Mustafo Chachi
Мустафо Сейдулаевич Чачи (1935-йил 25-май — 1970-йил 15-феврал) — Ўзбекистон ССР Тошкент вилояти Оққўрғон туманидаги „Ўзбекистон ССРнинг беш йиллиги“ совхози бўлим мудири, унумдорроқ меҳнатни ташкил этиш усулларини ишлаб чиқаришни жорий этишнинг новатори. Социалистик Меҳнат Қаҳрамони[1].
| Мустафо Чачи | |
|---|---|
| Таваллуди |
1935-йил 25-май Корбек, Алушта шаҳар кенгаши, Қрим АССР, РСФСР, СССР |
| Вафоти |
1970-йил 15-феврал (34 ёшда) Тошкент, Ўзбекистон ССР, СССР |
| Фуқаролиги |
 СССР |
| Мукофотлари |
      .png){kind=small} |
Биографияси
1935-йил 25-майда Қрим АССР (ҳозирги Қрим Республикаси)нинг Корбек (1945-йилдан — Изобилноэ) қишлоғида туғилган. Қрим татар. 1944-йилда барча қрим татарлари билан биргаликда Қримдан Ўзбекистон ССР (ҳозирги Ўзбекистон Республикаси)га сургун қилинган. Тошкент вилоятига келган оиладан фақат Мустафо ишлай оларди (ота-онаси кекса, катта акаси ногирон, укаси ва синглиси ҳали кичкина эди)[2], шунинг учун у 14 ёшида ишга киришган. Тошкент вилояти Оққўрғон туманидаги „Ўзбекистон ССР беш йиллиги“ совхози ишчиси бўлган. Кейин тракторчи бўлиб ишлаган. 1957-1958-йилларда механик ёрдамчиси, 1958-1960-йилларда ушбу совхоз механизациялашган дала бригадаси бригадири бўлган.
Доимий равишда меҳнат унумдорлигини оширувчи фаолиятни ташкил этишнинг янги усулларини излаган ва жорий қилган. Бригадани хўжалик ҳисобига ўтказган. Совхозда биринчи бўлиб ўзи раҳбарлик қилган яхлит механизациялашган трактор-дала-наслчилик бригадасини ташкил этган. Бундай бригадалар алоҳида ишлайдиган трактор ва дала бригадаларига қараганда самаралироқдир[2].
1961-йилдан — Тошкент вилояти Оққўрғон туманидаги „Ўзбекистон ССР беш йиллиги“ совхозининг 5-бўлими мудири. Пахтачи ва механизаторлар меҳнатини янада самарали ташкил этиш усулини такомиллаштириш ва жорий этиш давом эттирилди. Биринчи тадқиқотлардан бири янги прогрессив схемалар ва технологик экишдан фойдаланишни бошлади. У механизациялашган бўлинмалар ёрдамида ишни ташкил қилди: шудгор трактори унга ажратилган ҳудудда ва экиш учун агрегатда ишлади. Ҳар бир бўлинма учун технологик карталар жорий этилиб, доимий ишчи ва суғорувчилар ажратилди. Мустафо Чача маълум миқдордаги уруғ билан экиш усулини жорий қилган[2].
Унинг раҳбарлигида совхоз бўлими 1959-1965-йилларда 1140 гектар майдоннинг гектаридан 35-40 сентнердан пахта етиштириб, йиғиб олган[2]. Ҳар беш йилда ўсиш сур’атлари: 1955-йил — 17,5 с/га, 1960-йил — 26,1 с/га, 1965-йил — 30,9 с/га. Агар эски далачилик бригадалари, янги трактор-далачилик бригадаларини қиёслаш учун олсак ва уларнинг ҳосилдорлигини М.Чачининг кенгайтирилган бригадаси билан солиштирсак, қуйидаги кўрсаткичларни кўриш мумкин.
