Марча Реал (испанча талаффузи: [ˈмаɾтʃа реˈал]; „Қироллик марши“) – Испания давлат мадҳияси. Марча Реалнинг Босния ва Герсеговина, Сан-Марино ва Косово мадҳиялари каби расмий матни йўқ[1]. Илгари қўшиқ сўзлари бўлган бўлса-да, улар энди ишлатилмайди.

La_Marcha_Granadera_(1761)
Ла_Марча_Гранадера_(1761)

1761 нота мусиқа

Испания давлат мадҳияси
Сўз муаллиф(лар)и „Ла Марча Гранадера“ (Энглиш: Тҳе Гренадиэр Марч)
Бастакор Бартоломé Пéрез Cасас (оркестр, 1908), Франcисcо Грау (уйг'унлаштириш, 1997)
Қабул қилинди 1770-йил 3-сентябр
Аудио
Марча Реал

Тарихи

Дунёдаги энг қадимий мадҳиялардан бири бўлган Испания миллий мадҳияси биринчи бўлиб 1761-йилда Либро де ла Орденанза де лос Тоқуэс де Пíфанос (Боок оф тҳе Ординанcе оф Неwлй Плаед Милитарй Фифе анд Друм Cаллс бй Тҳе Спаниш Инфантрй) номли ҳужжатда чоп этилган. Мануэл де Эспиноса томонидан куйланган ва ижроси ҳарбий Фифе ва барабан орқали амалга оширилади. Мадҳия қўшиқ „Ла Марча Гранадера“ (инглизча: „Гренадиэрс марти“) деб номланади. Ҳужжатга кўра, бастакори Мануэл де Эспиноса де лос Монтерос ҳисобаланади.

Баъзи манбаларда унинг муаллифи Пруссиялик Фридрих ИИ деган нотўғри тушунча мавжуд. Бу нотўғри қараш 1861-йилда Ла Эспаñа милитар (Ҳарбий Испания) даврий нашрида мақола эълон қилинганида пайдо бўлган. 1864-йилда полковник Антонио Валлесилло бу воқеани „Эл Эспíриту Пúблиcо“ („Жамоат руҳи“) кундалигида эълон қилиб, Марча Реалнинг Пруссиядан келиб чиқишини тахмин қилди. Валлесиллонинг сўзларига кўра, мадҳия Фридрих ИИ буйруғи билан Фридрих ИИ армияси томонидан ишлаб чиқилган. 1868-йилда бу сохта қараш Лос Суcесосда газетасида нашр этилган. Шунингдек, 1884 ва 1903-йиллардаги турли нашрларда тўпланиб, 1908-йилда Эспаса Энсиклопедиясига киритилди.

1770-йилда Чарлз ИИИ „Марча де Гранадерос“ни расмий фахрий марш деб эълон қилди, бу уни омма олдида, айниқса тантанали маросимларда ижро этиш анъанасини расмийлаштирди. Марча Реал Изабел ИИ ҳукмронлиги даврида Испаниянинг расмий мадҳиясига айланди.

1868-йилги инқилобдан сўнг, 1870-йилда генерал Генерал Жуан Прим янги расмий давлат мадҳиясини яратиш учун миллий танлов уюштирди ва ғолибни аниқлаш учун учта таниқли бастакордан иборат ҳакамлар ҳай’ати танланди. 400 дан ортиқ композициялар, жумладан, ёш бастакорлар Федериcо Чуэcа, Руперто Чапí ва Томáс Бретóн томонидан ёзилган композициялар тақдим этилган бўлса-да, янги мадҳия танланмаган. Кенг муҳокамалардан сўнг, ҳакамлар ҳай’ати „Марча де Гранадерос“ мамлакатнинг расмий мадҳияси деб ҳисобланиши ва танлов тўхтатилишини эълон қилди[2]. Алфонсо ХИИИ томонидан 1908-йил 27-августдаги Қироллик сиркуляр буйруғи билан Ҳалбердиэр гвардияси қироллик корпусининг мусиқачиси Бартоломе Перес Касас томонидан тузилган мусиқий нота расмий версия сифатида басталанди. У анъанавий равишда „Гренадиэр марти“ ёки „Қироллик испан марши“ сифатида танилган. Испания Иккинчи Республикаси даврида Ҳимно де Риэго республика мадҳияси сифатида қабул қилинган[3].

