Киев ёки Кйив (украинча: Київ) — Украина пойтахти. Йирик саноат, маданият ва фан маркази, қаҳрамон шаҳар, Киев вилояти маркази. Днепр дарёсидаги порт. Йирик темир йўл, шоссе ва ҳаво йўллари тугуни. Днепр дарёсининг ўрта оқимида жойлашган. Январнинг ўртача темпатураси–5,8°, июлники 19,5°, Шаҳар майдон 800 км2. Аҳолиси 2888,4 минг киши (2024)[1].

Кйив

шаҳар
Kyiv
Байроқ
Kyiv
Герб
Мамлакат Украина
Ҳукумат
 • мер Виталий Кличко
Аҳолиси
 (2022)
2 950 702
Вақт минтақаси УТC+2
Телефон коди +380 44
Почта индекс(лар)и 01001—06999

Ҳозриги Киев худудида бундан бир неча минг йил муқаддам дастлабки манзилгохлар бўлган. „Киев“ номи В аср охири — ВИ аср бошидаги унинг афсонавий асосчиси Кий исми билан боғлиқ. Киев милодий ВИ—ВИИ асрларда шарқий славянларнинг полян қабиласи маркази сифатида ташкил топган[2]. 882-йил Киев княз Олег қўл остига ўтди ва 1132-йилгача Киев Русининг сиёсий, маданий ва савдо марказига айланди. 1240-йил Киевни мўғуллар забт этди. 1362-йилдан Литва ва Полша таркибида бўлган. 1654-йилда Россия империяси таркибига қўшиб олинган.

1917-йил октабрда ҳокимиятни Марказий рада эгаллади. 1918-йил 26-январда Киевни кизил армия босиб олди. 1918-йил 1-мартдан Киев аввал немислар, кейин деникинчилар қўл остида бўлди. 1920-йиллардан бошлаб шаҳарнинг саноат жиҳатдан аҳамияти ўса бошлади. 1941-йил сентабрда Киевни фашистлар Германияси босиб олди, 1943-йил ноябрда Киев озод этилди. 1990-йилдан мустақил Украина пойтахтига айланган[3] .

Машинасозлик, шу жумладан, станоксозлик, транспорт машинасозлиги, аниқ приборсозлик, электротехника ва радиоэлектроника маркази. Енгил (шойи тўқиш, трикотаж, тикувчилик, поябзал), полиграфия, озиқ-овқат саноати корхоналари бор. Қурилиш материаллари ишлаб чиқарилади. Метрополитен ишлаб турибди (1960-йилдан). Украина Фанлар академияси, 18 олий ўқув юрти (шу жумладан, университет, консерватория), 15 театр (шу жумладан, Украина опера ва балет театри), филармония, қарийб 30 музей (шу жумладан, Т. Г. Шевченконинг адабий-бадиий музейи, тарих, украин тасвирий санъат музейи, рус санъати, ғарб ва шарқ санъати музейлари, халк, меъморлиги ва турмуши музейи, Киев тарихи музейи, археология, халқ безаги санъати музейлари, адабиёт ва санъат архив-музейи, тиббиёт тарихи музейи ва бошқалар), республика стадиони бор.

Киевда София собори (ХИ аср; қўнғироқхонаси ХВИИ—ХИХ асрлар), Олтин дарвоза (ХИ аср), Видубецк монастири (ИИ-аср), Спас черкови (ХИ аср охири — ХИИ аср боши), Кирилл черкови (ХИИ аср), Киев Печера лавраси (ХИИ—ХВИИИ асрлар), Андреев черкови (ХВИИИ аср), Владимир собори (ХИХ аср) сақланган. 1947–54-йилларда шаҳар марказий кўчаси ансамбли — Крешчатик барпо этилган. 60–80-йилларда Русановка, Оболон ва бошқалар турар жой массивлари вужудга келди. Бабий Ярда ёдгорлик (1976), „1941–1945-йиллар уруши тарихи Украина давлат музейи“ мемориал мажмуаси (1981) барпо этилди[4].

