James David Vance
| Жей Ди Венс | |
|---|---|
инглизча: Жамес Давид Ванcе | |
.jpg) | |
| Шахсий маълумотлари | |
| Таваллуди |
инглизча: Жамес Доналд Боwман 1984-йил 2-август Мидлтаун, Огаё, АҚШ |
| Фуқаролиги |
 АҚШ |
| Сиёсий партияси | Республикачилар партияси |
| Имзоси |
 |
Жеймс Девид Венс (туғилганида Жеймс Доналд Боwман; 1984 йил 2 август) — америкалик сиёсатчи ва ёзувчи, АҚШнинг 50-вице-президенти лавозимида фаолият юритади. У Республика партияси а’зоси бўлиб, 2023–2025 йилларда АҚШ Сенатида Огаё штатини вакиллик қилган.
Огаё штатининг Миддлтаун шаҳрида туғилиб ўсган Венс 2003 йилда АҚШ денгиз пиёдалари сафига қўшилган ва тўрт йил давомида жамоатчилик билан алоқалар бўйича ҳарбий журналист сифатида хизмат қилган. 2007 йилда хизматни тугатгач, Огаё штати университетида бакалавр даражасини, кейин эса Ел ҳуқуқ мактабида юридик доктор (Журис Доcтор) дипломини олган. Қисқа муддат корпоратив ҳуқуқ соҳасида ишлаганидан сўнг, у Питер Тил асос солган Митҳрил Cапитал венчур инвестиция компаниясида фаолият юритган.
Венс 2016 йилда чоп этилган “Ҳиллбиллй Элегй” номли хотира китоби билан бутун мамлакат миқёсида машҳурликка эришди. Асар Доналд Трампнинг сайланишидан кейин АҚШдаги оқ танли ишчи синф кайфияти ҳамда саноатдан кейинги даврда Аппалачия ва Ўрта Ғарб ҳудудларидаги сиёсий ўзгаришларни тушунтиришга қаратилган илмий ва медиа муҳокамаларда кенг қўлланилди. Дастлаб Венс Трамп номзодига шубҳа билан қараган ва уни қўллаб-қувватламаган, бироқ Трамп президентлиги даврида унинг қат’ий тарафдорига айланди. 2022 йилда Трампнинг қўллови билан Республикачилар партияси ичидаги кескин сайловда ғалаба қозониб, умумий сайловда демократ Тим Раянни мағлуб этиб Сенатга сайланди.
2024 йилги президентлик сайловида Венс Трампнинг сайловолди жуфти (руннинг мате) сифатида танланди ва вице-президент сифатида қасамёд қилишидан олдин Сенатдаги лавозимидан воз кечди. Вице-президентлик даврида у Республика миллий қўмитасининг молия бўйича раиси ҳам бўлиб ишлаган.
У кўпинча миллий консерватор ва ўнг қанот популист сифатида тавсифланади ҳамда “постлиберал” янги ўнг ҳаракатига яқин қарашларга эга. Унинг сиёсий платформаси иммиграцияга, абортга, бир жинсли никоҳга, қурол назоратига ва АҚШнинг Украинага кўмагига қарши чиқиш билан тавсифланади. Шунингдек, у фарзандсизликни очиқ танқид қилгани билан ҳам танилган. Венс ўз қарашларига католик ижтимоий та’лимоти ва теологияси та’сир қилганини айтган, бироқ унинг талқинлари Папа Франсиск ва унинг вориси Папа Лео ХИВ томонидан черков та’лимотини нотўғри акс эттиради, деб танқид қилинган.
Ҳаёти, ҳарбий хизмати ва та’лими
Жеймс Девид Венс (туғилганида Жеймс Доналд Боwман) 1984 йил 2 августда Огаё штатининг Миддлтаун шаҳрида туғилган ва шу ерда вояга етган. Унинг онаси Беверли Керол Айкинс (қизлик фамилияси — Венс), отаси эса Доналд Рей Боwман бўлган; улар Венс ҳали кичик пайтида ажрашган. У ўзининг “Ҳиллбиллй Элегй” китобида ўзини шотланд-ирланд келиб чиқишига мансуб деб та’рифлайди. Кейинги тадқиқотлар унинг аждодлари Шимолий Ирландиянинг Тирон графлигидаги Коаг қишлоғидан эканини кўрсатган. Венс болалигида Аппалачия маданияти та’сирида улғайган, ёзги та’тилни кўпинча Кентукки штатидаги қариндошлари билан ўтказган.
