Ziyosfera

Muhammad Rafi Usmoniy

Муҳаммад Рафи Усмоний (урдуча: محمد رفیع عثمانی‎‎) (1936-йил 21-июл — 2022-йил 18-ноябр) — Покистонлик мусулмон олими, ҳуқуқшунос ва ёзувчи, Дорул улум Карачи президенти лавозимида ишлаган. Дарул Улум Деобанд, Панжоб университети ва Дарул Улум Карачи университети битирувчиси бўлган. „Аҳкам-э-закот“, "Ал-Талиқот ан-нофи’а ала фатҳ ал-мулҳим", „Ислом маи аурат ки ҳукмроний“ ва "Наводир ал-фиқҳ" каби китоблар муаллифи. Карачи университети синдикат аъзоси, Вифақ-ул-Мадарис вице-президенти ва ижроия кенгаши аъзоси эди. Укаси Муҳаммад Тақи Усмоний ҳам катта олимдир.

Муҳаммад Рафи Усмоний
محمد رفیع عثمانی
Дарул Улоом Карачининг 3-президенти
Мансаб даври
1986 – 2022-йил 18-ноябр
Ўтмишдоши Абдулҳай Орифий
Вифақ-ул-Мадарис вице-президенти
Мансаб даври
2017-йил 5-октябр – 2021-йил 16-июн

Биографияси

Муҳаммад Рафи Усмоний 1936-йил 21-июлда Британия Ҳиндистонидаги Деобанд деган шаҳарчада Усмонийлар оиласида туғилган[2]. Ашраф Али Танвий Муҳаммад Рафий номини берган[3]. Усмонийнинг отаси Муҳаммад Шофий Девбандий Дорул Улум Деобанднинг бош муфтийси ва Покистон ҳаракатининг кашшоф намояндаларидан бири эди[4]. Ислом олими Муҳаммад Тақи Усмоний унинг укаси[5].

Таълим

Усмоний Дорул Улум Деобандда Қур’оннинг ярмини ёд олди ва 1948-йил 1-майда Покистонга ҳижрат қилди[2]. Арам Боғдаги Масжид Боб ал-Исломда Қур’он ёдлашни тугатди. Фаластин бош муфтийси Амин ал-Ҳусайний билан охирги дарсни ўқиди[3]. 1951-йилда Дарул Улум Карачига ўқишга кирди ва 1960-йилда анъанавий „дарс-э-низомий“ни тамомлади[3]. Ҳижрий 1378-йилда „молви“ ва „мунши“ (шунингдек, „Молвий фозил“ номи билан ҳам танилган[3]) даражаси учун Панжоб университети имтиҳонларини топширди[2]. 1960-йилда Дорул Улум Карачидан ислом фиқҳи (ифто) бўйича диплом олган[2].

Усмоний Бухорийни Рашид Аҳмад Лудҳианвийдан, Саҳиҳи Муслимни Акбар Али Саҳаранпурийдан, Муватта Имом Муҳаммад ва Сунан Насоийни Саҳбон Маҳмуддан, Сунан Абу Довудни Риётуллоҳдан ва Жомий ат-Термизийни Саломуллоҳ Хондан ўрганган[2]. „Сунан ибн Можа“ асарини Муҳаммад Ҳақиқдан ўрганиб, Риётуллоҳ қўл остида ўқишни тугатган[2]. Ҳасан бин Муҳаммад ал-Мусятҳ, Муҳаммад Идрис Кандҳлавий, Муҳаммад Шафи Деобанди, Муҳаммад Таййиб Қасми, Муҳаммад Закариё Қандхлавий ва Зафар Аҳмад Усмоний кабилардан ҳадислар етказиш ваколатига эга бўлган[2].

