Edvard Chamberlin
Эдвард Хастингз Чамберлин (18-май 1899-йил – 16-июл 1967-йил) – Америкалик иқтисодчи. У Вашингтоннинг Ла Cоннер шаҳрида туғилган ва Массачусетцнинг Кембридж шаҳрида вафот этган.
Эдвард Хастингз Чамберлин
| |
|---|---|
| Туғилган | 1899-йил, 18-май |
| Ўлган | 1967-йил 16-июл (68 ёш) |
| Миллати | Америкалик |
| Академик фаолият | |
| Институт | Ҳарвард университети |
| Соҳа | Микроиқтисодиёт |
| Мактаб ёки анъана |
Неоклассик иқтисодиёт |
| Алма матер | Иоwа университети Мичиган университети Ҳарвард университети |
| Докторлик маслаҳатчиси |
Аллйн Абботт Ёунг |
| Ҳисоботлар | Монопол рақобат |
Чамберлин аввало Иоwа университети (у ерда Франк Ҳ. Книгҳт устозлигида) ўқиган, сўнгра Мичиган университетида ўқишни давом эттирган ва охир-оқибат 1927-йилда Ҳарвард университети томонидан докторлик дипломини олган.
Иқтисодиёт
Эдвард Чамберлин ўз иш фаолияти давомида Ҳарвардда (1937—1967-йиллар) иқтисодиётни ўргатган. У микроиқтисодий соҳага, айниқса рақобат назарияси ва истеъмолчиларнинг танлови нархга таъсир қилишини яққол аниқлаб берди. У „маҳсулот дифферентиацияси“ иборасини ишлаб чиқарди, бу маҳсулот учун этказиб берувчи мукаммал рақобат имконидан юқори нархни талаб қилишини тасвирлайди.
Чамберлиннинг иқтисодиётга қўшган энг катта ҳиссаларидан бири Чамберлиннинг монополиявий рақобат назарияси эди. У 1933-йилда Монопол рақобат назарияси нашр этган эди, айнан шу йили Жоан Робинсон ҳам айнан шу мавзуда ўз китобини нашр этган: Камолоциз рақобат иқтисодиёти, шунинг учун ушбу икки иқтисодчини номукаммал рақобатни замонавий ўрганишнинг ота-онаси деб ҳисоблаш мумкин. Чамберлиннинг китоби одатда Робинсонникига таққосланди, унда у „монопсонй“ сўзи ишлаб чиқилди. Монопсонй одатда меҳнат сотиб олувчиларга нисбатан қўлланади, у ерда иш берувчи Пигоувиан эксплуатациясини амалга ошириш имконини берувчи иш ҳақини белгилаш кучига эга ва ишчиларга маржинал маҳсулдорлигидан кам ҳақ тўлаш имконини беради[1]. Робинсон тенг ишлаб чиқарувчанликдаги аёллар ва эркаклар ўртасидаги иш ҳақи фарқни тасвирлаш учун монопсонйдан фойдаланган[2].
Чамберлин, шунингдек, дифференциациянинг монополистик шакли ўзини патент ёки муаллифлик ҳуқуқи шаклида тақдим этиши мумкинлигини таъкидлади. Патентлар ва муаллифлик ҳуқуқлари эмпирик монополия бўлса-да, бу монополистнинг „ўзи назорат қиладиган бозорда соф фойдаларини максимал даражада оширишини“ англатади, бу бошқа сотувчиларга ўз маҳсулотларини фарқлаш имкониятини беради[3].
Чамберлин ғайриоддий тарзда саноат ташкилотининг асосчиси деб тан олинади, бу иқтисодиётнинг компаниялар бир-бири билан рақобатлашадиган усулларига тааллуқли соҳаси эди[4]. Ушбу соҳа кўплаб мавзуларни ўз ичига олади, жумладан, фойда максималлашуви, бозор кучи, маҳсулот сифати ва монополияга қарши қонун, бу фирмаларнинг хулқ-атворини ва бизнес амалиётларини ўрганишда муҳимдир[5]. Чамберлиннинг иқтисодий назариясига саноат ташкилотининг бир нечта жиҳатлари киради, шу жумладан маҳсулотларни фарқлаш ва фойдаларни максимал даражада ошириш, бозорда монополия мавқейига эга бўлишни кучайтириш учун патентлардан фойдаланиш.