Этимологияси

Себастиан Мüнстер чизган Полша ва Венгрия харитаси, 1552-йил, („Кёуиа эписcопатус“ („Киев эпископати“) ёрлиғи билан Киев шаҳри кўрсатилган).

Киев — бу шаҳарнинг расмий украинча номи[10][11] ва қонунчилик ҳамда расмий ҳужжатлар учун шу ном ишлатилади[12].

Иқлими

Киевда ёз илиқ кечади, нам континентал иқлим (Кöппен таснифида Дфб) ҳукм суради[13]. Энг иссиқ ой: июн, июл ва август, ўртача ҳарорат 13.8 то 24.8 °C (56.8 то 76.6 °Ф). Энг совуғи декабр, январ ва феврал ойлари бўлиб, ўртача ҳарорат −4.6 то −1.1 °C (23.7 то 30.0 °Ф). Шаҳарда энг юқори ҳарорат 1936-йил 30-июлда қайд этилган бўлиб, 394 °C (741 °Ф) ни ташкил этган[14][15].

Шаҳарда энг совуқ ҳарорат 1951-йил 11-январда қайд этилган бўлиб,−329 °C (−560.2 °Ф) ни ташкил этган[14][15]. Қор одатда ноябр ойининг ўрталаридан март ойининг охиригача бўлади, аёзсиз давр ўртача 180 кун давом этади, лекин баъзи йилларда 200 кундан ошади[16].

Кйив (1991–2020, 1881–ҳозир) иқлим кўрсаткичлари
Ой Январ Феврал Март Апрел Май Июн Июл Август Сентябр Октябр Ноябр Декабр Йил
Юқори ҳарорат °C (°Ф) 13.2
(55.8)
17.3
(63.1)
25.3
(77.5)
30.2
(86.4)
33.6
(92.5)
35.5
(95.9)
39.4
(102.9)
39.3
(102.7)
35.7
(96.3)
27.9
(82.2)
23.2
(73.8)
15.2
(59.4)
39.4
(102.9)
Ўртача юқори ҳарорат °C (°Ф) −0.8
(30.6)
0.7
(33.3)
6.5
(43.7)
15.0
(59.0)
21.1
(70.0)
24.6
(76.3)
26.5
(79.7)
25.9
(78.6)
20.0
(68.0)
12.9
(55.2)
5.3
(41.5)
0.5
(32.9)
13.2
(55.8)
Кунлик ўртача ҳарорат °C (°Ф) −3.2
(26.2)
−2.3
(27.9)
2.5
(36.5)
10.0
(50.0)
15.8
(60.4)
19.5
(67.1)
21.3
(70.3)
20.5
(68.9)
14.9
(58.8)
8.6
(47.5)
2.6
(36.7)
−1.8
(28.8)
9.0
(48.2)
Ўртача паст ҳарорат °C (°Ф) −5.5
(22.1)
−5.0
(23.0)
−0.8
(30.6)
5.7
(42.3)
10.9
(51.6)
14.8
(58.6)
16.7
(62.1)
15.7
(60.3)
10.6
(51.1)
5.1
(41.2)
0.4
(32.7)
−3.9
(25.0)
5.4
(41.7)
Минимум паст ҳарорат °C (°Ф) −31.1
(−24.0)
−32.2
(−26.0)
−24.9
(−12.8)
−10.4
(13.3)
−2.4
(27.7)
2.5
(36.5)
5.8
(42.4)
3.3
(37.9)
−2.9
(26.8)
−17.8
(0.0)
−21.9
(−7.4)
−30.0
(−22.0)
−32.2
(−26.0)
Ўртача ёғингарчилик см (дюйм) 38
(1.5)
40
(1.6)
40
(1.6)
42
(1.7)
65
(2.6)
73
(2.9)
68
(2.7)
56
(2.2)
57
(2.2)
46
(1.8)
46
(1.8)
47
(1.9)
618
(24.3)
Авераге эхтреме сноw дептҳ см (дюйм) 9
(3.5)
11
(4.3)
7
(2.8)
0
(0)
0
(0)
0
(0)
0
(0)
0
(0)
0
(0)
0
(0)
2
(0.8)
5
(2.0)
11
(4.3)
Авераге раинй дайс 8 7 9 13 14 15 14 11 14 12 12 9 138
Авераге сноwй дайс 17 17 10 2 0.2 0 0 0 0.03 2 9 16 73
Авераге релативе ҳумидитй (%) 83.8 80.2 71.6 61.0 62.4 64.2 65.9 64.4 70.7 77.2 85.0 86.2 72.7
Ойлик ўртача қуёшли соатлар 42 64 112 162 257 273 287 252 189 123 51 31 1 843
Манба 1: Погода.ру.нет,[17] Геофизика марказий расадхонаси (экстремал),[14][15] Жаҳон метеорология ташкилоти (намлик 1991–2020)[18]
Соурcе 2: Дания метеорология институти (қуёш, 1931–1960)[19]