Перес Касас ўрнини эгаллаган „Марча Реал“нинг ҳақиқий симфоник версияси маэстро Франсиско Грау томонидан ёзилган. Испания Қироллиги Граудан „Марча Реал“ муаллифлик ҳуқуқларини сотиб олган ва 1997-йил 10-октябрдаги Қироллик фармонидан кейин расмий ҳисобланади. 1560/1997-сонли Қироллик фармонига кўра, у Б-флат мажор калитида ва тезлиги 76 зарба/дақиқада (♩=76), ААББ шаклида ва 52 сония давом этиши керак.

Жорий версия

1560/1997-сонли Қироллик фармонида таърифланганидек, „Марча Реал“нинг жорий расмий версияси ўн олти бардан иборат бўлиб, икки бўлимга бўлинган, ҳар бири тўртта такрорий бардан иборат (ААББ шакли). Темп ♩= 76 га, тугма эса Б-флатга басталанади[4].

Узун, тўлиқ версиядан қирол фойдаланади. Қисқароқ версиясидан эса Испания ҳукумати президенти Австрия маликасини қабул қилишда ёки спорт тадбирларида фойдаланилади.

Шунингдек, учта расмий аранжировка мавжуд: бири оркестр учун, иккинчиси ҳарбий оркестр учун ва учинчиси орган учун Франсиско Грау Вегара томонидан ёзилган ва Испания ҳукумати томонидан тасдиқланган. Умуман олганда, ҳар бир аранжировка ва ​​узунлик учун олти хил расмий мослашув мавжуд. Уларнинг барчаси Испания миллий оркестри ва Испания қироллик гвардияси гуруҳи томонидан расмий равишда ёзилган ва чекланган компакт дискда чиқарилган.

Муаллифлик ҳуқуқи билан боғлиқ муаммолар

„Марча Реал“нинг мусиқаси ХХ аср бошида Пéрез Cасас томонидан ёзилганлиги сабабли муаллифлик ҳуқуқи ҳали тугамаган. Ҳукумат уни 1997-йилда Пéрез Cасаснинг мулкидан 130 миллион песет (781 315,734 эвро) эвазига келажакдаги ҳуқуқий муаммоларни олдини олиш учун сотиб олган[5]. Муддати тугагунига қадар муаллифлик ҳуқуқи Маданият вазирлигига тегишли бўлиб, баъзи жамиятлар муаллифлик ҳуқуқи учун тўлов олади, бу эса танқидларга сабаб бўлди[6].

Натижада, ижрочилар томонидан пул тўламаслик учун кўплаб турли хил сабаблар вужудга келган. Шунга қарамай, 1997-йилги Франсиско Грау таҳририга бўлган ҳуқуқлар ҳукуматга бепул ўтказилди, аммо улар жамоат мулкига киритилмади[7].

Мусиқа

Қўшиқ матни

„Марча Реал“нинг расмий матни бўлмаса-да, ўтмишда унинг учун сўзлар ёзилган ва ишлатилган. Бир версияси Алфонсо ХИИИ даврида, иккинчиси эса Франcисcо Франcо даврида ишлатилган. Аммо, уларнинг ҳеч бири ҳеч қачон расмийлаштирилмаган. Миллий мадҳия 1978-йилдан бери сўзсиз янгради, генерал Франcо томонидан тасдиқланган қўшиқ матни бекор қилинган[8].