Чамберлин, шунингдек, 1920-йилларнинг охири, 1930-йилларнинг бошида Коурнотнинг монополия назариясига асосланган маржинал даромад ғоясини қўллаган биринчи олимлардандир[6]. Чамберлин „фақат биринчи бозор тажрибасини эмас, балки ҳар қандай турдаги биринчи иқтисодий тажриба“ ўтказган деб тахмин қилинади, Чамберлин синфда нархларнинг мутлақо мувозанатга етмаётганини кўрсатиш учун ишлатилган тажрибалар эди[7]. Чамберлиннинг хулоса қилишича, бозор нархларининг аксарияти ҳам монополистик, ҳам рақобатбардош томонлар билан белгиланади[6].
Чамберлиннинг монополия усулидаги рақобат назарияси социолог Ҳаррисон Wҳите томонидан бозор тузилиши ва рақобатининг „тармоқлардан бозорлар“ моделида қўлланади.
Асосий ишлари
- „Дуополй: Валуэс wҳере селлерс аре феw“, 1929, ҚЖЕ
- „Тҳе Тҳеорй оф Монополистиc Cомпетитион: А Ре-ориэнтатион оф тҳе Тҳеорй оф Валуэ“, Ҳарвард Университй Пресс, 1933 1ст эд. & 1962 8тҳ эд.
- „Пропортионалитй, Дивисибилитй анд Эcономиcс оф Сcале“, 1948, ҚЖЕ
- „Ан Эхпериментал Имперфеcт Маркет“, 1948, ЖПЕ
- „Продуcт Ҳетерогенеитй анд Публиc Полиcй“, 1950, АЭР
- Монополистиc Cомпетитион Ревиситед, 1951
- „Импаcт оф Реcент Монополй Тҳеорй он тҳе Счумпетериан Сйстем“, 1951, РЕСтат
- „Фулл Cост анд Монополистиc Cомпетитион“, 1952, ЭЖ
- „Тҳе Продуcт ас ан Эcономиc Вариабле“, 1953, ҚЖЕ
- „Соме Аспеcц оф Нонприcе Cомпетитион“, 1954, ин Ҳуэгй, эдитор, „Роле анд Натуре оф Cомпетитион“
- „Меасуринг тҳе Дегреэ оф Монополй анд Cомпетитион“, 1954, ин Чамберлин, эдитор, „Монополй анд Cомпетитион анд тҳеир Регулатион“
- „Тҳе Монополй Поwер оф Лабор“, 1957, ин Wригҳт, эдитор, Импаcт оф тҳе Унион
- „Он тҳе Оригин оф Олигополй“, 1957, „ЭЖ“
- „Тоwардс а Море Генерал Тҳеорй оф Валуэ“, 1957
Манбалар
- ↑ Перскй, Жосепҳ; Цанг, Ҳерберт (1974). "Пигоувиан Эхплоитатион оф Лабор". Тҳе Ревиэw оф Эcономиcс анд Статистиcс 56 (1): 52–57. дои:10.2307/1927526.
- ↑ Оахаcа. „Нотес он Монопсонй Модел оф Гендер Wаге Гапс“. Университй оф Аризона. 2014-йил 3-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 4-июн.
- ↑ Чамберлин, Эдwард. Тҳе Тҳеорй оф Монополистиc Cомпетитион:. Охфорд Университй Пресс, 1933 — 57-бет.
- ↑ Сандмо, Агнар. Эcономиcс Эволвинг. Принcетон Университй Пресс, 2011 — 301-бет.
- ↑ Чурч & Wаре. Индустриал Организатион: А Стратегиc Аппроач. МcГраw Ҳилл, 2004 — 12-бет.
- ↑ 6,0 6,1 Бруэ, Станлей Л.. Тҳе эволутион оф эcономиc тҳоугҳт. Тҳомсон, 2008 — 543-бет.
- ↑ Росс Миллер. Павинг Wалл Стреэт: Эхпериментал Эcономиcс анд тҳе Қуэст фор тҳе Перфеcт Маркет. Неw Ёрк: Жоҳн Wилей & Сонс, 2002 — 73–74-бет. ИСБН 0-471-12198-3.