Ҳуқуқий мақоми, маҳаллий ҳокимияти ва сиёсати

Ҳуқуқий мақоми ва маҳаллий ҳокимият

Киев шаҳар муниципалитети Украинадаги бошқа маъмурий бўлинмалардан фарқли ўлароқ махсус ҳуқуқий мақомга эга. Энг муҳим фарқ шундаки, шаҳар Украинанинг вилоят маркази ҳисобланади. Бу шундай мақомга эга ягона шаҳар бўлиб, икки томонлама юрисдиксияга эга. Шаҳар давлат маъмурияти раҳбари — шаҳар ҳокими — Украинанинг президенти томонидан тайинланади, шаҳар кенгаши раҳбари — Киев мери эса маҳаллий сайловлар орқали сайланади.

Киев мери Витали Клицчко бўлиб, у 2014-йил 5-июнда бу лавозимни эгаллаган[20][21].

Шаҳар давлат маъмурияти ва кенгаши Хрешчатик кўчасидаги Киев шаҳар кенгаши биносида жойлашган. Вилоят маъмурияти ва кенгаши эса „Леся Украинка майдони“даги вилоят кенгаши биносида жойлашган.

Сиёсати

Киевнинг сиёсий ва иқтисодий аҳамиятининг ошиши, халқаро алоқалари ва кенг интернет ҳамда ижтимоий тармоқларга кириш имконияти уни Украинанинг Ғарбга ва демократик давлатларга энг яқин минтақага айлантирган[22]. Европа Иттифоқи билан яқинроқ интеграцияни қўллаб-қувватловчи (шундай деб аталадиган) миллий-демократик партиялар Киевда бўлиб ўтган сайловларда энг кўп овоз тўплаган[23][24][25][26].

2014-йил феврал ойининг биринчи ярмида Киев Халқаро Социология Институти томонидан ўтказилган сўров натижаларига кўра, Киевда сўровда қатнашганларнинг атиги 5.3 фоизи „Украина ва Россия битта давлатга бирлашиши керак“ деб ҳисоблаган. Бу кўрсаткич бутун мамлакат бўйича эса 12.5 фоизни ташкил этган.

Бу статистик маълумотлар Киев аҳолисининг Россия билан бирлашишга нисбатан камчилик томонидан қўллаб-қувватлаши ва бутун Украина аҳолисига нисбатан анча паст фоизни ташкил этишини кўрсатган. Киевда яшовчиларнинг кўпчилиги мустақил Украина давлати ва унинг Европа интеграцияси йўлидаги сиёсатини қўллаб-қувватлайди[27].

Бўлинмалар

Киевнинг чап қирғоқ ҳудудларининг кўриниши

Расмий бўлиниши

Киевнинг 10 та маъмурий раёни:

Демографияси

2022-йилда Киев шаҳри аҳолиси, пирамида кўринишида

Расмий рўйхатга олиш статистик маълумотларига кўра, 2013-йил июл ойида Киев шаҳрида 2 847 200 нафар аҳоли истиқомат қилган[28].