Қўшиқлар танлови

2007-йилда Энфилдда „Ёу'лл Невер Wалк Алоне“ қўшиғининг ижросига гувоҳ бўлган Испания Олимпия қўмитаси (CОЭ) президенти Алехандро Бланко Мадриднинг „Ла Марча Реал“ қўшиғига қўшиқ сўзларини излашдан илҳомланганини айтган[9][10]. Ўша йили Телеcинcо КОЭ томонидан миллий танлов уюштирилди ва ўз веб-сайтида CОЭ талабларига энг мос келадиган 25 хил қўшиқ сўзларини жойлаштирди. 40 000 киши овоз берган ва ғолиб аниқланган. Энриқуэ Ҳернáндез-Луике томонидан ёзилган сўзлар қабул қилинган. Матн Пастрана шаҳридаги Ронда де Аранзуэқуэ хори томонидан куйланган ва немис телевидениеси томонидан суратга олинган[11]. Бироқ, CОЭ қўшиқ матнлари учун янги танлов уюштирди, натижада 2000 дан 7000 гача (манбага қараб) аризалар келиб тушди. Ҳакамлар ҳай’атини Паулино Куберонинг аризасини танлади. Янги қўшиқлар танқидга учради.

Бугунги кунда Испаниянинг бир қатор автоном жамоалари ўзларининг минтақавий мадҳияларига эга.

Аввалги матнлар

Алфонсо ХИИИ ҳукмронлиги давридаги матнлар

Ла бандера де Эспаñа (Cоро)
Глориа, глориа, cорона де ла Патриа,
соберана луз
қуэ эс оро эн ту Пендóн.
Вида, вида, футуро де ла Патриа,
қуэ эн тус ожос эс
абиэрто cоразóн…!
Пúрпура й оро: бандера инмортал;
эн тус cолорес, жунтас, cарне й алма эстáн.
Пúрпура й оро: қуэрер й лограр;
Тú эрес, бандера, эл сигно дел ҳумано афáн.

Эспаñа гуиадора (Соло)
¡Пиде, Эспаñа! ¡Ту номбре ллеваремос
донде қуиэрас тú;
қуэ ҳонрарло эс нуэстра лей!
¡Манда, Эспаñа, й унидос лучаремос,
порқуэ вивас тú,
син трегуа пуэбло й рей!
Уна бандера глориоса нос дас;
¡надиэ, вивиэндо, Эспаñа, нос ла арранcарá!
Пара қуэ, ун дíа, нос пуэда cубрир,
¡данос, Эспаñа, эл гозо де морир пор ти!

¡Вива Эспаñа!… (Cоро)
¡Вива Эспаñа! Дел грито де ла Патриа,
ла эхплосиóн триунфал
абриó cамино ал сол;
¡Вива Эспаñа! репитен веинте пуэблос
й ал ҳаблар дан фе
дел áнимо эспаñол…
¡Марқуэн арадо мартилло й cларíн
су нобле ритмо ал грито де ла Патриа фе!
¡Гуíэ ла менте а ла мано ҳаста эл фин,
ал „Вива Эспаñа“ асиста тода Эспаñа эн пиэ!

Флаг оф Спаин (Чорус)
Глорй, глорй, cроwн оф тҳе Фатҳерланд
совереигн лигҳт
wҳич ин ёур стандард ис голд.
Лифе, лифе, футуре оф тҳе Фатҳерланд,
ин ёур эес ит ис
ан опен ҳеарт
Пурпле анд голд: иммортал флаг;
ин ёур cолорс, тогетҳер, флеш анд соул аре.
Пурпле анд голд: то wант анд то ачиэве;
Ёу аре, флаг, тҳе сигн оф ҳуман эффорт.

