Gurlan
Гурлан – Ўзбекистон Республикаси Хоразм вилоятидаги шаҳарча (1982—1992-йилларда шаҳар)[1], Гурлан тумани маркази. Яқин темир йўл стансияси Шовот – 20 км. Гурландан вилоят маркази Урганч шаҳригача 36 км. Ўртача ҳарорати июлда 26—28 °C, январда —6 °C. Аҳолиси 27 300 киши (2004). Гурланда ҳокимият биноси, алоқа бўлими, меҳмонхона, 2 та транспорт корхонаси, „Гурлантекс“ ип газлама ва трикотаж кийимлар фабрикаси, 7 та умумий таълим мактаби, 8 та кутубхона, маданият ва истирохат боғи, стадион, 2 та касалхона, 4 та поликлиника, дорихоналар бор[2].
Гурлан | |
|---|---|
| шаҳар | |
| 41°39′0″Н 60°18′0″Э / 41.65000°Н 60.30000°Э | |
| Мамлакат | Ўзбекистон |
| вилоят | Хоразм вилояти |
| {{{туман_тури}}} | Гурлан тумани |
| Ҳукумат | |
| Асос солинган | 1982 |
| Майдон | 045 км2 (17 кв ми) |
| Иқлим тури | кескин континентал |
| Расмий тил(лар)и | ўзбекча |
| Аҳолиси (2004) |
27 300 |
| Миллий таркиб | ўзбеклар |
| Конфессиявий таркиб | мусулмонлар |
| Вақт минтақаси | УТC+5 |
| Телефон коди | +998 6236 |
| Автомобил коди | 90 |
Тарихи
Гурлан Хоразмнинг ўрта асрда ташкил топган шаҳарларидан бири. Гурландан тахминан 7 километр (4,3 миля) шимолда Янги Вазир деб номланган қалъа қурилган[3]. Хоразмлик ҳанафий фақиҳи Жалолиддин Курлоний Гурландандир[4]. ХИХ аср бошларида Хива хонлигининг машҳур шаҳри бўлган. Гурланда 1905-йилдан 1911-йилгача бўлган даврда ўта консерватив қаршиликларга дуч келган „Янги усул“ мактаби очилган[5]. 1920-йилда Хива хонлиги тугатилиб, Гурлан Ўзбекистон Совет Социалистик Республикаси таркибига киритилди. Гурлан 1926-йил 29-сентябргача Хоразм вилояти таркибига кирди[6]. Гурлан шаҳри тумани марказига айлантирилди. 1926-йилдан кейин Гурлан бевосита Ўзбекистон Совет Социалистик Республикасига бўйсунди. 1938-йил 1-октябрда Хоразм вилояти қайта ташкил этилди[7]. Унинг таркибига Гурлан тумани ҳам киритилди. 1981-йил октабргача у қишлоқ посёлкаси сифатида таснифланган, кейинроқ унга шаҳар типидаги аҳоли пункти мақоми берилган[8]. 1984-йилда Гурланга шаҳар мақоми берилди ва вилоят аҳамиятига эга шаҳарга айланди[9]. Советлар даврида бу ерда болалар шифохонаси қурилган[10]. Гурлан Қорақалпоғистонга яқинроқ бўлгани учун у ерда тил Хоразмнинг бошқа шаҳарларига қараганда бир оз фарқ қилади[манба керак].
Иқтисоди
Гурлан тумани пахта етиштириш бўйича (асосан экспорт учун) йирик марказ бўлиб, шаҳар пахта тозалаш заводлари билан машҳур[11][12]. Бошқа экинларга шоли буғдой киради, буғдойдан ташқари, маккажўхори, жўхори, тарвуз, полиз ва сабзавот каби бошқа экинлар етиштирилади[13][14][15]. Ўзбекистон ҳукумати чўл яқинидаги ерларда шоли етиштирмаслик кераклигини таъкидлаган эди, лекин Гурлан яқинида шоли далалари кўриниб турибди ва у қишлоқ хўжалиги ерларидан фойдаланишнинг асосий қисмини ташкил қилади[16]. Амударё (Окс дарёси) тўғонини тўсиш натижасида ҳосил бўлган ҳудудда суғориш қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқаришини сезиларли даражада яхшилаган ва Совет Иттифоқи даврида Гурландаги фермер хўжаликларига бир қатор корейслар юборилган[17].
Гурлан – Хоразмнинг таниқли нон ишлаб чиқарувчиси[18]. Гурланнинг „Хоразм пояфзали“ аксиядорлик жамияти яъни, Гарлен поябзал фабрикаси бор. У 1988-йилда ташкил этилган. Пояфзал хомашёдан, хусусан, чармдан ишлаб чиқарилади. Битимлар инглиз тилида олиб борилади[19]. Шаҳар марказида бир қанча банклар жойлашган, жумладан Агробанк, Халқ банк ва Гурлан Миллий Банк[20].
Гурланда йирик паррандачилик фермаси мавжуд[20].
Демографияси
1989-йилги аҳолини рўйхатга олиш маълумотларига кўра, Гурланнинг аҳолиси 19 807 киши эди[21]. Унинг аҳолиси 2016-йилда 27 600 кишига етди[22]. Ўзбек тили давлат тили ҳисобланади, бироқ минтақавий қипчоқ хоразм тилида Гурланда ҳам баъзилар сўзлашади[23][24] . Гурлан аҳолси тўқувчилик, кулолчилик, заргарлик, новвойлик, ҳунармандчилик ва қишлоқ хўжалигининг профессионал ҳунарлари билан шуғулланадилар[18]. Хива бу шаҳарга яқин жойлашган йирик шаҳар марказидир. Шаҳар мусиқачилари ҳам мамлакатда яхши танилган[18].
