Квас (беларусча: , украинча: ва макед.: квас, серб-хорватча диал. аловина, словакча: kysel', kyselica, parovec, полякча: кwас члебоwй, литовча: гира, латишча: квасс, эстонча: кали) — жавдар уни ва солод (жавдар ёки арпа солоди)дан ёки қуритилган жавдар нонидан ачитиш йўли билан тайёрланадиган анъанавий славян ва балт нордон ичимлиги. Баъзан унга хушбўй ўтлар, асал, асалари уяси қўшилади; шунингдек лавлаги, мевалар ва резаворлардан ҳам тайёрланади. Квас нафақат ичимлик сифатида, балки рус ошхонасидаги окрошка, ботвиня каби совуқ шўрвалар учун асос сифатида ҳам ишлатилади.

Квас
Тури салқин ичимлик
Миллий ошхона Rossiya bayrogʻi Россия ,
Belorussiya bayrogʻi Беларус
Polsha bayrogʻi Полша,
Ukraina bayrogʻi Украина
Асл номи беларусча: , украинча: ва макед.: квас, серб-хорватча аловина, словакча: kysel', kyselica, parovec, полякча: кwас члебоwй, литовча: гира, латишча: квасс, эстонча: кали

ХИИ асргача квас Рус ҳудудида ҳозирги пиводан ҳам кучлироқ ва қуюқроқ бўлган. Алкоголли ичимлик ҳисобланган, ўша давр тилида „маст“ маъносига яқин сўз „квасник“ бўлган („квас ичмоқ“ маъносидаги жаргон ибора ҳозиргача сақланиб қолган). ХИИ асрдан бошлаб квас нордон, кам алкоголли ичимлик ва кучли маст қилувчи ичимлик сифатида фарқлана бошлаган. Кучли маст қилувчи квас „тайёрланган“ (яъни қайнатилган) квас деб аталган, оддий квас эса табиий равишда ачиган[1][2].

Юқори лужица тилидаги „кwас“ — „байрам, тўй зиёфати“[3] ва қадимги словак тилидаги „квас“ — „зиёфат, меҳмондорчилик, сайил“[4] сўзлари илгари квас байрамлар ва тўйларда асосий маст қилувчи ичимлик бўлганини кўрсатади[4].

Ёйилиши

Анъанавий равишда квас иссиқ сувда ивитилган жавдар нони ёки жавдар уни ҳамда солод аралашмасидан тайёрланади; у хона ҳароратида шакар ва нон хамиртуруши ёрдамида тахминан 12 соат давомида ачитилади. Саноат усулида эса квас турли дон аралашмалари қўшилган сусло консентратидан ишлаб чиқарилади. Бу ичимлик Беларус, Эстония, Латвия, Литва, Молдова, Арманистон, Грузия, Полша[5][6], Россия[7][8] ва Украинада кенг тарқалган. Квас (ёки унга ўхшаш ичимликлар) Хитой, Финляндия, Қозоғистон ва Ўзбекистонда ҳам машҳур.

Адабиётлар

  • Похлёбкин В. В. „2. Термины спиртных напитков, существовавшие в Древней Руси с ИХ по ХИВ век“, . История водки (ИХ—ХХ вв.). М.: Интер-Версо, 1991. ИСБН 5-85217-012-7. 
  • Валенцова М. М.. — 488–489-бет. 

Манбалар

  1. ↑ Квас. Способи приготовления. — Феникс. — ИСБН 5-222-08996-7.
  2. ↑ Похлёбкин 1991.
  3. ↑ Верхнелужицко-русскій словар Wайбаcк Мачинедаги асл нусхадан архивланган архив нусхаси. (21-сентябр 2013-йил) // арҳивариж.народ.ру
  4. ↑ 4,0 4,1 Валенцова 1999, с. 488.
  5. ↑ с. а., Wиртуална Полска Медиа „Cо wарто wиэдзиэć о кwасиэ члебоwйм“ (пл). WП Кучниа (2016-йил 8-январ). 2023-йил 22-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 28-ноябр.
  6. ↑ „Кwас члебоwй и жего знаcзениэ дла здроwиа. Прзепис на кwас члебоwй“ (пл). Медонет (2022-йил 19-декабр). 2023-йил 30-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 28-ноябр.
  7. ↑ Синелсчикова, Екатерина „А бриэф ҳисторй оф Квасс, Руссиа'с 'бреад ин а боттле'“ (эн). Руссиа Беёнд (2021-йил 23-август). 2023-йил 30-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 28-ноябр.
  8. ↑ „История кваса и его полезные свойства“ (ру). Сергиев Канон. 2023-йил 30-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 28-ноябр.