Endemiklar

Эндемиклар, эндемлар (юн. — маҳаллий) — тарқалиши нисбатан кичик географик ҳудуд билан чекланган ҳайвонлар ва ўсимликлар оилалари, уруғлари, турлари ёки бошқа таксонлари. Эндемиклар — бирон флора ёки фаунанинг ўзига хос таркибий қисми. Эндемизмнинг ривожланиши географик чегараланиш, иқлим ва эдафик (тупроқ) шароитлари, биологик омиллар (паразитлик, конкуренсия ва бошқалар) билан боғлиқ. Тур эндемизми жуда чекланган бўлиши мумкин. Эндемиклар кўпроқ океан, ороллар, тоғли ҳудудлар ва кўлларда учрайдк. Мас, Авлиё Елена о. флорасининг 85% часи, Кавказ флорасининг 20% га яқини, Байкал кўли фаунаси ва флорасининг 75% га яқин тури эндемиклардан иборат. Шаклланиш муддатига биноан, эндемиклар палеоэндемиклар ва неоэндемикларга ажратилади[1].

Палеоэндемиклар — йўқолиб бораётган реликт турлардан иборат. Уларга Ғарбий ва Марказий Хитойда ўсадиган метасеквойя ва гинкго; Калифорния секвойяси, Австралия ва Тасманиядаги ўрдакбурун; Ҳинд океани Комор о. яқинида тарқалган латимерия киради[2].
Неоэндемиклар — яқинда чегараланган ҳудудларда пайдо бўлган, прогрессив ёш турлар ёки формалар. Уларга Қрим флораси ва фаунаси, Британия ороллари фаунасидаги бир қанча турлар киради (Космополитлар билан солиштиринг)[3].
Эндемик турларнинг классификацияси

Агар турлар фақат бирта дара ёки бирта тогда учрайдиган бўлса бундай турлар стеноэндемик тур деб хисобланади.
Манбалар
- ↑ Биологический энсиклопедический словар / Гл. ред. М. С. Гиляров; Редкол.: А. А. Бабаэв, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др. — 2-э изд., исправл. — М.: Сов. Энсиклопедия, 1986.
- ↑ „Красная книга Сочи“ (деадлинк). 2018-йил 4-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 3-декабр.
- ↑ Эндемизм // Энсиклопедический словар Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
Адабиётлар
- Арсиховский В. М.,. Эндемизм // Энсиклопедический словар Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
- Эндемизм, Эндемики // Элоквенсия — Яя. — М. : Совецкая энсиклопедия, 1957. — С. 56—57. — (Болшая совецкая энсиклопедия : [в 51 т.] / гл. ред. Б. А. Введенский ; 1949—1958, т. 49).
- Биологический энсиклопедический словар / Гл. ред. М. С. Гиляров. — М.: Изд-во Совецкая Энсиклопедия, 1986.
Ҳаволалар
- Жуан Ж. Морроне. Он тҳе Идентифиcатион оф Ареас оф Эндемисм (эн) // Сйстематиc Биологй : жоурнал. — 1994. — Вол. 43, но. 3. — П. 438—441. — ДОИ:10.1093/сйсбио/43.3.438. Архивировано 3 апрел 2012 года.
- CДЛ Орме; РГ Давиэс; М Бургесс; Ф Эигенброд; Пиcкуп; Олсон; Wебстер; Динг; Расмуссен; Ридгелй; Статтерсфиэлд; Беннетт; Блаcкбурн; Гастон; Оwенс. Глобал ҳоцпоц оф спеcиэс ричнесс аре нот cонгруэнт wитҳ эндемисм ор тҳреат (эн) // Натуре : жоурнал. — 2005. — 18 8 (вол. 436, но. 7053). — П. 1016—1019. — ДОИ:10.1038/натуре03850. — Бибcоде:2005Натур.436.1016О. — ПМИД 16107848.
- * ЖТ Керр. Спеcиэс Ричнесс, Эндемисм, анд тҳе Чоиcе оф Ареас фор Cонсерватион (эн) : жоурнал. — Wилей-Блаcкwелл, 1997. — 10 (вол. 11, но. 55). — П. 1094—1100. — ДОИ:10.1046/ж.1523-1739.1997.96089.х. — ЖСТОР 2387391. Архивировано 9 август 2017 года.