Америка Қўшма Штатлари Жез, латун — асосан, мис билан рухдан (50% гача) иборат қотишма. Жез олиш қадимдан (мил. ав.) маълум. Илгари (ХВИИИ асргача) мисни писта кўмир қўшилган пйх рудаси билан бирга эритиб Жез олишган, ХИХ асрга келиб мисни тўғридан-тўғри пйх билан бирга эритиб ола бошлашган. Таркибида рух миқдори ортган сари Жез ранги қизғишдан оч сариқ ранггача ўзгаради. Кўркамлиги, арзонлиги, механик хоссалари яхшилиги учун мис қотишмалари ичида Жез энг кўп ишлатилади.

Оддий Жез — миснинг фақат рух билан қотишмаси. Таркибида 10% гача рух бўлган Жез томпак, 1 0 — 2 0% гача рух фт/ бўлгани ярим топак деб аталади. Буларнинг занглашга чидамлилиги ва пластиклиги юқори бўлгани учун улардан радиатор ва конденсатор қувурлари, лист ва ленталар тайёрланади. Таркибида тахминан 30% рух бўлган Жез патрон латуни дейилади ва совуқлайин штамплаш, пресслаш йўли билан ундан турли буюмлар олинади. Таркибида 39% гача рух бўлган Жез бир фазали (а), 39 дан 45% гача рух бўлгани икки фазали (5) қотишмалардир.

Жез таркибида рух миқдори камайган сари қотишманинг пластиклиги ортиб боради. Энг пластик Жез а — латундир. Таркибида 45% дан ортиқ рух бўлган Жезлар жуда қаттиқ ва мўрт бўлганлигидан техникада ишлатилмайди. Жезнинг хоссаларини янада яхшилаш учун алюминий, қалайи, темир, марганец, никел, кремний, қўрғошин ва б. элементлар (ҳаммаси бўлиб 10% гача) қўшилади. Шунда кўп аралашмали (махсус) Жез ҳосил бўлади. Таркибида чамаси 15% рух ва 0,5% алюминий бўлган Жез тилларанг бўлгани учун ундан заргарлик ва безак буюмлари тайёрланади. Таркибида 1,5% гача қалайи бўлган Жез денгиз латуни дейилиб, денгиз сувига чидамли бўлгани учун кемаларга ишлатилади, 3% гача қўрғошин қўшилган Жез (қаранг Автомат латуни) автомобил ва соацозликда қўлланади.

Жез деформациябоп ва қуймабоп хилларга бўлинади. Деформациябоп Жездан қувурлар, лист, тасма, чивиқ ва б. прокатланади, қуймабоп Жездан эса арматуралар, антифриксион деталлар, подшипник втулкалари ва б. қуйилади. Ж. умумий машинасозликда, асбобсозликда, иссиқлик техникаси ва б. соҳаларда ишлатилади.

[1]

Манбалар

  1. ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил