Muhammad ibn Ismoil sahifasining manbasini koʻrish

{{Dindor biografiyasi bilgiqutisi
| name               = Muhammad al-Maktum<br/>{{Nobold|{{lang|ar|مُحَمَّد ٱلْمَكتُوم}}}}
| birth_date = [[hijriy]] 122 <br />≈ [[milodiy]] 740
| birth_place = [[Madina]]
| death_date = [[hijriy]] 197 <br />≈ [[milodiy]] 813
| death_place = [[Salamiya]]
| resting_place =
| religion = [[Shialik]]
| title = al-Maktum<br />al-Shakir
| office1 = Ismoiliy taʼlimotiga koʻra 7-imom
| term_start1 = 775
| term_end1 = [[milodiy]] 813
| predecessor1 = [[Ismoil al-Mubarak]]
| successor1 = [[Ahmad al-Vafi]]
| children = {{Collapsible list
|title=Farzandlarining roʻyxati|
* [[Ahmad al-Vafiy]]
* Jaʼfar
* Ismoil
* Ali
* Husayn
* Abdulloh
* Yahyo
* Ahmad
}}
| background = #CEF2CE
| father = [[Ismoil al-Mubarak]]
| mother = Umm Farva
| honorific suffix = Ismoiliy taʼlimotiga koʻra 7-imom
}}
{{Ismoilizm}}
'''Muhammad ibn Ismoil al-Maktum''' ([[Arab tili|arabcha]]: مُحَمَّد ٱبْن إسْماعِيل ٱلْمَكتُوم, lotin alifbosida: Muḥammad ibn Ismāʿīl al-Maktūm; taxminan 740-813) Ismoil al-Muborakning toʻngʻich oʻgʻli va [[Ismoiliylar|ismoiliylikdagi]] yettinchi imom edi. Ismoil vafot etgach, uning oʻgʻli Muhammad hijriy 148 (milodiy 765)-yilgacha bobosi [[Jaʼfar as-Sodiq|Jaʼfar as-Sodiq]] qaramogʻida [[Madina (shahar)|Madinada]] yashashni davom ettirdi. Abdulloh al-Aftahning vafotidan soʻng Muhammad ibn Ismoil Aliylar oqimining Husayniylar tarmogʻidagi eng asosiy aʼzosiga aylandi. Biroq, Muso al-Kozimni oʻz imomi deb tan olgan raqib guruhning mavjudligi va [[Abbosiylar]] xalifaligining barcha Aliylik tarafdorlarni taʼqib qilishi tufayli, Muhammad oʻgʻillari bilan Madinani tark etib, sharqqa yoʻl oladi. Shu sababli u „al-Maktum“ (soʻzma-soʻz „yashirin“) nomi bilan tanilgan. Madinada yashagan paytida uning ikki oʻgʻli, koʻchib ketganidan soʻng esa yana toʻrt oʻgʻli dunyoga keladi. Ular orasida uning vorisi [[Ahmad al-Vafiy]] ham bor edi. Muhammadning avlodlari keyinchalik [[Ifriqiya]], [[Misr]] va [[Levant|Levantning]] katta qismini boshqargan, hamda [[Qohira]] shahrini barpo etgan [[Fotimiylar]] sulolasiga asos soladi.

== Hayoti ==
Muhammad Ismoil ibn Jaʼfarning toʻngʻich oʻgʻli va shia imomi [[Jaʼfar as-Sodiq|Jaʼfar as-Sodiqning]] katta nevarasi edi{{Sfn|Daftary|2007|pp=91, 95}}. Muhammadning hayoti haqida maʼlumotlar kam boʻlib, bugungi kungacha yetib kelgan, mavjud maʼlumotlarning aksariyati 15-asrda yashagan yamanlik ismoiliy olim va diniy rahbar Idris Imodiddinning bayonotidan olingan{{Sfn|Daftary|2007|p=95}}. Uning onasi Ummu Farva ismli choʻri (umm al-valad) edi{{efn|[[al-Shayx al-Mufid|Al-Mufid]] Ummu Farvani Ismoil ibn Ja’farning tug‘ishgan singlisi sifatida qayd etgan. Shu sababli, [[Idris Imod al-Din|Idris]]ning yozuvlarida adashuv bo‘lishi ehtimoli yuqori{{Sfn|Buyukkara|1997|p=63}}.}}{{Sfn|Buyukkara|1997|p=63}}. Manbalarda aytilishicha, Muhammad 765-yilda 26 yoshda boʻlgan, yaʼni u taxminan 738-yilda tugʻilgan, biroq Dastur al-Munajjimin nomli bir manbada, uning tugʻilishini hijriy 121-yilning Zulhijja oyiga (milodiy 739-yilning noyabri) toʻgʻri keladi deb koʻrsatilgan. Muhammad hayotining dastlabki 24 yilini bobosi bilan, keyingi 10 yilini esa oilasi bilan Madinada oʻtkazgan{{Sfn|Tajddin|2009|p=25}}.

