Logoterapiya
Логотерапия ( қадимги юнонча: λόγος - ма'но, сабаб) - мавжудлик ма'носини излашга асосланган экзистенсиал психотерапия турларидан бири. 20-аср ўрталарида Виктор Франкл томонидан ишлаб чиқилган[1].
Асосий тушунчалар
Франклнинг фикрига ко'ра, логотерапия учта тушунчага асосланади:
1-ирода эркинлиги
2-ма'нога бўлган ҳохиш
3- ҳаётнинг ма'носи.
Логотерапия концепциясида айтилишича, инсонни хатти-ҳаракатга ундовчи ташқи куч бу ҳаётнинг ма'носини топиш ва амалга ошириш истагидир. Франклнинг со'зларига ко'ра, инсоннинг асосий хусусиятларидан бири ма'нога бо'лган иродаси бо'либ, уни Франкл Адлерианнинг устунликка интилиши ,пастлик комплекси қоплашга қаратилган о'зини о'зи тасдиқлаш ва Фрейднинг завқланиш тамойилига қарама-қарши қо'йган. Франкл ма'нога интилиш инсонда асосий туртки берувчи кучдир ва одамларга стресссиз ҳолат керак эмас, балки уларга муносиб бо'лган қандайдир ма'нога интенсив интилиш керак деб ҳисобларди. Ма'но истаги пучга чиққанда, бефарқлик ва зерикиш пайдо бо'лади.
Франклнинг фикрича:Инсоннинг ҳаёт ма'носига бо'лган ҳохишлари чиппакга чиқгандаги ҳолати бу экзистиансинал бòшлиқ дейилади,бу ҳақда экзистенсианал файласуфлар ма'лумот бериб о'тган.
Экзистенсиал вакуум, логотерапияга ко'ра, нооген неврозга (ма'нога интилишнинг умидсизликка тушиши натижасида пайдо бо'ладиган невроз), клиник аломатларга олиб келиши мумкин.
1950-1960-йилларда Франкл ҳаёт ма'носининг йòқолишига сабабчи бо'лувчи омилларни қайд этди.У келтирган статистик ма'лумотларга ко'ра, руҳий тушкунлик, гиёҳвандлик,алкогализм ко'пайса, тажоввузкорлик кучаяди. Босилган жинсий инстинктлар тажовузни келтириб чиқаради,деб ҳисоблаган Фрейддан фарқли о'лароқ,Франкл ҳаётда ма'но ё'қлигини тажовузнинг муҳим сабаби деб ҳисоблади. Унинг фикрича,ичкиликбоз ва гиёҳвандлар - бу ҳаётий ма'нога эга бо'лмаган ёки уни ё'қотган, экзистенсиал бо'шлиқни, ички бо'шлиқни, борлиқнинг ма'носизлигини бошдан кечирган одамлардир.
Манбалар
- В. номидаги Вена университети қошидаги Логотерапия институти. Франкл (ингл.) )(олм.) )
- Виктор Франкл ҳақида
- "Виктор Франклнинг логотерапияси: психотерапия ҳаётнинг ма'носини топишга қандай ёрдам беради? » Кутубхонада Юлия Гаврилованинг ма'рузаси. Н. А. Некрасов
- Лесевицкий А. ИН. Логотерапиянинг аксиологик матрицаси Ф. М. Достоэвский