Marjinal tushunchalar

Marjinal tushunchalar — iqtisodiyotda tovar yoki xizmat miqdorining muayyan oʻzgarishi bilan bogʻliq boʻladi. Bu tushunchalar umumiy miqdor yoki ahamiyatdan koʻra aynan kichik oʻzgarishga eʼtibor qaratadi^{[manba kerak]}.

Marjinallik

Cheklovlar chegara (margin) sifatida tasavvur qilinadi. Har bir individ uchun chegaraning joylashuvi uning resurslari (endowment) bilan belgilanadi. Bu resurslarga imkoniyatlar ham kiradi va ular quyidagilarga bogʻliq:

• fizik qonunlar (energiya va moddaning oʻzgarishini cheklaydi),
• tabiiy omillar (resurslarning mavjudligi),
• boshqalar va shaxsning oʻzi tomonidan qabul qilingan oldingi qarorlar.

Maʼlum cheklovlar ostida amal qiladigan qiymat marjinal qiymat deyiladi. Ushbu cheklovlarning ozgina oʻzgarishi natijasida yuzaga keladigan oʻzgarish esa marjinal oʻzgarish deb ataladi.

Neoklassik iqtisodiy nazariya]da odatda tovar va servislar uzluksiz bo‘linadi deb qabul qilinadi (uzluksizlik). Shu sababli marjinal oʻzgarish Infinitesimal yoki limit orqali ifodalanishi mumkin. Ammo amalda eng kichik boʻlinma katta ham boʻlishi mumkin.

Muhim marjinal tushunchalar

Marjinal foydalanish — bu tovar yoki servis miqdori oshganda undan qanday foydalanilishi yoki kamayganda qaysi foydalanishdan voz kechilishini bildiradi/

Marjinal naflilik — qoʻshimcha birlikdan olinadigan foyda yoki kamayish natijasida yoʻqotiladigan foyda. Boshqacha aytganda, bu Marjinal foydalanishning foydaliligi.

Marjinal almashtirish darajasi — bir tovarni boshqasiga almashtirishda eng kam maqbul nisbat (chegarada).

Marjinal foyda — kichik oʻzgarish natijasida olinadigan foyda.

Marjinal xarajat — qoʻshimcha birlik ishlab chiqarish yoki isteʼmol qilish bilan bogʻliq harajat. Bu Imkoniyat xarajati sifatida ham qaralishi mumkin yoki aniqroq qilib pul oqimi yoʻqotilishi bilan oʻlchanadi.

Boshqa marjinal tushunchalar:

• Marjinal mahsulot
  • Mehnatning marjinal mahsuloti
  • Kapitalning marjinal mahsuloti
• Marjinal transformatsiya darajasi
• Marjinal daromad mahsuloti
• Jamg‘arishga marjinal moyillik va Iste’molga marjinal moyillik
• Marjinal soliq stavkasi
• Kapitalning marjinal samaradorligi

Marjinalizm — iqtisodiy hodisalarni tushuntirishda marjinal tushunchalardan foydalanishdir.

U bilan bogʻliq yana bir tushuncha — elastiklik, yaʼni bir oʻzgaruvchining foiz oʻzgarishiga nisbatan boshqasining foiz oʻzgarishi nisbatidir.