Laymes
Лаймес, шунингдек, Леҳмс, Леҳмҳус, "Леимес" деб номланувчи, Юқори Силезияга хос бўлган лойдан ясалган ғалла омборлари. Лаймеснинг келиб чиқиши Леҳм (лой) дан келиб чиққан деб тахмин қилинади, аммо маҳаллий диалект ўз тилидаги Лаимес сўзидан олинган дейди[1]. Бир вақтлар Лаймес Одра (Одер) дарёсидан қолган, аммо энди у ерда топилмаган деб ҳисобланадилар. Гłубcзйcе (Лубзйсе) туманида яшовчи бу халқ қурилиш шакли асосан фақат иккита Розумиcе (Розумис) ва Пилсзcз (Пилцч) қишлоқларида топилган. Дастлаб қишлоқдаги барча деҳқон уйлари ва ҳаттоки баъзи кичик хўжаликларнинг ўз Лаймеслари бўлар эди, аммо Биринчи жаҳон уруши охирида Розумиcеда атиги 22 таси қолган эди ва бугунги кунда фақат битта мисол мавжуд, уни ҳам қайта тиклаш таклифи илгари сурилган[2].
Лаймес дон омборлари Европанинг кўп жойларида топилган, аммо жанубда ёки шарқда эмас. Лаймеслар бир неча сабабларга кўра ажралиб турарди. Улар ўзига хос тарзда (баъзи истиснолардан ташқари) девор билан ўралган ферма ҳовлисидан ташқарида, умумий фойдаланишдаги йўлда жойлашади. Розумиcеъда улар фақат ташқи томондан лой ва сомон билан бўялган, бўлинган логлар билан яратилган, металл панжара билан ҳимояланган шамоллатиш тешикларидан ташқари ҳеч қандай тешиклари юқори даражада бўлмаган. Тахминан олти-саккиз метр баландликда, дастлаб томи ёғоч шингил билан қопланган, аммо ёнғин хавфи туфайли кейинчалик мустаҳкам тошли шиферлар билан алмаштирилди. Пастки қават ердан тош устунларга кўтарилган. Ҳайвонлар учун озуқа ва донни сақлаш учун қутилар ўрнатилди.
Ягона рамкали эман тўсинли эшик ичкарига кириш имконини берди ва мураккаб қулфлаш механизмларига эга эди. Ташқи юзада учта алоҳида калит қулфлари бор эди, улар ички девор томонида ракетка билан ўралган ва металл „калит“ билан очилади[1]. Лаймеслар хавфсиз деб ҳисобланган. Эҳтимол, уларнинг йўл жабҳасидаги позицияси уларни доимий назорат остида ушлаб туриш эди ёки, эҳтимол, шунчаки мустаҳкам анъанани акс эттирган. Лаймеснинг катталиги ферманинг бойлигини акс эттирарди[3]. Розумиcенинг асл кўчманчилари Франкониядан келган деб ўйлашган, аммо у ерда қурилиш шакли сифатида Лаймес номаълум эди. Маълумки, Вестфалияда илгари Лаймес бўлган, ҳеч қандай мисол сақланиб қолмаган, улар жуда ўхшаш конструксияга эга эдилар, бундан ташқари улар тўртбурчаклар шаклидаги эман тўсинли рамкадан, ичкари ва ташқариси шингил билан қопланган, томлари ёғоч билан қопланган ва тўрттагача бўлган, кенглиги ва узунлиги тўққиз метр ва баландлиги тўрт метрдан олти метргача ташкил этган[4].
Галерея
-
Розумиcедаги Лаимес: қурилиш детали -
Розумиcедаги Лаимес:Кириш
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Ҳеинрич Wеичт „Рöснитзер Ҳеиматбуч, Ланд, wо меине Wиэге станд“ унпублишед
- ↑ Инаугурал меэтинг 20.07.2008: Ассоcиатион оф Фриэндс оф Розумиcе „Росе“
- ↑ Апперлй, Ричард. А Пиcториал Гуиде то Идентифйинг Аустралиан Арчитеcтуре: Стйлес анд Термс фром 1788 то тҳе Пресент. Ангус & Роберцон, 1994. ИСБН 978-0-207-18562-5.
- ↑ Ҳеинрич Wеичт „Рöснитз, а ҳисториcал нарративе“ унпублишед — транслатед Анна Спиэсс