Mintimer Shaymiyev sahifasining manbasini koʻrish

{{Davlat arbobi bilgiqutisi|nationality=[[Tatar nationality|Tatar]]|birth_date={{tugʻilgan sanasi va yoshi|1937|1|20|mf=y}}|birth_place=Anyakovo, [[Aktanyshsky District]], [[Tatar Autonomous Soviet Socialist Republic|Tatar ASSR]], [[RSFSR]], [[Soviet Union]]|death_date=|death_place=|spouse=Sakina Shakirovna Shaimieva|children=2|ismi=Mintimer Sharipovich Shaimiev<br/>{{Nobold|<small>{{lang|tt|Минтимер Шәрип улы Шәймиев}}</small><br/><small>{{lang|ru|Минтимер Шарипович Шаймиев}}</small>}}|tasvir=Shaimiev official portrait 04.jpg|partiyasi=Yagona Rossiya|lavozimi=[[Tatariston]]ning 1-prezidenti|boshlanish davri=1991-yil 12-iyun|tugash davri=2010-yil 25-mart|hukumat boshligʻi=Muhammat Sabirov<br/>Farid Muxammedshin<br/>Oʻzi<br/>Rustam Minnixanov|avvalgisi=Lavozimga asos solingan|keyingisi=Rustam Minnixanov|lavozimi_2=Tatariston Respublikasi Bosh vaziri|boshlanish davri_2=1998-yil 27-may|tugash davri_2=1998-yil 10-iyul|avvalgisi_2=Farid Muxammetshin|keyingisi_2=Rustam Minnixanov}}
[[Fayl:Yeltsin and Shaimiev (August 1994).jpg|thumb| 1994-yilda Prezident [[Boris Yeltsin]] bilan]]
'''Mintimer Sharipovich Shaymiyev''' ({{lang-tt|Минтимер Шәрип улы Шәймиев|Mintimer Şärip ulı Şäymiev}}; {{lang-ru|Минтиме́р Шари́пович Шайми́ев}}; 1937-yil 20-yanvarda tugʻilgan) — rossiyalik sobiq [[siyosatchi]], 1991—2010-yillarda [[Rossiya]] tarkibidagi [[Tatariston]] respublikasi prezidenti lavozimida ishlagan. 1996, 2001 va 2005-yillarda prezident etib qayta saylangan.

== Biografiya ==
Shaymiyev [[Tatariston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi|Tatar ASSRning]] Aktanishskiy tumanidagi Anyakovo qishlogʻida tugʻilgan. 1959-yilda Qozon qishloq xoʻjaligi institutini tamomlagan, qishloq xoʻjaligi muhandisi boʻlib ishlagan. 1963-yilda u [[Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi|Kommunistik partiyaga]] qoʻshildi. 1967-yilda Tatariston viloyat partiya tashkilotida instruktor va qishloq xoʻjaligi boʻlimi boshligʻining oʻrinbosari lavozimlarida faoliyat koʻrsatgan. 1969-yilda Shaymiyev oʻz respublikasining melioratsiya va suv xoʻjaligi vaziri etib tayinlandi. 1983-yilda Tatar Vazirlar Kengashi raisining birinchi oʻrinbosari boʻldi. 1989-yil sentabr oyida Shaymiyev Tatariston Kommunistik partiyasi tashkilotining birinchi kotibi boʻldi. Oʻsha yili u Xalq deputatlari qurultoyiga saylandi. 1990-yil aprel oyida Tatariston Oliy Kengashining spikeri etib saylandi. 1990-yil 31-avgustda Oliy Kengash Tatariston suverenitetini e'lon qildi.

=== Tatariston prezidenti ===
1991-yil 12-iyunda Shaymiyev [[Tatariston|Tatar Sovet Sotsialistik Respublikasi]] Prezidenti etib saylandi va 1991-yil avgust oyida [[Moskva|Moskvada]] davlat toʻntarishiga urinish paytida Prezident sifatida Favqulodda Holat Davlat qoʻmitasi pozitsiyasini qoʻllab-quvvatlovchi deklaratsiyani e'lon qildi. 1992-yil mart oyida u Tatariston suvereniteti boʻyicha referendum oʻtkazdi, unda saylovchilarning 62 foizi suverenitetni yoqlab ovoz berdi. Oʻsha yili uning mamlakatdan tashqaridagi birinchi davlat tashrifi [[Qozogʻiston|Qozogʻistonga]] boʻlib, u yerda Prezident [[Nursulton Nazarboyev]] tomonidan sharaf bilan qabul qilindi<ref>{{veb manbasi|url=https://astanatimes.com/2020/07/nursultan-nazarbayev-looking-back-at-a-legacy-of-friendship-and-cooperation-with-tatarstan/|sarlavha=Nursultan Nazarbayev: Looking Back at a Legacy of Friendship and Cooperation with Tatarstan|sana=2-iyul 2020-yil}}</ref>.

