Jacob Zuma
Жаcоб Гедлейиҳлекиса Зума (талаффузи: Жейкоб Зума; 12-апрел 1942) – жанубий африкалик сиёсатчи, 2009-йил 9-майдан 2018-йил 14-февралгача Жанубий Африка президенти[1].
| Жаcоб Зума | ||||
|---|---|---|---|---|
|
| ||||
| 11-Жанубий Африка Республикаси президенти | ||||
|
Мансаб даври 2009-йилдан – 2018-йилгача | ||||
| Ҳукумат бошлиғи |
Кгалема Мотҳланте Cйрил Рамапҳоса | |||
| Ўтмишдоши | Кгалема Мотҳланте | |||
| Вориси | Cйрил Рамапҳоса | |||
| ЖАР вице-президенти | ||||
|
Мансаб даври 1999-йил 14-июндан – 2005-йил 14-июнгача | ||||
| Президент | Тҳабо Мбеки | |||
| Ўтмишдоши | Тҳабо Мбеки | |||
| Вориси | Фумзиле | |||
|
Мансаб даври 2007-йил 18-декабрдан – 2017-йил 18-декабргача | ||||
| Ўтмишдоши | Тҳабо Мбеки | |||
| Вориси | Cйрил Рамапҳоса | |||
| Шахсий маълумотлари | ||||
| Таваллуди |
1942-йил 12-апрел Инкандла | |||
| Мукофотлари |
| |||
1999-йил 14-июндан 2005-йил 14-июнгача Жанубий Африка вице-президенти, 2007-йил 18-декабрдан 2017-йил 18-декабргача ҳукмрон Африка Миллий Конгресси партияси раиси[2].
Биографияси
Жейкоб Зума 1942-йил 12-апрелда Жанубий Африканинг КваЗулу-Натал штатидаги Инcандла шаҳрида туғилган. Зулу халқига мансуб[3][4]. Унинг отаси полициячи бўлиб, Жаcоб болалигида вафот этган[5]. Онаси уй бекаси эди[6]. У ҳеч қандай расмий мактаб таълимини олмаган. Унинг иккита укаси бор Мичаэл ва Жосепҳ[7]. 1959-йилда Африка Миллий Конгрессига, 1963-йилда Жанубий Африка Коммунистик партиясига аъзо бўлди[8]. 1975-йилдан 1990-йилгача, аксарият АНC аъзолари сингари, Свазиленд, Мозамбик ва Замбияда сургунда бўлган. АНCга қўйилган тақиқ бекор қилинганда биринчилардан бўлиб мамлакатга қайтган.
Зума бир жинсли никоҳлар ва ўсмирлик давридаги ҳомиладорлик билан боғлиқ кўплаб баҳсли баёнотларнинг муаллифи бўлган. 2005-йилда Зумага нисбатан коррупсия ва зўрлаш айбловлари бўлган. Гарчи унинг тарафдорлари судга босим ўтказишда, жумладан суд биноси атрофида митинг ва намойишлар уюштирганликда айбланган бўлса-даЗума суд томонидан барча айбловлардан оқланди[9].
2009-йил 6-майда Миллий ассамблея аъзоларининг 277 овози билан Жанубий Африканинг апартеид режими қулаганидан кейинги даврдаги тўртинчи президенти этиб сайланди.
2010-йил 18-мартда Миллий Ассамблеяда мухолифатдаги Халқ Конгресси партияси депутатлари президент Зумага ишончсизлик вотуми масаласини кўтардилар. Уларни мамлакатнинг энг йирик мухолифат кучи – Демократик Алянс қўллаб-қувватлади. Бунга Зуманинг никоҳсиз фарзанди борлиги ҳақидаги маълумот сабаб бўлган. Бундан ташқари, президент даромадларини ўз вақтида декларация қилмаганликда айбланган. Овоз бериш натижаларига кўра, Миллий Ассамблеянинг 400 нафар аъзосидан ишончсизлик вотумини атиги 84 нафар депутат қўллаб-қувватлаган, 241 нафари қарши овоз берган, яна 75 нафар депутат бетараф қолган ёки қатнашмаган[10].
2014-йил 21-майда Жейкоб Зума 7-май куни бўлиб ўтган парламент сайловларидан сўнг янги Миллий Ассамблеянинг биринчи йиғилишида иккинчи беш йиллик муддатга сайланди, унда Африка Миллий Конгресси 62% дан ортиқ овоз ва 400 ўринли палатада 249 ўринни қўлга киритди. Зума ягона номзод бўлгани учун овоз бериш ўтказилмади[11].