Карера

Усмоний бутун Покистон Уламолар кенгаши, Ислом мафкураси кенгаши, Руэт-э-Ҳилол қўмитаси ва Синд ҳукумати Закот кенгаши аъзоси эди[2]. Покистон Олий суди Шариат апелляция судининг маслаҳатчиси ва НЕД муҳандислик ва технология университети ва Карачи университетининг синдикат аъзоси эди[2]. Wифақ-ул-Мадарис имтиҳон комиссияси ва ижроия кенгаши аъзоси бўлиб ишлаган[2] ва кейинчалик ташкилот ҳомийси бўлган[6]. 2017-йил 5-октабрдан 2021-йил 16-июнгача Wифақ-ул-Мадарис вице-президенти лавозимида ишлаган[7]. 1986-йилда Абдул Хай Орифий вафотидан сўнг Усмоний унинг ўрнини эгаллади ва Дорул Улум Карачининг учинчи президенти бўлди[8][9].

Дорул Улум Карачида Усмоний ҳижрий 1380-йилдан 1390-йилгача (1960-йиллар) дарс-э-низомийга оид барча китобларни ўқитган. Ҳижрий 1391-йилдан (1971) бошлаб семинарияда ҳадис ва ифто илмларидан дарс беради[2]. „Саҳиҳи Муслим“дан маърузалар ўқиган ва ислом фиқҳи бўйича талабаларни тайёрлаган[2]. 1980-йиллар охирида „Ҳаркат-ул-Жиҳод ал-Исломий“ (ҲУЖИ) гуруҳи билан советларга қарши жиҳодда қатнашган[10]. Талабалардан доимо сиёсатдан узоқроқ туришни сўрарди[11]. Шогирдлари орасида Муҳаммад ибн Одам ал-Кавсарий ҳам бор эди[12].

Асарлари

Усмоний араб ва урду тилларида 27 га яқин китоб муаллифи[2]. 1988-йилдан 1991-йилгача ўзининг жиҳод ҳақидаги хотираларини урду тилидаги Дарул Улум Карачи, Ал-Балагҳ ойномаларида, шунингдек, ҲУЖИга тегишли Урдуча кундалик Жанг ва Урду тилидаги ойнома ал-Иршадда нашр этган. Бу жиҳод хотиралари кейинроқ „Е Тере Пур-Асрāр Банде“ (таржимаси: Ажойиб хизматкорларингиз) номли китобда нашр этилган[13]. Китобнинг рду тилидаги таржимаси ва Иноят Аҳмаднинг „Илм ас-Сигҳа“ асарининг шарҳи Ҳиндистон, Покистон, Бангладеш, Англия, Жанубий Африка ва Америка Қўшма Штатларининг кўплаб мадрасаларида анъанавий дарс-э-низомий ўқув дастурида ўқитилади[2]. Усмонийнинг бошқа китоблари қуйидагилар[2]:

  • Аҳкам-э-закот (таржимаси „Закотга тегишли ҳукмлар“)
  • Аломот-и қиёмат аур нузул-и Машиҳ (таржимаси „Охирзамон аломатлари ва Масиҳнинг тушиши“)
  • Ат-Талиқот ан-нофи’а ало фатҳул-мулҳим
  • Бай ал-вафо
  • Европа ке тин муъаши низом, жағирдари, сармаядари, иштиракият аwр унка тарихи пас-э-манзор . Асарнинг инглиз тилидаги таржимаси Европада учта иқтисодий тизим сифатида алоҳида нашр этилган: феодализм, капитализм, социализм ва уларнинг тарихий келиб чиқиши .
  • Ислом маи аурат ки ҳукмроний (таржимаси „Исломда аёллар етакчилиги“)
  • Хаёт-и Муфтий-йи Аъам (таржимаси „Бош муфтийнинг ҳаёти“), Муҳаммад Шафи Деобандийнинг таржимаи ҳоли.
  • Китабат-э-ҳадеэс аҳд-э-рисолалат о аҳд-э-саҳаба маи (таржимаси „Пайғамбар ва у зотнинг саҳобалари даврида ҳадис ёзиш“)
  • Фақат муршид Ҳаẓрат-и ʻАрифий (таржимаси „Менинг устозим: Ҳазрати Орифий“), Абдулҳай Орифий ҳаёти ва ижоди ҳақида.
  • Наводир ал-Фиқҳ