Тарихий ўсиш

Аҳолининг ўсиши
ЙилАҳоли±%
10хх100 000—    
164715 000−85.0%
166610 000−33.3%
176342 000+320.0%
179719 000−54.8%
183536 500+92.1%
184550 000+37.0%
185656 000+12.0%
186571 300+27.3%
1874127 500+78.8%
1884154 500+21.2%
1897247 700+60.3%
1905450 000+81.7%
1909468 000+4.0%
1912442 000−5.6%
1914626 300+41.7%
1917430 500−31.3%
1919544 000+26.4%
1922366 000−32.7%
1923413 000+12.8%
1926513 000+24.2%
1930578 000+12.7%
1940930 000+60.9%
1943180 000−80.6%
1956991 000+450.6%
19591 109 840+12.0%
19701 631 908+47.0%
19792 143 855+31.4%
19892 602 754+21.4%
20012 611 327+0.3%
20112 799 199+7.2%
20222 952 301+5.5%
ат 1 Жануарй оф еарс 10хх-1959,[29][30] 1959-2022[31]

Тили

Киев шаҳрида украин ва рус тиллари кенг тарқалган бўлиб, 2001-йилги аҳолини рўйхатга олишда шаҳар аҳолисининг тахминан 75% „она тилинг қайси“ деган саволга „украин тили“, қарийб 25% қисми эса „рус тили“ деб жавоб берган[32]. 2006-йилги сўровномага кўра, Киевликларнинг 23% украин тилида, 52% рус тилида гаплашади, 24% эса иккала тилни ҳам алмашиб ишлатади[33]. 2003-йилги сўров натижаларига кўра: аҳолининг 52%и одатда рус тилида, 32%и рус ва украин тилларини аралаштириб, 14%и асосан украин тилида, 4.3%и фақатгина украин тилида мулоқот қилиш аниқланган[34].

Қардош шаҳарлар

Киев билан қардошлик алоқаларини ўрнатган шаҳарлар[35]:

Бошқа ҳамкор шаҳарлар

Галерея


Русни сувга чўмдирган (чўқинтирган) Авлиё Володимир ҳайкали Днепрнинг чап қирғоғининг гўзал панорамасига қараган ҳолда Авлиё Владимир тепалигида жойлаштирилган бўлиб, Киевнинг асосий рамзларидан бири ҳисобланади ва кўпинча шаҳарнинг расмлари ва фотосурат постларида тасвирланади.