Онаси учинчи бор турмушга чиққач, Боб Хемел уни расман асраб олган ва Венснинг исми Жеймс Девид Хемел деб ўзгартирилган. Бу орқали биологик отасининг исми ва фамилияси олиб ташланиб, амакисининг “Девид” исми қўшилган. Венс ўзининг биринчи исми ва “ЖД” лақабини сақлаб қолган. Кейинчалик, 2013 йил апрелида у фамилиясини яна онасининг қизлик фамилиясига — Венсга ўзгартирган.
Венс болалигини қашшоқлик ва зўравонлик муҳити билан эслайди. Онаси гиёҳвандликка қарамлик билан курашган. У ва опаси Линдси асосан оналари томондан бўлган бувиси ва бобоси — Жеймс ва Бонни Венс қўлида улғайган; улар уларни “Папаw” ва “Мамаw” деб чақиришган.
У бошланғич ва ўрта та’лимни Миддлтаун мактабларида олган. 2003 йилда Миддлтаун ўрта мактабини тугатгач, АҚШ денгиз пиёдалари сафига қўшилган. У 2-денгиз авиация қанотида жанговар мухбир (ҳарбий журналист) сифатида хизмат қилган. Тўрт йиллик хизмат давомида 2005 йилда Ироққа олти ойга юборилган, бироқ жанговар вазифаларда эмас, мақолалар ёзиш ва суратга олиш билан шуғулланган. У капрал унвонига эришган ҳамда хизматлари учун бир нечта мукофотлар билан тақдирланган.
2007 йилда ҳарбий хизматни тугатгач, Венс ГИ Билл дастури ёрдамида Огаё штати университетида ўқиди ва 2009 йилда сиёсацҳунослик ҳамда фалсафа йўналишида юқори даражали бакалавр дипломини олди. 2010 йилда Ел ҳуқуқ мактабига ўқишга кирди. У ерда “Тҳе Яле Лаw Жоурнал” нашрида ишлади ва кейинчалик машҳур тадбиркор ва сиёсий арбоб Вивек Рамасвами билан дўстлашди. Айнан Елда профессор Эми Чуа уни кейинчалик машҳур бўлган хотира китобини ёзишга ундаган.
Дастлабки фаолияти
Ҳуқуқ мактабини тугатгач, Венс республикачи сенатор Жон Корнин учун ишлаган, кейин Кентукки шарқий округи федерал судяси Девид Баннингда бир йил суд котиби бўлиб фаолият юритган. Шундан сўнг Сидлей Аустин юридик фирмасида қисқа муддат корпоратив юрист сифатида ишлаган. Икки йилга етмайдиган ҳуқуқий амалиётдан кейин у Сан-Франсискога кўчиб, технология соҳасида венчур инвестициялар билан шуғуллана бошлаган. 2016–2017 йилларда Питер Тилнинг Митҳрил Cапитал компаниясида раҳбар лавозимлардан бирида ишлаган.
2016 йил июн ойида унинг “Ҳиллбиллй Элегй: инқироздаги оила ва маданият ҳақида хотира” номли китоби чоп этилди. Асарда Аппалачия ҳудудидаги маданият ва ижтимоий-иқтисодий муаммолар тасвирланган. Китоб 2016 ва 2017 йилларда Тҳе Неw Ёрк Тимес бесцеллерлар рўйхатига кирди ва Доналд Трампнинг сайловдаги ғалабасини тушунишга ёрдам берувчи муҳим асарлардан бири сифатида баҳоланди. Шу муваффақият Венсни жамият элиталари билан яқинлаштирди ва у Тҳе Неw Ёрк Тимес учун мақолалар ёзишни бошлади. Кейинчалик у бу даврдаги тажрибалар унинг сиёсий қарашларига та’сир қилганини айтган.
Кейинги фаолияти давомида у турли инвестиция лойиҳаларида қатнашган, консерватив сиёсий ташаббусларни қўллаб-қувватловчи ташкилотлар тузган ва Наря Cапитал венчур фондига асос солган. Шунингдек, у бир муддат CНН телеканалида шарҳловчи сифатида ҳам ишлаган.
АҚШ Сенатидаги фаолияти (2023–2025)
Жеймс Девид Венс 2021 йил июлда Огаё штатидан АҚШ Сенатига номзодини расман э’лон қилди. 2022 йил май ойида у Республикачилар партияси ичидаги дастлабки сайловда 32% овоз билан ғалаба қозонди ва бир нечта кучли номзодларни ортда қолдирди. Шу йил 8 ноябрда ўтказилган умумий сайловда эса демократ Тим Раянни 53% га 47% ҳисобида мағлуб этди.