Prezident [[Dmitriy Medvedev|Dmitriy Medvedevning]] chaqirigʻiga koʻra, rahbariyatning yangi avlodiga yoʻl ochmoqchi ekanligini aytgan Shaymiyev 2010-yil yanvarida Medvedevga Tatariston prezidenti lavozimiga yana bir muddatga nomzod boʻlishni istamasligini ma'lum qildi. Uning soʻzlariga koʻra, Tatariston bosh vaziri Rustam Minnixanov uning vorisi boʻlgan<ref>Alexandra Odynova and Alexander Bratersky, [http://www.times.spb.ru/index.php?action_id=2&story_id=30673 "Tatarstan President Quits As Kremlin Revamps Regions"], ''The St. Petersburg Times'', Issue #1542, January 26, 2010.</ref>. Shundan soʻng Medvedev 2010-yil 27-yanvarda Shaymiyevning oʻrniga Minnixanovni nomzod qilib koʻrsatdi.

=== Boshqa tashabbuslar ===
2001-yilda u Moskva meri Yuriy Lujkov bilan birgalikda “Yagona Rossiya” partiyasiga asos solgan<ref>[http://english.pravda.ru/russia/politics/02-12-2010/116022-united_russia-0/ ''United Russia: Nine years later'', Oleg Artyukov, Pravda.Ru, 2 December 2001].Retrieved January 12, 2010.</ref>. U iste'foga chiqqanidan koʻp oʻtmay Tatariston Respublikasi Davlat maslahatchisi boʻldi. Shuningdek, “Yanarish” jamgʻarmasi raisi sifatida ham faoliyat koʻrsatmoqda<ref>{{veb manbasi|url=http://yanarysh.tatarstan.ru/rus/ps.htm|sarlavha=Состав Попечительского и Административного Советов|kirish sanasi=2022-06-22|arxivsana=2020-04-10|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200410122757/http://yanarysh.tatarstan.ru/rus/ps.htm}}</ref>.

== Mukofotlar ==

* [[Lenin ordeni]] (1966)
* [[Oktabr Inqilobi ordeni|Oktabr inqilobi ordeni]] (1976)
* [[Mehnat Qizil Bayrogʻi Ordeni|Mehnat Qizil Bayroq ordeni]] (1971)
* [[Xalqlar doʻstligi ordeni|Xalqlar doʻstligi ordeni]] (1987)
* [["Vatanga xizmatlari uchun" ordeni]] ;
** 1-darajali (2007-yil 20-yanvar) - Rossiya davlatchiligini mustahkamlash va ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishga qoʻshgan ulkan hissasi uchun
** 2-darajali (1997-yil 17-yanvar) - Rossiya davlatchiligini, xalqlar oʻrtasidagi doʻstlik va hamkorlikni mustahkamlash va rivojlantirishga qoʻshgan katta shaxsiy hissasi uchun.
** 3-darajali (2010-yil 6-fevral) - uzoq muddatli va mashaqqatli mehnati uchun ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishga qoʻshgan ulkan hissasi uchun
** 4-darajali (2014-yil 14-yanvar)
* PM toʻpponcha mukofoti (2002-yil 20-yanvar)
* "Sharq" deb yozilgan qilich (XVI asrga oid Eron "Shamshir" qilichining nusxasi)
* Rossiya Federatsiyasi Prezidentining diplomi (2008-yil 12-dekabr) - Konstitutsiyani ishlab chiqishdagi faol ishtiroki va Rossiya Federatsiyasining demokratik asoslariga qoʻshgan katta hissasi uchun
* "Tatariston Respublikasi oldidagi xizmatlari uchun" ordeni (2010)
* 2-darajali "Shon-sharaf va shon-shuhrat" ordeni (Abxaziya, 2003) - Kavkazda tinchlik va doʻstona munosabatlarni mustahkamlashga qoʻshgan katta hissasi, Abxaziyaga faol yordami uchun
* Moskva shahzodasi Muqaddas Daniel ordeni, 1-darajali (Rus pravoslav cherkovi, 1997)
* 1-darajali Avliyo Sergius ordeni (Rus pravoslav cherkovi, 2005-yil)
* Rossiya Tashqi ishlar vazirligining "xalqaro hamkorlikka qoʻshgan hissasi uchun" koʻkrak nishoni (2007)
* Rossiya Federatsiyasi Hukumatining diplomi (1997)
* Qozogʻiston Respublikasi Birinchi Prezidentining tinchlik va taraqqiyot uchun Davlat mukofoti (2005)
* [[Qozon|Qozonning]] faxriy fuqarosi (2005)
* 1-darajali "Al-Fahr" faxriy ordeni (2005-yil iyun)
* [[Qirol Faysal xalqaro mukofoti]] ([[Saudiya Arabistoni]]) - "Islom madaniyatini tiklashga qoʻshgan hissasi uchun" (2007)
* Rossiya Badiiy akademiyasining faxriy a'zosi
* Olimpiya ordeni (2008) - "Olimpiya harakatini rivojlantirishga qoʻshgan ulkan hissasi uchun".
* 1-darajali "Doʻstlik" ordeni (Qozogʻiston, 2010)

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{DEFAULTSORT:Shaymiyev, Mintimer}}
[[Turkum:Muqaddas sadoqatli Knyaz Daniil Moskovskiy ordeni sohiblari]]
[[Turkum:Xalqlar doʻstligi ordeni sohiblari]]
[[Turkum:Lenin ordeni sohiblari]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1937-yilda tugʻilganlar]]