2015-йил 17-мартда Демократик Алянс депутатлари Зумага ишончсизлик вотумини ўтказиш ташаббуси билан президентни „сиёсийлаштириш“ ва давлат институтлари самарадорлигини пасайтириш, коррупсиянинг кучайиши ва иқтисодий ривожланиш сур’атларининг умумий секинлашувида айбладилар. Мамлакат. Мухолифат, шунингдек, Зума Нкандла қишлоғидаги шахсий қароргоҳини реконструксия қилиш учун сарфлаган бюджет маблағларини ўзлаштириш можаросига ҳам мурожаат қилди. Жамоат ҳимоячиси Тули Мадонселанинг 2014 йил баҳорида эълон қилинган ҳисоботига кўра, хавфсизлик тизимини янгилаш баҳонасида мулкда умумий қиймати 246 миллион рупий (16 миллион доллар) бўлган бир қатор хусусий об’эктлар қурилган, шу жумладан ташриф буюрувчи. марказ, хусусий клиника, сузиш ҳавзаси ва чорвачилик маскани. Зуманинг истеъфоси учун фақат 113 депутат овоз берди, 221 нафари қарши овоз берди[12][13].
2016-йилнинг 1-мартида Демократик алянс президентга ишончсизлик вотумини ўтказишга учинчи марта уринди. Бу сафар 1999-2005-йилларда қурол сотиб олиш бўйича ҳукумат шартномаларини тузиш чоғида вице-президент сифатида содир этганлиги тахмин қилинаётган 783 та коррупсия, товламачилик ва фирибгарлик эпизодлари ҳақида бўлди[14][15]. 2009-йил апрелида Зумага қарши иш далил йўқлиги сабабли ёпилди, аммо 2016-йил февралида Демократик алянс Претория Олий судидан терговни қайта бошлашни сўради, чунки ишни ёпишга қарор қилган прокурор Мокотеди Мпше босим остида қолган бўлиши мумкин эди. 29-апрел куни даъво қаноатлантирилиб, тергов давом эттирилди. Зуманинг Нкандла мулкини реконструксия қилиш учун сарфланган маблағ масаласи ҳам яна кўтарилди. Президент айбловларга жавобан, сарфланган пулни фақат „асосий обектлар“ учун мас’ул бўлган полиция ишлари вазири Нати Нҳлеконинг илтимосига биноан қоплашга тайёрлигини айтди. Нҳлеко, ўз навбатида, президентни қўллаб-қувватлади. Зуманинг лавозимидан четлатилиши учун фақат 99 депутат овоз берди, 225 нафари қарши чиқди, 22 нафари эса бетараф қолди[16].
2018-йилнинг 13-февралида АНC Бош котиби Аcе Магашуле Зумага истеъфосини талаб қилган хатни топширди[17]. Бир кун аввал партия президентга ултиматум қўйиб, икки кун ичида ўз-ўзидан истеъфога чиқишини талаб қилгани маълум бўлди. Зума бу лавозимда яна уч ой қолишни истаб, бу ултиматумни рад этди, аммо партия ижроия қўмитаси Зуманинг илтимосини рад этди[18]. 14-феврал куни Зума истеъфога чиқишини эълон қилди. Вице-президент Cйрил Рамафоса президент вазифасини бажарувчи бўлди[19][20].
2018-йилнинг март ойида Зума коррупсия, товламачилик ва пул ювишда айбланган[21][22]. 2021-йил июн ойида Зума коррупция айбловларини тергов қилувчи комиссияга кўрсатма беришдан бош тортгани учун ва судга ҳурмацизлик қилгани учун 15 ойлик қамоқ жазосига ҳукм қилинди[23][24]. Унинг ҳибсга олиниши КваЗулу-Натал провинсиясида Зума тарафдорлари томонидан оммавий норозиликларга сабаб бўлди[25]. Кейинчалик норозиликлар Гаутенг провинсиясига тарқалди[26]. 2021-йил сентабрида адлия Жаcоб Зуманинг 15 ойлик қамоқ жазосига ҳукм қилинганлигини тасдиқлади[26][27].
Шахсий ҳаёти
Зума расман полигамист ва анъанавий зулуча кўпхотинликка содиқлигини расман эълон қилган Жанубий Африканинг биринчи президенти. Унинг 8 та хотини бор (5 таси расмий). Илк бор 1973-йилда 31 ёшида, қамоқдан чиққанидан сўнг кўп ўтмай уйланди. Унинг 18 нафар фарзанди борлиги айтилади[28][29].
Манбалар
- ↑ „Жаcоб Зума ресигнс ас Соутҳ Африcа'с пресидент“ (эн). Тҳе Гуардиан (2018-йил 14-феврал). 2019-йил 2-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 14-феврал.
- ↑ Индепендент Онлине. „Неwс - Политиcс: Чурч лаудс Зума ас ҳонорарй пастор“. Иол.cо.за. 2012-йил 30-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 15-сентябр. „архив нусхаси“. 2014-йил 5-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 21-апрел.