Изоҳлар

Манбалар

  1. ↑ „Нумбер оф пресент популатион оф Украине 1 Жануарй 2022“ (ук). УкрСтат.гов.уа (2022-йил 1-январ). 2022-йил 10-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 20-феврал.
  2. ↑ „Киэв“. ТҳеФреэДиcтионарй.cом. 2018-йил 5-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 4-июл.
  3. ↑ Магоcси, Паул Роберт. А Ҳисторй оф Украине: Тҳе Ланд анд Иц Пеоплес, 2нд, Ревисед, Университй оф Торонто Пресс, 2010 — 481-бет. ИСБН 978-1-4426-9879-6. Қаралди: 2017-йил 9-сентябр (2020-йил 14-июнда асл нусхадан архивланган). 
  4. ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил
  5. ↑ Престон, Рич [@РичПрестон]. „Анд ҳере'с wҳат тҳе ББC Пронунcиатион Унит адвисес. Wе чангед оур пронунcиатион анд спеллинг оф Киэв то Кйив ин 2019.“.
  6. ↑ „Кйив“. Мерриам-Wебстер.cом Диcтионарй. Мерриам-Wебстер. Қаралди: 2022-йил 24-феврал.
  7. ↑ Жонес, Даниэл (2011). "Cамбридге Энглиш Проноунcинг Диcтионарй" (18- нашри). Cамбридге Университй Пресс. ИСБН 978-0-521-15255-6. 
  8. ↑ 8,0 8,1 Wеллс, Жоҳн C.. Лонгман Пронунcиатион Диcтионарй, 3-, Ҳарлоw: Пеарсон Эдуcатион, 2008. ИСБН 978-1-4058-8118-0. 
  9. ↑ „Кйжиw“ (де). Дуден. Қаралди: 2024-йил 29-ноябр.
  10. ↑ „Киэв“ (эн). Cоллинс Энглиш Диcтионарй. ҲарперCоллинс. 2021-йил 1-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 14-ноябр. Тҳе энтрй ис тҳе саме ас тҳе принт эдитион оф Cоллинс Диcтионарй оф Энглиш, 13тҳ, Гласгоw, УК: ҲарперCоллинс, 2018.  Ит инcлудес тҳе ноте „Украиниан наме: Кйив“. Фор Америcан Энглиш, тҳе wебсите алсо инcлудес тҳе дефинитион фром Wебстер'с Неw Wорлд Cоллеге Диcтионарй, 4тҳ, Бостон: Ҳоугҳтон Миффлин Ҳарcоурт, 2010.  Ин тҳе 2018 фифтҳ эдитион, WНWCД чангед тҳе маин ҳеадwорд то Кйив, wитҳ Киэв ас а сеэ-алсо энтрй wитҳ тҳе лабел „Русс. наме фор Кйив“.
  11. ↑ „Киэв“ (эн). Мерриам-Wебстер.cом Диcтионарй. Мерриам-Wебстер. 2020-йил 13-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 14-ноябр. Мерриам–Wебстер’с онлине диcтионарй энтрй ҳас тҳе ҳеадwорд „Киэв“ wитҳ тҳе лабел „варианц: ор Украиниан Кйив ор Кййив.“ Аccординг то М–W’с ҳелп он энтриэс (Wайбаcк Мачине сайтида 11 Аугуст 2020 санасида архивланган), тҳе кей wорд ор сигналс ан эқуал вариант спеллинг: „тҳесе тҳе тwо спеллингс оccур wитҳ эқуал ор неарлй эқуал фреқуэнcй анд cан бе cонсидеред эқуал варианц. Ботҳ аре стандард, анд эитҳер оне май бе усед аccординг то персонал инcлинатион.“
  12. ↑ Украиниан Cоммиссион фор Легал Терминологй „Киэв?, Кйив?! Wҳич ис ригҳт?“. УА Зоне. 2011-йил 26-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 15-март.
  13. ↑ Коттек, М.; Ж. Гриэсер; C. Беcк; Б. Рудолф; Ф. Рубел (2006). "Wорлд Мап оф тҳе Кöппен-Геигер cлимате cлассифиcатион упдатед". Метеорол. З. 15 (3): 259–263. дои:10.1127/0941-2948/2006/0130. ИССН 0941-2948. ҳттп://коэппен-геигер.ву-wиэн.аc.ат/пдф/коттек_эт_ал_2006_А4.пдф. Қаралди: 24 Аугуст 2012. Киев]]
  14. ↑ 14,0 14,1 14,2 „ЦГО Кліматичні дані по м.Києву“ (ук). cго-срезневскйи.кйив.уа. Cентрал Обсерваторй фор Геопҳйсиcс. 2020-йил 18-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 12-октябр.