Sunniy tarixchi al-Tabariy (vafot etgan 923-yil) Muhammadni [[roviy]] deb ataydi{{Sfn|Tajddin|2009|p=25}}{{Sfn|Hollister|1953|p=205}}. U bu unvonni yashirinishidan oldin qoʻlga kiritgan boʻlishi kerak.

== Oilasi ==
Muhammadning Sharqqa hijrat qilishidan oldin tugʻilgan Ismoil va Jaʼfar ismli ikki oʻgʻli boʻlgan{{Sfn|Ivanow|1942|p=38}}{{Sfn|Daftary|2007|p=96}}. Ular tarixiy shaxslar boʻlib, oʻzidan keyin koʻp avlodlari yashab oʻtgan{{Sfn|Ivanow|1942|p=38}}. Ammo Ismoiliy asarlarida ularning ismlari kamdan-kam holatda tilga olinadi va mazhab rivojida deyarli hech qanday rol oʻynamagan. Hijratdan soʻng Muhammadning yana toʻrt oʻgʻli dunyoga keladi. Ulardan biri [[Ahmad al-Vafiy|Abdulloh]] boʻlib, ismoiliylarning taʼkidlashicha, u Muhammadning qonuniy vorisi hisoblangan{{Sfn|Daftary|2007|p=96}}{{Sfn|Tajddin|2009|p=|pp=26, 28}}.

== Yana qarang ==

* [[Muhammadning shajarasi]]
* [[Ismoiliy imomlar roʻyxati]]
* [[Nizoriy taʼlimotida imomlik]]

== Izohlar ==
{{notelist}}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
{{refbegin|2}}
* {{Daftary-The Ismailis|edition=Second}}
* {{Cite book |last=Tajddin |first=Mumtaz Ali |url=https://archive.org/details/bk892/mode/1up |title=Brief history of the Shia Ismaili Imams |year=2009 |location=Karachi}}{{Better source needed|reason=self-published, non-academic source|date=June 2024}}
* {{Cite book |last=Ivanow |first=Vladimir |url= |title=Ismaili Tradition Concerning the Rise of the Fatimids |date=1942 |publisher=Islamic Research Association |isbn=978-0-598-52924-4 |language=  |author-link=Vladimir Ivanov (orientalist)}}
* {{Cite book |last=Hollister |first=John Norman |url=https://books.google.com/books?id=q2sXAAAAIAAJ |title=The Shi'a of India |date=1953 |publisher=Luzac |isbn=978-8170691068}}
* {{Cite book |last=Buyukkara |first=Mehmet Ali |title=The Imāmi Shi'i movement in the time of Mūsā al-Kāẓim and 'Ali al-Riḍa |publisher=[[Edinburgh University Press]] |year=1997}}
{{refend}}

{{S-start}}
{{s-hou|branch=Tarmogʻi|name=Muhammad ibn Ismoil|[[Husayniylar]]| |[[hijriy]] 122  (≈ milodiy 740 )| |[[hijriy]] 197 (≈ [[milodiy]] 813)|[[Aliylar]]}}
{{S-rel|sh}}
{{S-bef| before = [[Ismoil al-Muborak]]}}
{{S-ttl| title = Ismoiliy taʼlimotiga koʻra 7-imom| years = 775–813}}
{{S-aft| after = [[Ahmad al-Vafi]]}}
{{s-end}}

{{DEFAULTSORT:Muhammad Ibn Ismoil}}
[[Turkum:Ismoiliy imomlar]]
[[Turkum:740-yillarda tugʻilganlar]]
[[Turkum:809-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:8-asrda arablar]]
[[Turkum:9-asrda arablar]]