Gurlan sahifasining manbasini koʻrish

{{Bilgiquti aholi punkti
| oʻzbekcha nomi = Gurlan
| mavqe = shahar
| mamlakat = Oʻzbekiston 
| mintaqa turi = viloyat
| mintaqa = Xorazm viloyati
| jadvalda mintaqa = Xorazm viloyati
| tuman turi = 
| tuman = Gurlan tumani
| jadvalda tuman = 
| jamoat turi =
| jamoat = 
| jadvalda jamoat = 
| qaram = 
| gerb = 
| bayroq = 
 |lat_dir = |lat_deg= 41|lat_min= 39
 |lon_dir = |lon_deg= 60|lon_min= 18
 |CoordAddon = type:city(143199)_region:UZ
| CoordScale = 
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 300
| mintaqa xaritasi oʻlchami = 
| tuman xaritasi oʻlchami = 
| mamlakat xaritasi = 
| mintaqa xaritasi = 
| tuman xaritasi = 
| ichki bolinishi = 
| rahbar turi = Hokim
| rahbar = 
| asos solingan = 1982
| ilk eslatilishi = 
| avvalgi nomlari = 
| qachondan beri = 
| maydon = 0,45
| balandlik turi = 
| AP markazi balandligi = 
| iqlim = keskin kontinental
| rasmiy til = oʻzbekcha
| aholi = 27 300
| sanalgan yil = 2004
| zichlik = 
| aglomeratsiya = 
| milliy tarkib = [[oʻzbeklar]]
| konfessiyaviy tarkib = [[Islom|musulmonlar]]
| etnoxronim = 
| vaqt mintaqasi = +5
| DST = 
| telefon kodi = +998 6236
| pochta indeksi = 
| pochta indekslari = 
| avtomobil kodi = 90
| identifikator turi = 
| raqamli identifikator = 
| sayt = [http://gurlan.uz/ gurlan.uz]
| Commons turkumi = 
}}
'''Gurlan''' – Oʻzbekiston Respublikasi [[Xorazm viloyati]]dagi shaharcha (1982—1992-yillarda shahar)<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/111742 Gurlan]</ref>, [[Gurlan tumani]] markazi. Yaqin temir yoʻl stansiyasi Shovot – 20&nbsp;km. Gurlandan viloyat markazi Urganch shahrigacha 36&nbsp;km. Oʻrtacha harorati iyulda 26—28&nbsp;°C, yanvarda —6&nbsp;°C. Aholisi 27 300 kishi (2004). Gurlanda hokimiyat binosi, aloqa boʻlimi, mehmonxona, 2 ta transport korxonasi, „Gurlanteks“ ip gazlama va trikotaj kiyimlar fabrikasi, 7 ta umumiy taʼlim maktabi, 8 ta kutubxona, madaniyat va istiroxat bogʻi, stadion, 2 ta kasalxona, 4 ta poliklinika, dorixonalar bor<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>.

