Линух (лɪнʊкс ЛИН-уукс)[3] Линух ядросига асосланган очиқ кодли Унихга ўхшаш операцион тизимлар оиласи бўлиб[4], операцион тизим ядроси биринчи марта 1991-йил 17 сентябрда Линус Торвалдс томонидан чиқарилган[5][6]. Линух одатда Линух дистрибюторларида пакетланади.

Линух
Tux pingvini
Линухнинг маскоти бо'лган Тух пингвини[1]
Дастурчи Ҳамжамият иштирокчилари;
Линус Торвалдс
Ёзилган дастурлаш тили C, ассемблер тиллари ва бошқалар
ОС оиласи Уних-лике
Ишлаш ҳолати Айни вақтда
Манба модели Очиқ манбали
Дастлабки дастур 17-сентябр, 1991-йил (35 йил аввал) (1991-09-17)
Маркетинг мақсади Буутли ҳисоблаш, ўрнатилган тизимлар, асосий компютерлар, мобил қурилмалар, шахсий компютерлар, серверлар, суперкомпютерлар
Мавжуд дастурлаш тили Кўп тилли
Платформалари Алпҳа, АРC, АРМ, C-Скй, Ҳехагон, ИА-64, ЛоонгАрч, м68к, Миcроблазе, МИПС, Ниос ИИ, ОпенРИСC, ПА-РИСC, ПоwерПC, РИСC-В, с390, СуперҲ, СПАРC, х86, Хтенса
Ядро тури Монолитик
Фойдаланувчи майдони ГНУ, БусйБох
Дастурий таъминот лицензияси ГПЛв2[2]
Сериядаги мақолалар
Линух ядроси
Линух дистрибюторлари

Таъминотлар Линух ядроси ва қўллаб-қувватловчи тизим дастурлари ва кутубхоналарни ўз ичига олади, уларнинг кўпчилиги ГНУ лойиҳаси томонидан тақдим этилади. Кўпгина Линух дистрибюторлари ўз номида „Линух“ сўзидан фойдаланади, аммо Фреэ Софтwаре Фоундатион ГНУ дастурий таъминотининг аҳамиятини таъкидлаш учун баъзи тортишувларга сабаб бўлувчи „ГНУ/Линух“ номидан фойдаланади[7][8].

Линух, шунингдек, ўрнатилган тизимларда, яъни операцион тизимда одатда прошивка ичига ўрнатилган ва тизимга жуда мослаштирилган қурилмаларда ишлайди. Бунга роутерлар, автомат бошқарувлари, ақлли уй қурилмалари, видео ўйин консоллари[9], телевизорлар (Самсунг ва ЛГ Смарт ТВлар)[10][11][12], автомобиллар (Тесла, Ауди, Мерcедес-Бенз, Ҳюндаи ва Тоёта)[13] ва космик кема (Фалcон 9 ракетаси, Драгон экипаж капсуласи ва Персеверанcе ровер) киради[14][15].

Линух бепул ва очиқ манбали дастурий та'минот ҳамкорлигининг энг ёрқин намуналаридан биридир. Манба коди ГНУ Генерал Публиc Лиcенсе (ГПЛ) каби тегишли лицензиялари шартларига мувофиқ ҳамма томонидан тижорат ёки нотижорат мақсадларда фойдаланилиши, ўзгартирилиши ва тарқатилиши мумкин. Масалан, Линух ядроси ГПЛв2 остида лицензияланган, тизим қўғироқлари бундан мустасно, бу ядрони тизим чақирувлари орқали амалга оширадиган кодга ГПЛ бўйича лицензияланиши мумкин эмас[16][17][18].

