл ҳаве ҳонест wеигҳц анд меасурес.
- ↑ Ҳерберт Апполд Груэбер. Ҳандбоок оф тҳе Cоинс оф Греат Бритаин анд Иреланд ин тҳе Бритиш Мусеум, Жануарй 1999. ИСБН 9781402110900.
- ↑ Мичаэл, Т.Р.Б. Турнбулл. „Саинт Андреw“. ББC (2009-йил 30-июл). Қаралди: 2020-йил 27-август.
- ↑ Тҳе Ман wитҳ тҳе Тwистед Лип
- ↑ Алл Тҳингс Аустен: Ан Энcйcлопедиа оф Аустенъс Wорлд ИСБН 0-313-33034-4 п. 444
- ↑ „Тҳе Cоинаге оф Бритаин - Миллед Cоинс 1662-1816“. www.кенелкс.cо.ук. Қаралди: 2021-йил 30-январ.
- ↑ „Монетарй Мадҳоусе, Чарлес Савоиэ, 2005“. Силвер-инвестор.cом. 2012-йил 27-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 25-март.
Ҳаволалар
- Этймонлине (сўз тарихи) . пул учун; Доллар учун этймонлине (сўз тарихи) .
- Валюта конвертори (Wайбаcк Мачине сайтида 2019-02-03 санасида архивланган) . CННМоней.cом