Mops (bashoratchi)
Мопс (бошқа Мόοος) — юнон мифологиясининг қаҳрамони. Ракия ва Мантонинг ўғли (ёки Аполлон ва Мантонинг ўғли)[1][2].
Колофондан келган башоратчи. Павсаниянинг сўзларига кўра Колофон соҳилидаги биринчи Крит колонияларига асос солган Ракияни мерос қилиб олди ва ниҳоят карияликларни мамлакатнинг ички қисмидан қувиб чиқарди[3]. Мела Помпониянинг версиясига кўра, Колофонга асос солган[4][5].
Страбонга кўра, Троя олинганидан сўнг, Амфилоҳ ва Калхант бошчилигида қуруқлик орқали Лидияга кўчиб ўтди, у ерда Мопс ҳукмронлик қилди.Башоратчилар мусобақасида Мопс, шоир Каллиннинг сўзларига кўра, Кларда вафот этган Калҳасни мағлуб этди ва Мопс бошчилигидаги одамлар Таврга ва бир қисмини босиб олган Пампилияга жойлашдилар ва бир қисми шарққа Киликия, Сурия ва Финикияга қадар кўчиб ўтдилар[6][7].
Помпоний Меленинг сўзларига кўра, Памфилияда Фаселидга асос солган. Амфилоҳ билан биргаликда Киликияда Маллга асос солган.У Амфилоҳ билан дуэлга кириб, қирол ҳукумронлигига қарши чиқди ва улар бир-бирини ўлдирдилар[8][9][10].
Уларнинг қабрлари Малла яқинидаги Пирам дарёси (Жайхан) яқинидаги Магарц яқинида кўрсатилган[11].
Лидиялик Ксанфнинг сўзларига кўра, лидия аждоди Лиднинг ўғли эди. Аскалонга Шарқий сафарида у суриялик Малика (маъбуда) Атаргатисни ва унинг ўғли Иҳтияни ушлаб, уларни Аскалон кўлида (Аскалон портида) чўктирди[12]. Николай Дамасскийнинг айтишича,Мопс одамларга худоларни ҳурмат қилишни ўргатган[13][14].
Ушбу муаллифнинг Мопс билан боғлиқ „тарихи“ дан парча император Константин Багряннинг „Эзгулик ва ёмонлик“ баёнотида сақланиб қолган:
Кўп яхши ишларни амалга оширган Лидия Мокси Меланинг золимлигини ағдариб ташлади. Ваъдага кўра, у Лидия худоларига ушр беришни буюрди. Улар итоат қилдилар ва мол-мулкини ҳисобга олиб, бутун ушрдан ажралиб, худоларга бағишладилар. Шундан кейин Лидия кучли қурғоқчиликка дуч келди ва одамлар Ораклга мурожаат қилишди. Кўп ҳарбий юришлар, Мокс томонидан амалга оширилган ва унинг жасорати ва адолатининг шон-шарафи Лидия орасида энг катта бўлган. Бу юришларни амалга оширгандан сўнг, у яна Қисқичбақага қарши чиқди ва узоқ қамалдан кейин уни олиб, йўқ қилди ва одамлар худоларни танимаганлари учун энг яқин кўлга олиб бориб, чоктириб юборди.
Мопс ёки Мокса (Μόοος) номи кичик Осиёда жуда кўп географик жойларга эга эди ва Плиний Элдернинг сўзларига кўра, Памфилия қадимги даврларда босқинчи шарафига Мопсопия деб номланган[15].
Милоддан аввалги ХВ асрнинг охирига тўғри келадиган хет „Маддуваттас матнида“ Ғарбий Анатолия ҳукмдори Муксус келажакда Лидия ва Кария ҳудудида фаолият юритган[16][17].
Қор-тепадан келган Шоҳ Аситавадда ёзуви дннйм қабиласини бошқарган „Мопс уйи“ ни эслатиб ўтади, унда бир қатор олимлар гомер даналикларни кўришади. Бу қабилани Миср матнларининг Данаунидан — Текрлар ва Пеласглар билан бирга Мисрга ҳужум қилган денгиз халқларидан бири сифатида аниқлашган, ава Мопсни катта бирлашган қўшиннинг раҳбари сифатида кўрсатишга уринишлар бўлган. Сурия ва Фаластин қирғоқларида бошқа қабилалар билан бирга парчаланиб кетган ахей юнон[18].
М. Эстурнинг таъкидлашича, Аполлоннинг ўғли Мопс ғарбий Анатолиянинг худоларидан бири бўлиб, унинг пантеонида Ахей юнонлари ва кейинчалик Киликияда ўрнатилган сулолаларнинг аждодлари ҳисобланган. Троялик Искандариядан олинган ёзувда Аполлон Сминтея ва унинг ўғли Асклепий Нажоткордан кейин бир гуруҳ худолар Мохинитлар бор, бу гипотезани қўллаб-қувватлайди[19].
Манбалар
- ↑ Мифы народов мира. М., 1991-92. В 2 т. Т.2. С.176; Любкер, т.2. с.408
- ↑ Климент. Строматы И 134, 4
- ↑ Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека Э ВИ 3-4
- ↑ Павсаний. Описание Эллады ВИИ 3, 2
- ↑ Помпоний Мела И, 78
- ↑ Молчанов А. А. Социальные структуры и общественные отношения в Греции ИИ тыс. до н. э. М., 2000. С.106
- ↑ Страбон. География ХИВ 1, 27 (стр.642-643)
- ↑ Страбон. География ХИВ 4, 3 (стр.668)
- ↑ Помпоний Мела И, 70
- ↑ Страбон. География ХИВ 5, 16 (стр.675)
- ↑ Яйленко В. П. Архаическая Греция и Ближний Восток. М., 1990, с.150
- ↑ Страбон. География ХИВ 5, 16 (стр.675)
- ↑ Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека. Эпитома ВИ 19; Ликофрон. Александра 439—445 и комм.
- ↑ Страбон. География ХИВ 5, 16 (стр.676)
- ↑ ФҲГ ИИИ, фр. 24
- ↑ Афиней. ВИИИ, 346
- ↑ Плиний. В, 96
- ↑ Гиндин Л. А., Цымбурский В. Л. Гомер и история Восточного Средиземноморья. М., 1996, с.153
- ↑ Гиндин Л. А., Цымбурский В. Л. Гомер и история Восточного Средиземноморья. М., 1996. с.154