- ↑ „Тҳе Жаcоб Зума Паге“. АНC. 2013-йил 4-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 13-август 2011-йил. „архив нусхаси“. 2013-йил 4-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 21-апрел.
- ↑ Смитҳ, Давид. „Жаcоб Зума тҳе чамелеон брингс Соутҳ Африcанс жой анд феар“. Тҳе Гуардиан (20-апрел 2009-йил).
- ↑ „Тҳе Жаcоб Зума Паге“. АНC. 2013-йил 4-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 13-август.
- ↑ Гордин, Ж: Зума, А Биограпҳй, паге 4. Жонатҳан Балл, 2008.
- ↑ Смитҳ, Давид. „Жаcоб Зума тҳе чамелеон брингс Соутҳ Африcанс жой анд феар“. Тҳе Гуардиан (2009-йил 20-апрел). 2013-йил 23-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 28-июл.
- ↑ Бересфорд, Давид. „Зума'с миссинг еарс cоме то лигҳт“. Тҳе Тимес (2009-йил 22-феврал). 2009-йил 28-февралда асл нусхадан архивланган.
- ↑ „Аccусер инсултед ас Зума ҳаилед ат cоурт“. ИОЛ (2006-йил 14-феврал). 2006-йил 25-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 20-декабр.
- ↑ „Попытки отстранения от власти президента ЮАР Джейкоба Зумы. Досье“. 2017-йил 31-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 30-декабр.
- ↑ Состоялась инаугурация президента ЮАР Джейкоба Зумы_Руссиан.неwс.cн, 2014-07-14да асл нусхадан архивланди, қаралди: 2018-04-21
- ↑ Попитки оцтранения от власти президента ЮАР Джейкоба Зуми. Досе
- ↑ ИТАР-ТАСС: Международная панорама – Президент ЮАР доставлен в болницу для обследования
- ↑ Наришкин: БРИКС и ЮАР заняли верную позицию в связи с Украиной | РИА Новости
- ↑ ЮАР: Джейкоб Зума пошел на второй президенцкий срок – ББC Руссиан – Лента новостей
- ↑ ИТАР-ТАСС: Международная панорама – Президент ЮАР Джейкоб Зума избран парламентом на второй пятилетний срок
- ↑ ЖАР президенти суд олдида жавоб беради
- ↑ „Генсек правящей в ЮАР партии доставил Зуме письмо об отстранении с поста президента“ (ру). «Интерфакс» (2018-йил 13-феврал). 2021-йил 11-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 5-август.
- ↑ „Президент ЮАР Зума оставил свой пост“ (ру). «Интерфакс» (2018-йил 15-феврал). 2021-йил 11-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 5-август.
- ↑ „Парламент ЮАР в четверг изберёт нового президента вместо ушедшего в отставку Зумы“ (ру). «Интерфакс» (2018-йил 15-феврал). 2021-йил 23-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 5-август.
- ↑ „Бывшему президенту ЮАР Зуме предъявили обвинения в коррупции“ (ру). РИА «Новости» (2018-йил 16-март). 2018-йил 27-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 29-июн.
- ↑ Бересфорд, Давид. „Зума'с миссинг еарс cоме то лигҳт“. Тҳе Тимес (22-феврал 2009-йил). 2009-йил 28-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 21-апрел.
- ↑ „Экс-президента ЮАР Зуму приговорили к 15 месяцам лишения свободы“ (ру). РИА «Новости» (2021-йил 29-июн). 2021-йил 29-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 29-июн.
- ↑ „Экс-президента ЮАР Зуму приговорили к 15 месяцам тюрьмы за неуважение к суду“ (ру). ВВС (2021-йил 29-июн). 2021-йил 29-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 29-июн.
- ↑ Сутҳентира Говендер. „Миллионс оф ранд оф КЗН инфраструcтуре дамагед ин виолент ‘Фреэ Жаcоб Зума’ протесц“ (эн). ТимесЛИВЕ (2021-йил 9-июл). 2021-йил 10-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 5-август.
- ↑ 26,0 26,1 С'тҳембиле Cеле анд Кҳулеко Сиwеле. „Сих Киллед ас Соутҳ Африcан Риоц Спреад Афтер Жаилинг оф Зума“ (эн). Блоомберг (2021-йил 11-июл). 2021-йил 13-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 5-август.
- ↑ „Суд в ЮАР вернул в тюрьму экс-президента Зуму“ (ру). ВЗГЛЯД.РУ. 2021-йил 15-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-декабр.
- ↑ „Неw сторм абоут Зума'с 'вирилитй'“. ИОЛ (2007-йил 17-июл). 2012-йил 30-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 20-декабр.
- ↑ „Аccусер инсултед ас Зума ҳаилед ат cоурт“ (деадлинк). ИОЛ (2006-йил 14-феврал). 2006-йил 25-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 20-декабр. „архив нусхаси“. 2006-йил 25-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 21-апрел.