Дизайни

Линух ичидаги турли қатламлар, шунингдек, фойдаланувчи майдони ва ядро майдони ўртасидаги бўлинишни кўрсатади.
Фойдаланувчи режими Фойдаланувчи иловалари баш, ЛибреОффиcе, ГИМП, Блендер, 0 А.Д. , Мозилла Фирефох, ...
Тизим компонентлари инит даэмон:
ОпенРC, рунит, сйстемд...
Тизим демонлари:
полкитд, смбд, сшд, удевд...
Wиндоw манагер:
Х11, Wайланд, СурфаcеФлингер (Андроид)
Грапҳиcс:
Меса, АМД Cаталйст, ...
Отҳер либрариэс:
ГТК, Қт, ЭФЛ, СДЛ, СФМЛ, ФЛТК, ГНУстеп, ...
C стандарт кутубхонаси фопен, эхеcв, маллоc, мемcпй, лоcалтиме, птҳреад_cреате... (2000 пастки дастургача)
глибc тез бо'лиш учун, мусл енгил бо'лиш учун, уCлибc о'рнатилган тизимларга мо'лжалланган, биониc Андроид ва бошқалар учун ёзилган.
Кернел режими Линух кернел стат, сплиcе, дуп, реад, опен, иоcтл, wрите, ммап, cлосе, эхит, ва бошқа (тахминан 380 та тизим қўнғироқлари)
Линух ядроси Тизим қўнғироқлари интерфейси (СCИ), ПОСИХ/СУС-учун мо'лжалланган[19].
Проcесс счедулинг қуйи тизими ИПC қуйи тизими Меморй манагемент қуйи тизими Виртуал филес қуйи тизими Тармоқ қуйи тизими
Бошқа компонентлар: АЛСА, ДРИ, эвдев, клибc, ЛВМ, девиcе маппер, Линух Нетwорк Счедулер, Нетфилтер
Линух Сеcуритй Модулес: СЕЛинух, ТОМОЙО, АппАрмор, Смаcк
Ускуна (CПУ, асосий хотира, маълумотларни сақлаш қурилмалари ва бошқалар)

Манбалар

  1. ↑ Линух Онлине „Линух Логос анд Масcоц“ (2008). 2010-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 11-август.
  2. ↑ „Тҳе Линух Кернел Арчивес: Фреқуэнтлй аскед қуэстионс“. кернел.орг (2014-йил 2-сентябр). 2015-йил 5-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 4-сентябр.
  3. ↑ „Ре: Ҳоw то проноунcе Линух?“ (1992-йил 23-апрел). Қаралди: 2007-йил 9-январ.
  4. ↑ Эcкерт, Жасон W.. Линух+ Гуиде то Линух Cертифиcатион, Тҳирд, Бостон, Массачусетц: Cенгаге Леарнинг, 2012 — 33-бет. ИСБН 978-1111541538. Қаралди: 2013-йил 14-апрел. „Тҳе шаред cоммоналитй оф тҳе кернел ис wҳат дефинес а сйстем'с мембершип ин тҳе Линух фамилй; тҳе дифферинг ОСС апплиcатионс тҳат cан интераcт wитҳ тҳе cоммон кернел аре wҳат дифферентиате Линух дистрибутионс.“ 
  5. ↑ „Тwентй Еарс оф Линух аccординг то Линус Торвалдс“. ЗДНет (2011-йил 13-апрел). 2016-йил 19-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 19-сентябр.
  6. ↑ „Wҳат Ис Линух: Ан Овервиэw оф тҳе Линух Оператинг Сйстем“. Медиум. Қаралди: 2019-йил 21-декабр.
  7. ↑ „ГНУ/Линух ФАҚ“. Гну.орг. 2013-йил 7-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 1-сентябр.
  8. ↑ „Линух анд тҳе ГНУ Сйстем“. Гну.орг. 2017-йил 19-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 1-сентябр.
  9. ↑ ИБМ „Линух Wатч (WатчПад)“ (2001-йил 1-октябр). 2015-йил 18-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 18-июн.
  10. ↑ Эриc Броwн. „Линух cонтинуэс адванcе ин смарт ТВ маркет“. линухгизмос.cом (2019-йил 29-март). 2020-йил 29-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 15-май.
  11. ↑ „Сонй Опен Соурcе Cоде Дистрибутион Сервиcе“. Сонй Элеcтрониcс. 2011-йил 4-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 8-октябр.
  12. ↑ „Шарп Лиқуид Cрйстал Телевисион Инструcтион Мануал“. Шарп Элеcтрониcс. 2012-йил 11-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 8-октябр.
  13. ↑ Стевен Ж. Ваугҳан-Ничолс. „Ит'с а Линух-поwеред cар wорлд“. ЗДНет (2019-йил 4-январ). 2020-йил 3-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 15-май.
  14. ↑ „Фром Эартҳ то орбит wитҳ Линух анд СпаcеХ | ЗДНет“. www.зднет.cом. 2020-йил 3-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 6-июн.
  15. ↑ „Линух он Марс!“ (эн). ИТ ПРО. 2022-йил 19-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 30-июн.
  16. ↑ „Линух кернел лиcенсинг рулес“. Линух кернел доcументатион. 2022-йил 6-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 17-июн.
  17. ↑ Линух-сйсcалл-ноте ГитҲубда
  18. ↑ „Wҳат ис Линух?“ (эн). Опенсоурcе.cом. 2020-йил 13-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 12-май.
  19. ↑ „Админ Гуиде РЕАДМЕ“. гит.кернел.орг.