== Tarixi ==

Gurlan [[Xorazm viloyati|Xorazm]]<nowiki/>ning oʻrta asrda tashkil topgan shaharlaridan biri. Gurlandan taxminan 7 kilometr (4,3 milya) shimolda Yangi Vazir deb nomlangan qalʼa qurilgan<ref name="KhorezmiĭOgaḣiĭ1999">{{kitob manbasi |last1=Khorezmiĭ |first1=Munis |last2=Ogaḣiĭ |first2=Muḣammad Rizo Mirob Ėrniëzbek ŭghli |title=Firdaws Al-iqbāl: History of Khorezm |url=https://books.google.com/books?id=KVtOlyr8GHUC&pg=PA565 |year=1999 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-11365-7 |page=565}}</ref>. Xorazmlik hanafiy faqihi Jaloliddin Kurloniy Gurlandandir<ref name="Renard2009">{{kitob manbasi |last=Renard |first=John |title=Tales of God's Friends: Islamic Hagiography in Translation |url=https://books.google.com/books?id=srZ5L70phwQC&pg=PA135 |access-date=13 May 2013 |year=2009 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-25896-9 |pages=135–}}</ref>. <nowiki>XIX</nowiki> asr boshlarida Xiva xonligining mashhur shahri boʻlgan. Gurlanda 1905-yildan 1911-yilgacha boʻlgan davrda oʻta konservativ qarshiliklarga duch kelgan „Yangi usul“ maktabi ochilgan<ref name="Allworth1990">{{kitob manbasi |last=Allworth |first=Edward |title=The Modern Uzbeks: From the Fourteenth Century to the Present : a Cultural History |url=https://books.google.com/books?id=ibBzE0GpXfkC&pg=PA140 |access-date=13 May 2013 |year=1990 |publisher=Hoover Press |isbn=978-0-8179-8733-6 |pages=140–}}</ref>. 1920-yilda [[Xiva xonligi]] tugatilib, Gurlan [[Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi]] tarkibiga kiritildi. Gurlan 1926-yil 29-sentyabrgacha Xorazm viloyati tarkibiga kirdi<ref name="ssr2">{{veb manbasi |url=http://whp057.narod2.ru/uzssr.htm |script-title=ru:Узбекская Советская Социалистическая Республика |publisher=narod.ru <!-- to find a better source--> |language=Russian |access-date=14 May 2013}}{{Dead link|date=January 2020|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref>. Gurlan shahri tumani markaziga aylantirildi. 1926-yildan keyin Gurlan bevosita Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasiga boʻysundi. 1938-yil 1-oktyabrda [[Xorazm viloyati]] qayta tashkil etildi<ref name="vil">{{veb manbasi |url=http://whp057.narod2.ru/horez.htm |script-title=ru:Хорезмский вилайет |publisher=narod.ru <!-- to find a better source--> |language=Russian |access-date=14 May 2013}}{{Dead link|date=January 2020|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref>. Uning tarkibiga Gurlan tumani ham kiritildi. 1981-yil oktabrgacha u qishloq posyolkasi sifatida tasniflangan, keyinroq unga shahar tipidagi aholi punkti maqomi berilgan<ref>{{kitob manbasi |title=Soviet Geography |url=https://books.google.com/books?id=PuA7AQAAIAAJ |year=1985 |publisher=Scripta Publishing Company |page=121}}</ref>. 1984-yilda Gurlanga shahar maqomi berildi va viloyat ahamiyatiga ega shaharga aylandi<ref name="vil4">{{veb manbasi |url=http://whp057.narod2.ru/horez.htm |script-title=ru:Хорезмский вилайет |publisher=narod.ru <!-- to find a better source--> |language=Russian |access-date=14 May 2013}}{{Dead link|date=January 2020|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref>. Sovetlar davrida bu yerda bolalar shifoxonasi qurilgan<ref>{{kitob manbasi |title=Political History of Russia |url=https://books.google.com/books?id=H0CNAAAAMAAJ |year=1995 |publisher=Nova Science Publishers |page=209}}</ref>. Gurlan [[Qoraqalpogʻiston]]<nowiki/>ga yaqinroq boʻlgani uchun u yerda til Xorazmning boshqa shaharlariga qaraganda bir oz farq qiladi{{manba kerak|date=April 2023}}.