  15. ↑ 15,0 15,1 15,2 „ЦГО Кліматичні рекорди“ (ук). cго-срезневскйи.кйив.уа. Cентрал Обсерваторй фор Геопҳйсиcс. 2020-йил 31-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 12-октябр.
  16. ↑ Кйив (Wайбаcк Мачине сайтида 4 Май 2015 санасида архивланган)", Энcйcлопæдиа Британниcа. Ретриэвед 9 Марч 2020.
  17. ↑ „Wеатҳер анд Cлимате – Тҳе Cлимате оф Кйив“ (ру). Wеатҳер анд Cлимате (Погода и климат). 2019-йил 13-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 8-ноябр.
  18. ↑ „Кйив Cлимате Нормалс 1991–2020“ (CСВ). Wорлд Метеорологиcал Организатион Cлиматологиcал Стандард Нормалс (1991–2020). Натионал Cентерс фор Энвиронментал Информатион. 2025-йил 20-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2025-йил 20-апрел.
  19. ↑ Cаппелен, Жоҳн; Женсен, Женс „Украине – Кйив“ (да). Cлимате Дата фор Селеcтед Статионс (1931–1960). Даниш Метеорологиcал Институте. 2013-йил 27-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 1-апрел.
  20. ↑ Витали Клицчко сwорн ин ас маёр оф Кйив (Wайбаcк Мачине сайтида 11 Новембер 2020 санасида архивланган), Интерфах-Украине (5 Жуне 2014)
  21. ↑ Клицчко оффиcиаллй анноунcед ас wиннер оф Кйив маёр элеcтион (Wайбаcк Мачине сайтида 7 Септембер 2020 санасида архивланган), Интерфах-Украине (4 Жуне 2014)
  22. ↑ Сюмар, Вікторія.. „Київ: стратегічна позиція чи "чемодан" без ручки?“. Украйинска Правда (2012-йил 22-май). 2014-йил 1-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 19-август.
  23. ↑ Свобода, Радіо. „Виборчі комісії фіксують перемогу опозиційних кандидатів у Києві“ (2012-йил 31-октябр). 2022-йил 22-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 22-феврал.
  24. ↑ {{Янгиликлар манбаси}} андозасидан фойдаланишда титле= параметри белгиланиши керак.
  25. ↑ „ук:У кожного киянина в голові – досвід Майдану“ (ук) (2013-йил 20-апрел). 2022-йил 5-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 19-август.
  26. ↑ (украинча) Интераcтиве парлиаментарй элеcтион 2012 ресулт мапс (Wайбаcк Мачине сайтида 29 Деcембер 2012 санасида архивланган) бй Украйинска Правда
    (украинча) Элеcтион ресулц ин Украине синcе 1998 (Wайбаcк Мачине сайтида 3 Деcембер 2010 санасида архивланган), Cентрал Элеcтион Cоммиссион оф Украине
    Натионс анд Натионалисм: А Глобал Ҳисториcал Овервиэw (Wайбаcк Мачине сайтида 14 Жуне 2020 санасида архивланган), АБC-CЛИО, 2008, ИСБН 1851099077 (паге 1629)
    Украине он иц Меандеринг Патҳ Бетwеэн Эаст анд Wест (Wайбаcк Мачине сайтида 14 Жуне 2020 санасида архивланган) бй Андреж Лушнйcкй анд Мйкола Риабчук, Петер Ланг, 2009, ИСБН 303911607Х (паге 122)
    Афтер тҳе парлиаментарй элеcтионс ин Украине: а тоугҳ виcторй фор тҳе Партй оф Регионс (Wайбаcк Мачине сайтида 17 Марч 2013 санасида архивланган), Cентре фор Эастерн Студиэс (7 Новембер 2012)
    Cоммунист анд Пост-Cоммунист Партиэс ин Эуропе (Wайбаcк Мачине сайтида 6 Аугуст 2020 санасида архивланган) бй Уwе Баcкес анд Патриcк Мореау, Ванденҳоэcк & Рупречт, 2008, ИСБН 978-3-525-36912-8 (паге 396)
    Партй оф Регионс гец 185 сеац ин Украиниан парлиамент, Баткивсчйна 101 — CЕC (Wайбаcк Мачине сайтида 31 Оcтобер 2013 санасида архивланган), Интерфах-Украине (12 Новембер 2012)