Эътирофлар

Усмонийга илмий ҳиссалари учун муфтий Азам (Буюк муфтий) унвони берилган[14]. Даwн нашрининг ёзишича, 1995-йилда Девбандийлик мазҳаби олимлари томонидан Бош муфтий этиб тайинланган[15]. Усмоний билимдон олим, ҳуқуқшунос, муҳаддис, тадқиқотчи ва муаллиф, зўр бошқарувчи, муваффақиятли ўқитувчи ва маърузачи сифатида тан олинган[16].

Вафоти

Усмоний CОВИД-19 дан тузалиб чиққач, соғлиғи билан боғлиқ муаммоларга дуч келган ва касаллик асоратларидан даволанаётган эди[17]. 2022-йил 18-ноябрда Карачида узоқ давом этган касалликдан сўнг 86 ёшида вафот этди[17]. Ориф Алви ва Шаҳбоз Шариф вафоти муносабати билан таъзия билдирдилар[18]. Марриюм Аурангзеб олимнинг ўлимини тузатиб бўлмайдиган йўқотиш, Синд губернатори Камран Тессори эса буни бутун ислом олами учун йўқотиш деб атади. Мурод Али Шоҳ қайғу изҳор қилар экан, „Муфтий Соҳибнинг ўлими Ислом олами учун катта фожиадир. Унинг диний хизматлари абадийдир“, деган[18]. Навоз Шариф „Муфтий Рафи Усмоний вафотидан юрагим чуқур қайғуда“, деди[19]. Усмонийнинг шогирди Муҳаммад ибн Адам ал-Кавсарий қайғуни ифодалашга сўз йўқлигини билдирди. Покистон собиқ бош вазири Имрон Хон ҳам ҳамдардлик билдирди ва олим бебаҳо хотираси билан ёдда қолишини айтди[12].

Усмоний жанозаси

Усмонийнинг жаноза намозига 2022-йил 20-ноябр куни укаси Муҳаммад Тақи Усмоний имомлик қилди. Жанозада Анис Каимхоний, Анвар-ул-Ҳаққоний, Фазал-ур-Раҳмон, Ҳофиз Наим ур-Раҳмон, Камран Тессорий, Муҳаммад Ҳаниф Жаландҳарий ва Сайй иштирок этди[15][9][20]. Усмоний Дорул Улум Карачи қабристонида отасининг қабри ёнига дафн этилган[21].

