James Madison
Жамес Мадисон (1751-йил 16-март — 1836-йил 28-июн) Америкалик давлат арбоби, дипломат бўлиб, 1809 — 1817-йилларда АҚСҲ нинг тўртинчи президенти бўлган. У „Конституциянинг отаси“ сифатида эътироф этилган. АҚСҲ конституцияси ва ҳуқуқларига катта ҳисса қўшган[1].
| Жамес Мадисон | |
|---|---|
(c).jpg) Жоҳн Вандерлйн портрети, 1816-йил | |
| Шахсий маълумотлари | |
| Таваллуди |
Жамес Мадисон Жр. 1751-йил 16 март Порт Конвей, Виржиния, Британия Америкаси |
| Вафоти |
1836-йил 28-июн (85 ёшда) Монтпелиэр, Виргиниа, Америка Қўшма Штатлари |
Карера
У Американинг инқилобий уруши даврида ва ундан кейин Виржиния Делегатлар палатаси ва Континентал Конгрес аъзоси бўлиб ишлаган.Мавжуд қонундан ҳафсаласи пир бўлиб, янги конституцияни ишлаб чиққан. Мадисоннинг Виржиния режаси Конвенцияни муҳокама қилиш учун асос бўлиб хизмат қилди ва у конвенциядаги энг нуфузли кишилардан бири бўлган. У Конституцияни муккамал қилиш ҳаракатининг етакчиларидан бирига айланди. У Алехандер Ҳамилтон ва Жоҳн Жай билан Америка тарихидаги сиёсацҳуносликнинг энг таъсирли асарларидан бири бўлган „Федералистик ҳужжатлар“ иншоларини ёзишда иштирок этган.
Мадисон Вакиллар палатасида муҳим раҳбар сифатида ўрин тутган ва президент Георге Wашингтон нинг яқин маслаҳатчиси эди. 1790-йилларнинг бошларида Мадисон Ҳамилтон томонидан маъқулланган иқтисодий дастурга ва ҳокимиятни марказлаштиришга қарши чиқади ва Ҳамилтон нинг Федералистлар партиясига қарши Демократик-Республикачилар партиясини ташкил қилади. Жефферсон президент этиб сайланганидан сўнг, Мадисон 1801-йилдан 1809-йилгача унинг давлат котиби бўлиб ишлайди. Бу лавозимда у АҚШнинг иқтисодий ҳажмини икки баравар оширган Луизиана харидини бошқарган[2].
Мадисон 1808-йилги президентлик сайловларида иштирок этади ва президентликка эришади. Дипломатик норозиликлар ва савдо эмбаргоси Британиянинг Америка кемаларини тортиб олишини тўхтата олмаганидан сўнг, у Қўшма Штатларни 1812-йилги урушга олиб келди. Уруш маъмурий ботқоқ эди ва натижасиз якунланди, аммо кўплаб америкаликлар буни муваффақиятли „иккинчи мустақиллик уруши“ деб билишди. Британияга қарши уруш давом этар экан, Мадисон 1808-йилги сайловга қараганда кичикроқ фарқ билан бўлсада, 1812-йилда қайта сайланди. Уруш Мадисонни кучлироқ федерал ҳукумат зарурлигига ишонтиради. У Америка Қўшма Штатларининг Иккинчи Банкини яратишга ва 1816-йилдаги ҳимоя тарифини қабул қилишга раислик қилади. Шартнома ёки уруш орқали туб америкалик қабилалар Мадисон президентлиги остида Қўшма Штатларга 23 миллион гектар эрни берадилар.
1817-йилда Мадисон президентлик муддати тугаганидан кейин давлат лавозимидан нафақага чиқди ва ўзининг Монтпелиэр плантациясига қайтиб келади ва 1836-йилда у ерда вафот этади.Мадисон Қўшма Штатларнинг энг муҳим асосчиларидан бири ҳисобланади. Тарихчилар уни 1812-йилги урушни қандай амалга оширганини танқид қилишларига қарамай, уни ўртача даражадан юқори президент сифатида баҳолашди.
Шахсий ҳаёти
Атиги 163 см баландликда ва 45 кг ортиқ бўлмаган Мадисон мамлакатнинг энг кичик президенти эди.Хулқ-атвори кучли, кичик йиғинларда ҳам ҳазилкаш эди. Мадисон умрининг кўп қисмида жисмонан қобилиятли бўлса-да, руҳий чарчоқ ва касалликлардан азият чекди ва асабийлашиш билан бирга бўлди ва кўпинча стрессда эди.
Мадисон отаси Жамес Ср. га меҳр ва оқибатли ўғил бўлди. 50 ёшида Мадисон Монпеледаги катта плантация ва бошқа мулкларни, жумладан, отасининг кўп сонли қулларини мерос қилиб олди. Унинг учта ака-ука, Франcис, Амбросе, анд Wиллиам ва учта опа-сингил, Неллй, Сараҳ, анд Франcес бор эди[3].
Манбалар
- ↑ „Тҳе Лифе оф Жамес Мадисон“ (Инглизча). Қаралди: 24-август 2022-йил.
- ↑ „Броwсе тҳе Монтпелиэр Магазине Cоллеcтионс“ (Инглизча). Қаралди: 24-август 2022-йил.
- ↑ Балл, Теренcе. Жамес Мадисон, 2017 — пп. 45–46-бет.