Венс 2023 йил 3 январда 118-чақириқ АҚШ Конгресси таркибида сенатор сифатида қасамёд қилди ва Огаёнинг “кичик сенатори” бўлди. 2024 йил ўрталарига келиб у Сенатда 45 маротаба нутқ сўзлаган ва 57 та қонун лойиҳасига ҳомийлик қилган, бироқ уларнинг ҳеч бири Сенатдан ўтмаган. Шунингдек, у 288 та қонун лойиҳасига ҳаммуаллифлик қилган, улардан фақат иккитаси Конгрессдан ўтган бўлса-да, президент Жо Байден томонидан вето қилинган.
2023 йил март ойида Венс сенатор Шеррод Браун билан бирга темирйўл ҳалокатларининг олдини олишга қаратилган икки партиявий қонун лойиҳасини илгари сурди, аммо Республикачилар ичида етарли қўллаб-қувватлаш бўлмагани сабабли лойиҳа қабул қилинмади. Ўша йил июн ойида у давлат қарз лимитини оширишга қарши овоз берди ва бу қарорни Хитой таҳдиди кучайиб бораётган бир пайтда ҳарбий салоҳиятни камайтириши мумкинлиги билан изоҳлади.
2023 йил июлда у вакил Маржори Тейлор Грин билан бирга вояга етмаганларга гендерни тасдиқловчи тиббий ёрдам кўрсатишни федерал жиноят деб белгилашни таклиф қилган. 2024 йил июнда эса федерал муассасаларда “хилма-хиллик, тенглик ва инклюзия” (ДЕИ) дастурларини бекор қилишга қаратилган қонун лойиҳасини тақдим этган.
2025 йил 10 январ куни у вице-президентлик лавозимига киришиш арафасида Сенатдаги ваколатларини расман топширди.
2024 йилги президентлик сайлови ва вице-президентлик кампанияси
Венс 2023 йил январида Доналд Трампни 2024 йилги президентлик сайловида қўллаб-қувватлашини э’лон қилди. 2024 йил 15 июлда Республика миллий қурултойининг биринчи кунида Трамп уни ўзининг сайловолди жуфти сифатида танлаганини ма’лум қилди. Икки кундан сўнг Венс бу номзодликни расман қабул қилди.
Сайлов кампанияси давомида у турли баҳсли баёнотлари билан ҳам э’тибор марказида бўлди. Жумладан, фарзандсиз сиёсатчилар ҳақидаги эски интервюлари қайта тарқалиб, кенг танқидга учради. Венс кейинчалик бу гапларини Демократик партиянинг оилага қарши сиёсатини танқид қилиш сифатида изоҳлаган.
Вице-президентлик даври (2025 — ҳозиргача)
2025 йил 20 январ куни Жеймс Девид Венс АҚШнинг 50-вице-президенти сифатида қасамёд қилди. У АҚШ тарихида бу лавозимни эгаллаган илк денгиз пиёдалари фахрийси бўлди. Лавозимга киришишидан олдин у Хитой вице-президенти Хан Чжен билан учрашиб, икки давлат муносабатларини муҳокама қилган.
Лавозимдаги илк кунларида у Давлат котиби Марко Рубиони қасамёд қилдирди. 2025 йил январида эса Мудофаа вазири номзоди Пит Ҳегсетҳни тасдиқлашда Сенатда тенг овозлар юзага келгач, ҳал қилувчи овозни айнан Венс берди.
2025 йил февралида у Мюнхен хавфсизлик конференсиясидаги нутқида Европа учун асосий хавф ташқи давлатлардан эмас, балки ички сиёсий жараёнлардан келиб чиқаётганини айтди. Бу нутқ айрим кузатувчилар томонидан АҚШ ва Европа ўртасидаги муносабатларда бурилиш нуқтаси сифатида баҳоланди.
Шунингдек, у Украинага нисбатан дипломатик ёндашув зарурлигини та’кидлаган чиқишлари билан ҳам муҳокамаларга сабаб бўлган. 2026 йил февралида эса Арманистонга ташриф буюриб, фуқаролик ядровий энергетикаси бўйича йирик келишувни илгари сурган.
Сиёсий қарашлари
Венс кўпинча миллий консерватор ва ўнг қанот популист сифатида тасвирланади. У абортга, бир жинсли никоҳга ва қурол назоратига қарши чиқади. Шунингдек, у гендерни тасдиқловчи тиббий ёрдамни чеклаш, иммиграцияни камайтириш ва АҚШнинг Украинага ҳарбий ёрдамига қарши туриш каби позициялари билан танилган.
Дастлаб 2016 йилда у Доналд Трампни кескин танқид қилган бўлса-да, кейинчалик унинг тарафдорига айланган ва ўзининг аввалги танқидларини очиқ тан олиб, узр сўраган.
