Mark Dvoretsky
Марк Израилевич Дворецкй (русча: Марк Изра́илевич Дворе́цкий, 1947-йил 9-декабр — 2016-йил 26-сентябр) — рус шахмат мураббийи, ёзувчи ва халқаро уста.
| Марк Дворецкй | |
|---|---|
| Тўлиқ исми | Марк Израилевич Дворецкй |
| Мамлакати | Россия |
| Туғилган санаси | 1947-йил 9-декабр |
| Вафот этган санаси | 2016-йил 26-сентябр |
| Унвони | Халқаро уста |
| Фаолияти | 1966—1997-йиллар |
| Юқори рейтинги | 2540 |
Фаолияти
Дворецкй 1947-йилда Москвада туғилган. У шахматни 6 ёшида ўрганган. Бироқ, у мактабда бешинчи синфда ўқиб юрганидаёқ шахматга жиддий ўрганиб, турнирларда қатнаша бошлаган. Бундан олдин унда бошқа қизиқиш уйғонди — бу математика эди. Бир куни унинг математика ўқитувчиси алмаштирилди ва у янги ўқитувчини зерикарли деб топди. Кейинчалик у математикага қизиқишини йўқотди ва шахматга ўтди. У Москвадаги шахмат тўгарагига ўқишга кирганида 12 ёшда эди. У 1975-йилда халқаро уста унвонига сазовор бўлган ва бир мунча вақт у дунёдаги энг кучли халқаро уста сифатида эътироф этилган. Бунга бир қатор ажойиб натижалар сабаб бўлди. Жумладан, у 1973-йилда Москва чемпиони бўлди, 1974-йилда кучли Совет чемпионатида бешинчи ўринни эгаллади[1] ва 1975-йилда Wижк ан Зеэ Мастерс турнирида яққол бир ярим очко билан ғолиб чиқди. 1975-йилги СССР чемпионатидаги яна бир ишончли марра билан бир қаторда, натижалар унинг гроссмейстер кучига эга эканлигидан далолат беради.
Бироқ, шахсий сабабларга кўра у фаол ўйинчи бўлиб қолмасликни афзал кўрди ва бунинг ўрнига шахмат бўйича мураббий бўлиш истагига эргашди. У мураббийликни Москва университетида ўқиётганда синаб кўрган ва бундан жуда завқланган эди. У тезда жиддий, меҳнацевар сифатида 2200 рейтингли ўйинчини гроссмейстерга айлантириши орқали, катта обрў қозонди. Худди шундай, унинг қўл остидаги гроссмейстерлар чемпион бўлишлари мумкинлиги айтилди ва унинг шогирдлари рўйхати тез орада кўплаб шахматчиларни ўз ичига олди. Гарри Каспаров, Висwанатҳан Ананд, Веселин Топалов, Эвгений Бареэв, Жоэл Лаутиэр ва Лоэк ван Велилар унинг мураббийлигидан фойда кўрган шахматчилар эди. Алексей Дреэв, Нана Алехандриа, Виорел Бологан, Эрнесто Инаркиэв, Александр Мотилёв унинг бошқа ажойиб шогирдлари эди. Валерий Чехов, Артур Юсупов, Сергей Долматов ва Махим Длугй ундан машғулотлар олиб, ўсмирлар ўртасида жаҳон чемпиони бўлишди[2].
Унинг москвалик Артур Юсупов билан узоқ йиллик ҳамкорлиги ҳам эътиборга лойиқдир. Юсупов ўзининг шахматдаги муваффақиятининг катта қисмини Дворецкйнинг машғулот усуллари билан боғлайди ва ўзининг энг юқори чўққисида дунёда учинчи ўринни эгаллади (Каспаров ва Карповдан кейин) ва камида уч марта Жаҳон чемпионатига номзодлар турнирининг ярим финалига чиқди. Улар биргаликда китоблар нашр этишди ва ҳатто 1990-йилларда шахмат мактабини ташкил қилишди, шу мактабда бугунги куннинг кўплаб гроссмейстерлари етишиб чиқди. Дворецкй ва Юсуповнинг шогирдлари орасида Пётр Свидлер, Сергей Мовсесян, Алексей Александров, Василий Емелин, Инна Гапоненко, Илакҳа Кадимова, Эла Питем, Вадим Звиагинцев, Владимир Баклан ва Пётр Киряков бор.
Дворецкй шахматга оид бир қатор китоблар ёзган. У 1991-йилда йилнинг энг яхши китоби мукофотига сазовор бўлган "Шахмат машғулотлари сирлари" китобин ёзди. Кейинги ктоблари "Шахмат тактикаси сирлари", „Очилиш учун тайёргарлик“, "Турнир ўйинчисининг техникаси", „Позицион ўйин“, „Ҳужум“, „Ҳужум“ ва „Ҳимоя“ (охирги тўрттаси Артур Юсупов билан ҳаммуаллифликда ёзилган) бўлди. Улар Швейсариянинг Эдитион Олмс нашриёти томонидан „Келажак чемпионлари мактаби“ серияси сифатида қайта нашр этилган. Унинг „Шахмат мукаммаллиги мактаби“ китоблари, „Ўйин якуний таҳлили“, „Тактик ўйин“, „Стратегик ўйин“ ва „Очилиш ишланмалари“ китоблари 2003-йилда Дворецкйнинг „Ўйин якуни бўйича қўлланмаси“ нашр этилди, бу етакчи профессионал ўйинчилар томонидан юқори баҳоланади. У 2016-йил 26-сентябрда 68 ёшида вафот этди[3].