Манбалар
- ↑ Гурлан
- ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил
- ↑ Кҳорезмиĭ, Мунис; Огаḣиĭ, Муḣаммад Ризо Мироб Ėрниëзбек ŭгҳли. Фирдаwс Ал-иқбāл: Ҳисторй оф Кҳорезм. БРИЛЛ, 1999 — 565-бет. ИСБН 978-90-04-11365-7.
- ↑ Ренард, Жоҳн. Талес оф Год'с Фриэндс: Исламиc Ҳагиограпҳй ин Транслатион. Университй оф Cалифорниа Пресс, 2009 — 135–-бет. ИСБН 978-0-520-25896-9. Қаралди: 2013-йил 13-май.
- ↑ Аллwортҳ, Эдwард. Тҳе Модерн Узбекс: Фром тҳе Фоуртеэнтҳ Cентурй то тҳе Пресент : а Cултурал Ҳисторй. Ҳоовер Пресс, 1990 — 140–-бет. ИСБН 978-0-8179-8733-6. Қаралди: 2013-йил 13-май.
- ↑ „ру:Узбекская Советская Социалистическая Республика“ (Руссиан). народ.ру. Қаралди: 2013-йил 14-май.[сайт ишламайди]
- ↑ „ру:Хорезмский вилайет“ (Руссиан). народ.ру. Қаралди: 2013-йил 14-май.[сайт ишламайди]
- ↑ Совиэт Геограпҳй. Сcрипта Публишинг Cомпанй, 1985 — 121-бет.
- ↑ „ру:Хорезмский вилайет“ (Руссиан). народ.ру. Қаралди: 2013-йил 14-май.[сайт ишламайди]
- ↑ Политиcал Ҳисторй оф Руссиа. Нова Сcиэнcе Публишерс, 1995 — 209-бет.
- ↑ Мартиус, Чристопҳер. Cоттон, Wатер, Салц анд Соумс: Эcономиc анд Эcологиcал Реструcтуринг ин Кҳорезм, Узбекистан. Спрингер, Септембер 2011 — 338-бет. ИСБН 978-94-007-1963-7.
- ↑ Э. Ю. Юсупов. Тхе Остовер Револютион анд воменьс либератион ин Узбекистан. Наука Публишерс, Централ Депт. оф Ориенталь Литературе, 1985 — 192-бет. ИСБН 9780828530903.
- ↑ „Спатио-темпорал аналйсес оф cропланд деградатион ин тҳе ирригатед лоwландс оф Узбекистан усинг ремоте-сенсинг анд логистиc регрессион моделинг“ (ПДФ). Жоурнал оф Энвиронментал Мониторинг анд Ассессмент. Спрингер. 24 Септембер 2012.[сайт ишламайди]
- ↑ Wорлд Траде Cентерс Ассоcиатион. Wорлд бусинесс диреcторй. Гале Ресеарч Инc., 1998 — 5262-бет. ИСБН 9780787613556.
- ↑ Зоологй ин тҳе Миддле Эаст. Мах Каспарек, 2006 — 51-бет.
- ↑ Эрасми, Стефан; Cйффка, Бернд; Каппас, Мартин. Ремоте Сенсинг & ГИС фор Энвиронментал Студиэс: Апплиcатионс ин Геограпҳй. Эрич Голтзе, 2005 — 122-бет. ИСБН 978-3-88452-113-7.
- ↑ Олсон, Жамес С.; Паппас, Леэ Бриганcе; Паппас, Ничолас Чарлес. Ан Этҳноҳисториcал диcтионарй оф тҳе Руссиан анд Совиэт эмпирес. Греэнwоод Публишинг Гроуп, 1994 — 393-бет. ИСБН 978-0-313-27497-8.
- ↑ 18,0 18,1 18,2 Ж.А. Ҳаммертон. Пеоплес Оф Алл Натионс: Тҳеир Лифе Тодай Анд Сторй Оф Тҳеир Паст (ин 14 Волумес). Cонcепт Публишинг Cомпанй, 1 Жануарй 2007 — 3234–-бет. ИСБН 978-81-7268-144-9.
- ↑ БИСНИС Сеарч фор Партнерс. Бусинесс Информатион Сервиcе фор тҳе Неwлй Индепендент Статес (БИСНИС), У.С. Департмент оф Cоммерcе, Интернатионал Траде Администратион, 1997. [сайт ишламайди]
- ↑ 20,0 20,1 „ру:Гурлен - Справочник Узбекистана“ (Руссиан). Золотые страницы Узбекистана. Қаралди: 2013-йил 14-май.
- ↑ Демосcопе Wеэклй. „Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность городского населения союзных республик, их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.“ [Алл Унион Популатион Cенсус оф 1989. Урбан популатион оф тҳе унион републиcс, тҳеир территориал униц, урбан сеттлеменц анд урбан дистриcц бй гендер.] (Руссиан). Всесоюзная перепись населения 1989 года (Алл-Унион Популатион Cенсус оф 1989). Институте оф Демограпҳиcс оф тҳе Стате Университй—Ҳигҳер Счоол оф Эcономиcс (1989). Қаралди: 2013-йил 16-май.
- ↑ Шаҳарлар географияси (уз) — 173-бет. Қаралди: 2023-йил 22-декабр (2022-йил 9-июлда асл нусхадан архивланган).
- ↑ Анита Сенгупта. Тҳе Форматион оф тҳе Узбек Натион-стате: А Студй ин Транситион. Лехингтон Боокс, 2003 — 292–-бет. ИСБН 978-0-7391-0618-1.
- ↑ Радио Либертй Ресеарч Буллетин. Радио Фреэ Эуропе/Радио Либертй, 1977.
Ҳаволалар
- Портал Хорезма (Wайбаcк Мачине сайтида 2014-12-03 санасида архивланган)