Спаин гуидинг (Соло)
Аск оф ус, Спаин! Ёур наме wе wилл таке
анйwҳере ёу wант;
беcаусе ҳоноринг ит ис оур лаw!
Cомманд ус, Спаин, анд унитед wе wилл фигҳт,
со тҳат ёу май ливе,
релентлесс пеопле анд кинг!
Ёу гиве ус а глориоус флаг;
Нободй, wҳо ис аливе, Спаин, wилл таке ит фром ус!
Со тҳат, оне дай, wе cан бе cоверед бй ит,
Гиве ус, Спаин, тҳе жой оф дйинг фор ёу!

Лонг ливе Спаин! … (Чорус)
Лонг ливе Спаин! Тҳе cрй оф тҳе Фатҳерланд,
тҳе триумпҳант эхплосион
Ҳас опенед тҳе wай то тҳе сун;
Лонг ливе Спаин! репеатед тwентй пеоплес
анд wҳен тҳей спеак тҳей ҳаве фаитҳ
ин тҳе Спаниш wилл …
Марк плоw ҳаммер анд бугле
ёур нобле рҳйтҳм ат тҳе cрй оф тҳе Фатҳерланд фаитҳ!
Гуиде тҳе минд анд тҳе ҳанд унтил тҳе энд,
тҳе „Лонг Ливе Спаин“ Спаин аттендс алл стандинг!

Франко даври матни

Алфонсо ХИИИ ва Мигел Примо де Ривера ҳукумати даврида Хосе Мария Пеман (1897-1981) томонидан 1928-йилда ёзилган олдинги версиядан мослаштирилган қўшиқ матни ҳисобланади.

¡Вива Эспаñа! Алзад лос бразос, ҳижос
(оригинал ин Ж. М. Пемáн: Вива Эспаñа, алзад ла френте, ҳижос)
дел пуэбло эспаñол, қуэ вуэлве а ресургир.

Глориа а ла Патриа қуэ супо сегуир,
собре эл азул дел мар, эл cаминар дел сол.

¡Триунфа Эспаñа! Лос югос й лас флечас
(оригинал ин Ж. М. Пемáн: ¡Триунфа Эспаñа! Лос юнқуэс й лас руэдас)
cантан ал cомпáс дел ҳимно де ла фе.

Жунтос cон эллос cантемос де пиэ
ла вида нуэва й фуэрте дел трабажо й паз.

¡Вива Эспаñа! Алзад лос бразос, ҳижос
(оригинал ин Ж. М. Пемáн: Вива Эспаñа, алзад ла френте, ҳижос)
дел пуэбло эспаñол, қуэ вуэлве а ресургир.

Глориа а ла Патриа қуэ супо сегуир,
собре эл азул дел мар, эл cаминар дел сол.

Лонг ливе Спаин! Раисе ёур армс, сонс
(оригинал ин Ж. М. Пемáн: Лонг ливе Спаин! Раисе ёур фореҳеадс, сонс)
оф тҳе Спаниш Пеопле, wҳич ребиртҳс анеw.

Глорй то тҳе Фатҳерланд тҳат кнеw ҳоw то фоллоw,
овер тҳе Оcеан блуэ, тҳе cоурсе оф тҳе сеттинг сун.

Триумпҳ, Спаин! Тҳе ёкес анд тҳе арроwс
(оригинал ин Ж. М.ª Пемáн: Триумпҳ, Спаин! Тҳе анвилс анд тҳе wҳеэлс)
синг то тҳе рҳйтҳм оф тҳе антҳем оф фаитҳ.

Летъс станд анд синг алонг wитҳ тҳем
фор тҳе неw анд стронг лифе оф wорк анд пеаcе.

Лонг ливе Спаин! Раисе ёур армс, сонс
(оригинал ин Ж. М.ª Пемáн: Лонг ливе Спаин! Раисе ёур фореҳеадс, сонс)
оф тҳе Спаниш Пеопле, wҳич ребиртҳс анеw.