    УДАР субмиц то Рада ресолутион он Украинеъс интегратион wитҳ ЭУ, Интерфах-Украине (8 Жануарй 2013)
    (украинча) Элеcтрониc Буллетин „Ёур Чоиcе — 2012“. Иссуэ 4: Баткившчйна (Wайбаcк Мачине сайтида 3 Деcембер 2013 санасида архивланган), Украиниан Cентер фор Индепендент Политиcал Ресеарч (24 Оcтобер 2012)
    Украинеъс Партй Сйстем ин Транситион? Тҳе Рисе оф тҳе Радиcаллй Ригҳт-Wинг Алл-Украиниан Ассоcиатион „Свобода“ (Wайбаcк Мачине сайтида 2 Фебруарй 2014 санасида архивланган) бй Андреас Умланд, Cентре фор Геополитиcал Студиэс (1 Май 2011)
    „Вибори-2012. Результати голосування“ (Украиниан). 2013-йил 25-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 18-август.
  27. ↑ Ҳоw релатионс бетwеэн Украине анд Руссиа шоулд лоок лике? Публиc опинион поллс' ресулц (Wайбаcк Мачине сайтида 23 Деcембер 2017 санасида архивланган), Кйив Интернатионал Институте оф Соcиологй (4 Марч 2014)
  28. ↑ „ук:Чисельність населення м.Києва“ [Популатион оф Кйив cитй] (ук). УкрСтат.гов.уа (2015-йил 1-ноябр). 2020-йил 9-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 9-январ.
  29. ↑ Кйив Статистиcал Еарбоок фор 2008. Киэв: Вйдавнйцтво Консултант ЛЛC, 2009 — 213-бет. ИСБН 978-966-8459-28-3. 
  30. ↑ Кудрицкий, А. В.. КИЭВ энциклопедический справочник. Киэв: Главная редакциа Украинской Совецкой Энциклопедии, 1982 — 30-бет. 
  31. ↑ „Cитиэс & Тоwнс оф Украине“.
  32. ↑ Аccординг то тҳе оффиcиал 2001 cенсус дата: „Всеукраїнський перепис населення 2001 | Резултати | Основні підсумки | Націоналний склад населення | місто Киів“ (ук). укрcенсус.гов.уа. 2009-йил 14-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 14-январ. „Всеукраїнський перепис населення 2001 | Резултати | Основні підсумки | Мовний склад населення | місто Київ“ (ук). укрcенсус.гов.уа. 2010-йил 25-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 14-январ.
  33. ↑ "Киэв: тҳе cитй, иц ресиденц, проблемс оф тодай, wишес фор томорроw", Зеркало Недели, 29 Април — 12 Май 2006. ин Руссиан. (Wайбаcк Мачине сайтида 17 Фебруарй 2007 санасида архивланган), ин Украиниан (Wайбаcк Мачине сайтида 17 Фебруарй 2007 санасида архивланган)
  34. ↑ „Wҳат лангуаге ис спокен ин Украине?“. Wелcоме то Украине. 2017-йил 11-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 12-феврал.
  35. ↑ „Перелік міст, з якими Києвом підписані документи про поріднення, дружбу, співробітництво, партнерство“ (ук). кйивcитй.гов.уа. Кйив (2018-йил 15-феврал). 2021-йил 26-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 11-октябр.
  36. ↑ „Неуэ Стäдтепартнерсчафт мит Кйив: Витали Клицчко ин Берлин“ (де). берлин.де (2023-йил 11-сентябр). 2023-йил 2-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 20-сентябр.
  37. ↑ „Ниcуşор Дан: Ам ҳотăрâт сă апробăм îнфрăţиреа динтре Буcуреşти şи Киэв“ (ро). медиафах.ро. Медиафах (2022-йил 7-март). 2023-йил 5-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 11-июл.
  38. ↑ Жоурналист, Магнус Анкерстжерне „Кøбенҳавн ведтагер венскабсафтале мед Кйив“ (да). ТВ 2 Космопол. 2023-йил 29-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 29-март.

Адабиётлар

Ҳаволалар