== Iqtisodi ==
Gurlan tumani paxta yetishtirish boʻyicha (asosan eksport uchun) yirik markaz boʻlib, shahar paxta tozalash zavodlari bilan mashhur<ref name="Martius2011">{{kitob manbasi |last=Martius |first=Christopher |title=Cotton, Water, Salts and Soums: Economic and Ecological Restructuring in Khorezm, Uzbekistan |url=https://books.google.com/books?id=qhBO6pgZEq8C&pg=PA338 |date=September 2011 |publisher=Springer |isbn=978-94-007-1963-7 |page=338}}</ref><ref name="Юсупов1985">{{kitob manbasi |author=Э. Ю. Юсупов |title=Тхе Остовер Револютион анд воменьс либератион ин Узбекистан |url=https://books.google.com/books?id=Jg3UAAAAMAAJ |year=1985 |publisher=Наука Публишерс, Централ Депт. оф Ориенталь Литературе |page=192 |isbn=9780828530903}}</ref>. Boshqa ekinlarga sholi bugʻdoy kiradi, bugʻdoydan tashqari, makkajoʻxori, joʻxori, tarvuz, poliz va sabzavot kabi boshqa ekinlar yetishtiriladi<ref name="Amu">{{Jurnal manbasi|url=http://131.220.109.9/module/register/media/8ff5_Dubovyk_al12_10.1007_s10661-012-2904-6.pdf|title=Spatio-temporal analyses of cropland degradation in the irrigated lowlands of Uzbekistan using remote-sensing and logistic regression modeling|date=24 September 2012|journal=Journal of Environmental Monitoring and Assessment|publisher=Springer}}{{Oʻlikhavola|date=yanvar 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Association1998">{{kitob manbasi |author=World Trade Centers Association |title=World business directory |url=https://books.google.com/books?id=hTgWAQAAMAAJ |year=1998 |publisher=Gale Research Inc. |page=5262 |isbn=9780787613556}}</ref><ref>{{kitob manbasi |title=Zoology in the Middle East |url=https://books.google.com/books?id=RVsnAQAAIAAJ |year=2006 |publisher=Max Kasparek |page=51}}</ref>. Oʻzbekiston hukumati choʻl yaqinidagi yerlarda [[sholi]] yetishtirmaslik kerakligini taʼkidlagan edi, lekin Gurlan yaqinida sholi dalalari koʻrinib turibdi va u qishloq xoʻjaligi yerlaridan foydalanishning asosiy qismini tashkil qiladi<ref name="ErasmiCyffka2005">{{kitob manbasi |last1=Erasmi |first1=Stefan |last2=Cyffka |first2=Bernd |last3=Kappas |first3=Martin |title=Remote Sensing & GIS for Environmental Studies: Applications in Geography |url=https://books.google.com/books?id=kzKAAAAAMAAJ |year=2005 |publisher=Erich Goltze |isbn=978-3-88452-113-7 |page=122}}</ref>. [[Amudaryo]] (Oks daryosi) toʻgʻonini toʻsish natijasida hosil boʻlgan hududda sugʻorish qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishini sezilarli darajada yaxshilagan va Sovet Ittifoqi davrida Gurlandagi fermer xoʻjaliklariga bir qator koreyslar yuborilgan<ref name="OlsonPappas1994">{{kitob manbasi |last1=Olson |first1=James S. |last2=Pappas |first2=Lee Brigance |last3=Pappas |first3=Nicholas Charles |title=An Ethnohistorical dictionary of the Russian and Soviet empires |url=https://books.google.com/books?id=CquTz6ps5YgC&pg=PA393 |year=1994 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=978-0-313-27497-8 |page=393}}</ref>.

Gurlan – Xorazmning taniqli non ishlab chiqaruvchisi<ref name="Hammerton2007"/>. Gurlanning „Xorazm poyafzali“ aksiyadorlik jamiyati yaʼni, Garlen poyabzal fabrikasi bor. U 1988-yilda tashkil etilgan. Poyafzal xomashyodan, xususan, charmdan ishlab chiqariladi. Bitimlar ingliz tilida olib boriladi<ref>{{kitob manbasi |title=BISNIS Search for Partners |url=https://books.google.com/books?id=9I7VyAOphwIpage |year=1997 |publisher=Business Information Service for the Newly Independent States (BISNIS), U.S. Department of Commerce, International Trade Administration }}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Shahar markazida bir qancha banklar joylashgan, jumladan Agrobank, Xalq bank va Gurlan Milliy Bank<ref name="entrepr3">{{veb manbasi |url=http://www.goldenpages.uz/city/?Id=1507#.UZKmccro7-s |script-title=ru:Гурлен - Справочник Узбекистана |publisher=Золотые страницы Узбекистана |language=Russian |access-date=14 May 2013}}</ref>.