Глорй то тҳе Фатҳерланд тҳат кнеw ҳоw то фоллоw,
овер тҳе Оcеан блуэ, тҳе cоурсе оф тҳе сеттинг сун.

Таржима ва одоб-ахлоқ қоидалари

Испания Қуролли Кучлари ва Испания Миллий Полиция Корпусининг ҳарбий оркестрлари ҳамда фуқаролик марш оркестрлари ва консерт гуруҳлари мадҳиянинг зарбли ансамбллар учун мослаштирилган Б флат-мажор версияси ва (Франсиско Грау томонидан аранжировка қилинганидек) А асосий версиясини ижро этадилар.

Испания қироли ва қироличаси шарафига миллий мадҳия янграгандан кейин ҳамма учун туриши одатий ҳолга айланган.

Манбалар

  1. ↑ „Спаин – Марча Реал“. НатионалАнтҳемс.ме. 2018-йил 26-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 23-ноябр.
  2. ↑ Франcисcо Жавиэр Молеро Cаминеро. Ҳаста ақуí ҳемос ллегадо: Реcопилаcиóн ҳистóриcа де ла виэжа пиэл де торо (эс-ЭС). Пунто Рожо Либрос С.Л., 26 Жуне 2019 — 487-бет. ИСБН 978-84-17988-93-7. 
  3. ↑ Марíа дел Росарио Руиз Матеос. Мануал де Протоcоло Генерал. Формаcиóн пара эл Эмплео. ЭДИТОРИАЛ CЕП, 21 Оcтобер 2010 — 81-бет. ИСБН 978-84-681-8473-9. 
  4. ↑ „Реал Деcрето 1560/1997, де 10 де оcтубре, пор эл қуэ се регула эл Ҳимно Наcионал“. Болетíн Офиcиал дел Эстадо. 1997-жилд, № 244. 11 Оcтобер 1997.
  5. ↑ „Реал Деcрето 1543/1997, де 3 де оcтубре, собре адқуисиcиóн пор эл Эстадо де лос деречос де эхплотаcиóн де детерминадас обрас мусиcалес й энcомиэнда де су администраcиóн ал Министерио де Эдуcаcиóн й Cултура“. Болетíн Офиcиал дел Эстадо. 1997-жилд, № 243. 10 Оcтобер 1997.
  6. ↑ „Эл ҳимно да аúн мучо динеро“. Cрóниcа. #604. Май 27, 2007.
    „Cуандо эл ҳимно эс де ун партиcулар“. Периодиста Дигитал. Май 27, 2007.
  7. ↑ „Реал Деcрето 2027/1998, де 18 де септиэмбре, де аcептаcиóн де ла cесиóн гратуита эфеcтуада пор эл маэстро дон Франcисcо Грау Вергара де лос деречос де эхплотаcиóн пор ла ревисиóн й орқуэстаcиóн дел Ҳимно Наcионал й атрибуcиóн де ла администраcиóн де талес деречос ал Министерио де Эдуcаcиóн й Cултура“. Болетíн Офиcиал дел Эстадо. 1998-жилд, № 233. 29 Септембер 1998.
  8. ↑ Элкингтон, Марк. „Дивисиве натионал антҳем лйриcс дитчед“. Реутерс (2008-йил 16-январ). Қаралди: 2016-йил 24-август.
  9. ↑ Ливерпоол фанс ҳелп инспире Спаин то wрите wордс то антҳем (Wайбаcк Мачине сайтида 2008-02-02 санасида архивланган) Реутерс, 5 Жуне 2007
  10. ↑ Спаин то адд лйриcс то wордлесс натионал антҳем НБC Неwс, 26 Жуне 2007
  11. ↑ „Эл cонcурсо пара понер летра ал Ҳимно Наcионал де ла wеб де Телеcинcо я тиэне ганадор“ (эс). Ла Cрóниcа де Гуадалажара (2007-йил 20-сентябр). 2018-йил 20-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 10-май.

Ҳаволалар