Манбалар

  1. ↑ „Гранд Муфти Муҳаммад Рафи Усмани пассес аwай“. Бусинесс Реcордер (неwспапер) (2022-йил 18-ноябр). Қаралди: 2022-йил 18-ноябр.
  2. ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 Асматуллаҳ 2014.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Самдани 2010.
  4. ↑ Сед Меҳбооб Ризwи. Тāрīкҳ Дāрул Улоом Деобанд (эн). Дарул Улоом Деобанд: Идāраҳ Эҳтемам — 93–94-бет. 
  5. ↑ „Муфти Тақи Усмани сурвивес ассассинатион аттемпт ин Карачи“. Даwн (неwспапер) (2019-йил 22-март). Қаралди: 2020-йил 12-март.
  6. ↑ „Реноwнед Исламиc счолар Муфти Рафи Усмани пассес аwай“. Даилй Пакистан (2022-йил 18-ноябр). Қаралди: 2022-йил 18-ноябр.
  7. ↑ „Виcе-пресиденц оф тҳе Wифақул Мадарис“. Wифақул Мадарис. 2022-йил 18-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 18-ноябр.
  8. ↑ Муфти Икрам Ул Ҳақ. Cомпанион оф Ҳажж. Хлибрис Cорпоратион, 2014 — 11-бет. ИСБН 9781493166374. 
  9. ↑ 9,0 9,1 „Фунерал праерс оф Муфти-э-Азам Рафи Усмани офферед ин Карачи“. Тҳе Неwс Интернатионал (2022-йил 20-ноябр). Қаралди: 2022-йил 20-ноябр.„Фунерал праерс оф Муфти-э-Азам Рафи Усмани офферед ин Карачи“.
  10. ↑ Ҳеггҳаммер, Тҳомас. Тҳе Cараван: Абдаллаҳ Аззам анд тҳе Рисе оф Глобал Жиҳад. Cамбридге: Cамбридге Университй Пресс, 2020 — 395-бет. ДОИ:10.1017/9781139049375. ИСБН 978-0-521-76595-4. 
  11. ↑ „مفتی رفیع عثمانی کی مدارس کے طلبہ کو سیاست سے دور رہنے کی تلقین“. жанг.cом.пк. Қаралди: 2020-йил 13-март.
  12. ↑ 12,0 12,1 Аҳмед, Жубер. „Cондоленcес Поур Ин Фор Леадинг Пакистани Счолар, Муфти Рафи Усмани“. Бритиш Муслим Магазине. Қаралди: 2022-йил 21-ноябр.Аҳмед, Жубер.
  13. ↑ Жан, Нажеэб. Тҳе Метаcолониал Стате: Пакистан, Cритиcал Онтологй, анд тҳе Биополитиcал Ҳоризонс оф Политиcал Ислам. Жоҳн Wилей & Сонс, 2019 — 208-бет. 
  14. ↑ Самар, Азеэм. „Тҳоусандс аттенд фунерал праерс фор Гранд Муфти оф Пакистан, Рафи Усмани“. Гулф Неwс (2022-йил 20-ноябр). Қаралди: 2022-йил 21-ноябр.
  15. ↑ 15,0 15,1 „Реноwнед cлериc Рафи Усмани лаид то рест“. Даwн (2022-йил 21-ноябр).„Реноwнед cлериc Рафи Усмани лаид то рест“.
  16. ↑ „مفتی اعظم رفیع عثمانی محب وطن،سچے عاشق رسولؐ تھے،قاری محمد بن سعید“ (ур). Даилй Пакистан (2022-йил 21-ноябр). Қаралди: 2022-йил 21-ноябр.[сайт ишламайди]
  17. ↑ 17,0 17,1 „Муфти Рафи Усмани ис но море“. Даwн (2022-йил 19-ноябр). Қаралди: 2022-йил 19-ноябр.
  18. ↑ 18,0 18,1 „Муфти-э-Азам Пакистан Маулана Рафи Усмани диэс ат 86“. Тҳе Неwс Интернатионал. Қаралди: 2022-йил 18-ноябр.
  19. ↑ „مفتی رفیع عثمانی کی وفات پر دل بہت رنجیدہ ہے، نواز شریف“. Даилй Жанг (2022-йил 19-ноябр). Қаралди: 2022-йил 19-ноябр.
  20. ↑ „Фунерал праер оф Муфти Рафи Усмани офферед ин Карачи“. Бол Неwс (2022-йил 20-ноябр). 2022-йил 20-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 20-ноябр.
  21. ↑ „Муфти-э-Азам Пакистан Рафи Усмани лаид то рест ин Карачи“. Тҳе Эхпресс Трибуне (2022-йил 20-ноябр). Қаралди: 2022-йил 21-ноябр.

Библиография

  • Усмани, Муҳаммад Рафи „Кучҳ Му'аллиф ке бāре маи“, . Наwāдир ал-Фиқҳ (ур). Карачи: Мактаба Дарул Улоом Карачи, 25 Новембер 2014 — 11–21-бет. 
  • Усмани, Муҳаммад Рафи „Сāҳиб-э-фатаwа ке мукҳтасар ҳāлāт-э-зиндаги“, . Фатāwа Дарул Улоом Карачи. Карачи: Идāратул Ма'āриф, Жануарй 2010 — 48–81-бет. 

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Muhammad_Rafi_Usmoniy" dan olindi