Китоблари
- Марк Дворецкй. Шахмат ўргатиш сирлари. Б Т Бацфорд Лтд, Лондон, 1991. ИСБН 0-7134-6287-6.
- Марк Дворецкй. Шахмат тактикаси сирлари. Б Т Бацфорд Лтд, Лондон, 1992.
- Марк Дворецкй ва Артур Юсупов. Турнир ўйинчиси учун машғулот. Б Т Бацфорд Лтд, Лондон, 1993. ИСБН 0-7134-7238-3.
- Марк Дворецкй ва Артур Юсупов. Очилишга тайёргарлик. Б Т Бацфорд Лтд, Лондон, 1994. ИСБН 0-7134-7509-9.
- Марк Дворецкй ва Артур Юсупов. Турнир ўйинчиси учун техника. Б Т Бацфорд Лтд, Лондон, 1995. ИСБН 0-7134-7722-9.
- Марк Дворецкй ва Артур Юсупов. Позицион ўйин. Б Т Бацфорд Лтд, Лондон, 1996. ИСБН 0-7134-7879-9.
- Марк Дворецкй ва Артур Юсупов. Ҳужум ва мудофаа: шахматчида ижодий фикр қандай ривожланади. Б Т Бацфорд Лтд, Лондон, 1998. ИСБН 0-7134-8214-1.
Қайта нашрлар
- Марк Дворецкй. Шахмат мукаммаллиги мактаби 1: Ўйин якуний таҳлили. Олмс. ИСБН 978-3-283-00416-3.
- Марк Дворецкй. Шахмат маҳорати мактаби 2: Тактик ўйин. Олмс, 2002. ИСБН 978-3-283-00417-0.
- Марк Дворецкй. Шахмат мукаммаллиги мактаби 3: Стратегик ўйин. Олмс, 2003. ИСБН 978-3-283-00418-7.
- Марк Дворецкй. Шахмат мукаммаллиги мактаби 4: Ишланмаларни очиш. Олмс. ИСБН 978-3-283-00419-4.
- Марк Дворецкй. Шахматни тайёрлаш сирлари 1: келажак чемпионлар мактаби. Олмс. ИСБН 978-3-283-00515-3.
- Марк Дворецкй. Очилишга тайёргарлик сирлари 2: Келажак чемпионлар мактаби. Олмс. ИСБН 978-3-283-00516-0.
- Марк Дворецкй. Эндгаме техникасининг сирлари: келажак чемпионлар мактаби. Олмс. ИСБН 978-3-283-00517-7.
- Марк Дворецкй. Позицион ўйин сирлари: Келажак чемпионлар мактаби. Олмс. ИСБН 978-3-283-00518-4.
- Марк Дворецкй. Ижодий фикрлаш сирлари: келажак чемпионлар мактаби. Олмс. ИСБН 978-3-283-00519-1.
- Марк Дворецкй. Дворецкйнинг Эндгаме қўлланмаси (2020-йил нашри). Русселл Энтерприсес, 2003. ИСБН 978-1-949859188.
- Марк Дворецкй. Охирги ўйиндаги трагикомедия. Русселл Энтерприсес, 2011. ИСБН 978-1936490042.
- Марк Дворецкй. Дўстлар ва ҳамкасблар учун И жилд - Касб: шахмат бўйича мураббий. Русселл Энтерприсес, 2014. ИСБН 978-1941270028.
- Марк Дворецкй. Дўстлар ва ҳамкасблар учун ИИ жилд - Касбим ҳақида мулоҳазалар. Русселл Энтерприсес, 2015. ИСБН 978-1941270035.
- Марк Дворецкй. Рақибларингизнинг манбаларини таниб олиш. Русселл Энтерприсес, 2015. ИСБН 978-1941270004.
- Марк Дворецкй. Маневр: парча ўйнаш сан'ати. Русселл Энтерприсес, 2016. ИСБН 978-1941270370.
- Марк Дворецкй. Шахмат дарслари: муаммоларни ҳал қилиш ва хатолардан қочиш. Русселл Энтерприсес, 2018. ИСБН 978-1941270707.
- Марк Дворецкй. Шахмат бўйича тестлар. Русселл Энтерприсес, 2019. ИСБН 978-1949859065.
Машҳур ўйинлари
- Марк Израилович Дворецкй вс Борис Гулко, Ленинград УРС ч 1974-йил, Инглизча очилиш: Англия-Ҳиндистон мудофааси, Англо-Грüнфелд ўзгариши (А16), 1-0
- Девид Бронштейн вс Марк Израилович Дворецкй, Ч УРС (1 лига) 1974-йил, Франсия ҳимояси: Стеинитз Вариацияси (C11), 0-1
- Аттила Шнайдер ва Марк Израилович Дворецкй, Франсия 1983-йил, ярим славян ҳимояси: Ботвинник тизими (Д44), 0-1
- Марк Израилович Дворецкй вс Василий Смйслов, Одесса 1974-йил, Испания ўйини: Алмаштириш (C69), 1:0
Манбалар
- ↑ Cаффертй, Бернард. Тҳе Совиэт Чампионшипс. Cадоган Чесс, 1998. ИСБН 1-85744-201-6.
- ↑ Ҳоопер, Давид. Тҳе Охфорд Cомпанион То Чесс. Охфорд Университй, 1984. ИСБН 0-19-217540-8.
- ↑ „Ушел из жизни Марк Израилевич Дворецкий“. ручесс.ру.