Метида, шунингдек, Метис (қадимги юнонча: Μῆτις — фикр, донолик) — қадимги юнон мифологиясида маъбуда — донолик тимсоли, титанида (океанида), Океан ва Тетиснинг қизи (Ҳесиод, Теогония)[1], Зевснинг биринчи хотини (ўша ерда[2]). Метида орфик теогонияда ҳам иштирок этади[3]. (Акусилайда у Эреб ва Нюктанинг қизи[4][5].)

Критдаги Кроносдан яширинган Зевснинг холаси (ёки амакиваччаси) ва тарбиячиси. Метида ўзининг шогирди Зевсга бўлган қизғин майлидан қочиш учун турли қиёфаларга кирди, лекин Зевс қатъият кўрсатиб, у билан бирга бўлди.

У Зевсга Кронос ютиб юборган Зевснинг ака ва опаларини қорнидан чиқаришга ёрдам берди; сеҳрли иксир тайёрлади, ичганидан сўнг Кронос уларни қайт қилиб ташлади[6][7]. Афсонанинг кейинги талқинида Метиданинг ўғли Лаас деб аталади.

Уран ва Гея (ёки Мойра ёки ҳатто Метиданинг ўзи) Зевсга Метида ундан ўзиб кетадиган ўғил туғишини башорат қилган. У ҳомиладор бўлганида, Зевс уни эркалатиб ухлатиб қўйди ва уни ютиб юборди[8]. Шундан сўнг, бирмунча вақт ўтгач, унинг бошидан бир қиз — отаси ва онасининг донолигини бирлаштирган Афина[9] туғилди[10]. Шундай қилиб, у ўғил туғмасликка муваффақ бўлди. Ўшандан бери, Зевснинг ичида бўлган Метида унинг маслаҳатчиси бўлиб, унга яхшилик ва ёмонликни билдириб туради: „нима ёмону, нима яхши“ (Теогоний, 900)[11].

Проф. В. Г. Боруховичда Метида образи инсон онгининг тимсолларидан биридир[12].

Яна қаранг

1848-йилда кашф этилган астероид (9) Метида ва 1979-йилда кашф этилган Юпитернинг сунъий йўлдоши маъбуда Метида шарафига номланган.

Манбалар

  1. ↑ Гесиод. Теогония 359; Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека И 2, 2; Гигин. Мифи. Введениэ 6
  2. ↑ Тҳеог. 886
  3. ↑ Орфика, фр.83, 85 Керн
  4. ↑ „Нимфы · Боги и божества Греции · Энциклопедия античной мифологии“. 2008-йил 14-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 5-август.
  5. ↑ Акусилай, фр. В1 Дилс-Кранс = Дамаский. О первих началах 124; Примечания А. А. Тахо-Годи в кн. Платон. Собраниэ сочинений. М., 1990-94. В 4 т. Т.2. С.445
  6. ↑ „Крон“. 2014-йил 26-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 13-июн.
  7. ↑ Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека И 2, 1; 3, 6
  8. ↑ Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека И 3, 6
  9. ↑ „Афина“. 2014-йил 26-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 13-июн.
  10. ↑ Гесиод. Теогония 886—900; фр.343 М.-У.
  11. ↑ Реалний словар классических древностей
  12. ↑ Аполлодор. Мифологическая библиотека. Книга И

Адабиётлар

  • Метида / А. А. Тахо-Годи // Мифи народов мира : Энсикл. в 2 т. / гл. ред. С. А. Токарев. — 2-э изд. — М. : Совецкая энсиклопедия, 1987—1988.
  • Метис // Реалний словар классических древностей / авт.-сост. Ф. Любкер ; Под редаксиэй членов Общэства классической филологии и педагогики Ф. Гелбке, Л. Георгиэвского, Ф. Зелинского, В. Канского, М. Куторги и П. Никитина. — СПб., 1885.
  • Метида // Энсиклопедический словар Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.