Gurlanda yirik parrandachilik fermasi mavjud<ref name="entrepr3"/>.
== Demografiyasi ==
[[1989|1989-yil]]<nowiki/>gi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Gurlanning aholisi 19 807 kishi edi<ref name="1989Census">{{veb manbasi|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng89_reg2.php|title=Всесоюзная перепись населения 1989&nbsp;г. Численность городского населения союзных республик, их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.|trans-title=All Union Population Census of 1989. Urban population of the union republics, their territorial units, urban settlements and urban districts by gender.|access-date=May 16, 2013|author=Demoscope Weekly|date=1989|work=Всесоюзная перепись населения 1989&nbsp;года (All-Union Population Census of 1989)|publisher=Institute of Demographics of the State University—Higher School of Economics|language=Russian}}</ref>. Uning aholisi [[2016|2016-yil]]<nowiki/>da 27 600 kishiga yetdi<ref name=shaharlar>{{kitob manbasi|url=http://e-library.namdu.uz/26%20%D0%95%D1%80%20%D1%85%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%B8%20%D1%84%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D1%80(%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F,%20%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D1%84%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0,%20%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%20%D0%B2%D0%B0%20%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F)/shaharlar%20geografiyasi.%20soliyev%20a.s.%20tashtayeva%20s.k.pdf|title=Shaharlar geografiyasi|trans-title=Geography of cities|language=uz|author1=Soliyev, A.S.|page=173|chapterurl=http://e-library.namdu.uz/26%20%D0%95%D1%80%20%D1%85%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%B8%20%D1%84%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D1%80(%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F,%20%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D1%84%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0,%20%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%20%D0%B2%D0%B0%20%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F)/Shaharlar%20geografiyasi.%20Soliyev%20A.S.%20Tashtayeva%20S.K.pdf|access-date=2023-12-22|archive-date=2022-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20220709183408/http://e-library.namdu.uz/26%20%D0%95%D1%80%20%D1%85%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%B8%20%D1%84%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D1%80(%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F,%20%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D1%84%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0,%20%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%20%D0%B2%D0%B0%20%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F)/Shaharlar%20geografiyasi.%20Soliyev%20A.S.%20Tashtayeva%20S.K.pdf}}</ref>. [[Oʻzbek tili]] davlat tili hisoblanadi, biroq mintaqaviy qipchoq xorazm tilida Gurlanda ham baʼzilar soʻzlashadi<ref name="Sengupta2003">{{kitob manbasi|author=Anita Sengupta|title=The Formation of the Uzbek Nation-state: A Study in Transition|url=https://books.google.com/books?id=PC5SZ_NwARgC&pg=PA292|year=2003|publisher=Lexington Books|isbn=978-0-7391-0618-1|pages=292–}}</ref><ref>{{kitob manbasi|title=Radio Liberty Research Bulletin|url=https://books.google.com/books?id=8ofwAAAAMAAJ|year=1977|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref> . Gurlan aholsi toʻquvchilik, kulolchilik, zargarlik, novvoylik, hunarmandchilik va qishloq xoʻjaligining professional hunarlari bilan shugʻullanadilar<ref name="Hammerton2007">{{kitob manbasi|author=J.A. Hammerton|title=Peoples Of All Nations: Their Life Today And Story Of Their Past (in 14 Volumes)|url=https://books.google.com/books?id=aSs3v87k5UQC&pg=PA3234|date=1 January 2007|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-7268-144-9|pages=3234–}}</ref>. [[Xiva]] bu shaharga yaqin joylashgan yirik shahar markazidir. Shahar musiqachilari ham mamlakatda yaxshi tanilgan<ref name="Hammerton2007"/>.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Havolalar ==
* [http://xorazm.uz/ Portal Xorezma] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20141203235013/http://xorazm.uz/ |date=2014-12-03 }}
{{Xorazm viloyati}}
{{Gurlan tumani}}

[[Turkum:Xorazm viloyatining shahar tipidagi aholi punktlari]]