| Кўрсаткичлар | Ўлчов бирлиги | Эски далачилик бригадалари | Янги трактор-далачилик бригадалари (25 га) | Чачи М.нинг катталаштирилган бригадаси | давлат хўжалиги, умуман |
|---|---|---|---|---|---|
| Бир ишчи учун юклама | |||||
| Ҳосилдорлик | |||||
| Бир ишчига пахта етиштириш | |||||
| 1 га харажат | |||||
| 1 сентнер пахта учун харажатлар |
Ўша пайтда совхоз бош агрономи бўлган Ф. Ф. Измайлов ўзининг „Ўзбекистон ССР беш йиллиги“ совхозининг тарихи ва тараққиёти" китобида шундай эслайди:
„1958-йилги иш натижаларига кўра, меҳнатни ташкил этишнинг янги шакллари машиналар, ер ва меҳнатдан яхшироқ ва самаралироқ фойдаланиш имконини бериши ҳаммага аён бўлди. Чачи М. ва у томонидан қўллаб-қувватланган мутахассислар қишлоқ хўжалиги технологияси ҳамда меҳнат ва ишлаб чиқаришни ташкил этишда туб ўзгаришларни амалга оширдилар…“[2].
Ўзбекистон ССРда хизмат кўрсатган пахтакор. Ўзбекистон ССРда хизмат кўрсатган механизатор (1964-йил).
СССР Олий Кенгаши Президиумининг 1966-йил 30-апрелдаги фармони билан Чачи Мустафо пахта хомашёси ва пилла ишлаб чиқаришни кўпайтиришда эришган муваффақиятлари учун Ленин ордени ҳамда „Ўроқ ва Болта“ олтин медали билан Социалистик Меҳнат Қаҳрамони унвони билан тақдирланди.
Мустафо Чачи самарали меҳнат тажрибасини ўзлаштириш учун бутун Совет Иттифоқидан, шунингдек, хорижий мамлакатлардан ҳам келганлар[3].
СССР Олий Кенгашининг 7-чақириқ депутати (1966-1970-йиллар).
1960-йилларнинг охирида қрим татарларига мамлакат бўйлаб эркин ҳаракатланишга рухсат берилганида, у Қрим татарларининг Қримга оммавий назорациз кетишига қарши чиққан ва 1968-йил март ойида „ўн етти нафар“ ҳурматли қрим татарларининг мактубини имзолади. Мактубда халқнинг ўз ватанига қайтиш истаги тушунилганлиги билдирилган, бироқ имзо қўйганлар Қрим татарларини Қримга ўз-ўзидан қайтишга чақираётган одамларнинг провокацияларига берилмасликлари ҳақида огоҳлантирган ва чақирган, чунки ўз ватанига оммавий кўчишлар халқ учун, кекса ва ўрта авлод вакиллари учун такрорланадиган фожиа бўлиши таъкидлаб ўтилган[4]. Ушбу мактубни имзолагани учун у Қрим татарларининг бир қисми томонидан қораланган[2].
1970-йил 15-февралда вафот этган. Тошкентдаги „Чиғатой“ мемориал қабристонига дафн этилган.
Мукофотлари
- „Ўроқ ва болға“ олтин медали (30.04.1966);
- Ленин ордени (30.04.1966).
- Меҳнат Қизил Байроқ ордени (16.02.1963)
- ва бошқалар
Хотира
Яна қаранг
- Қрим Социалистик Меҳнат Қаҳрамонлари
Манбалар
- ↑ Сайт «Герои страны».
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Т. Ежова. „МУСТАФА ЧАЧИ“ (2016-йил 28-апрел). Қаралди: 2020-йил 12-май.[сайт ишламайди]
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Айше Шулакова, Эдем Исмаилов. Сюжет о героэ социалистического труда Мустафе Чачи. — Телеканал „Миллет“, 10 января 2017
- ↑ „«Письмо семнадцати»“. в книге Крымскотатарское национальное движение Том ИИ. Документы. Материалы. Хроника. / Ред. М.Н.Губогло, С.М.Червонная, Серия: «Национальные движения в СССР», ЦИМО - М.1992. Қаралди: 2020-йил 12-май.
- ↑ „Чачи Мустафа (1935.25.В −1970.15.ИИ)“. 2020-йил 18-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 13-декабр.
Адабиёт
- китоб Ф. Ф. Измаилов „Ўзбекистон ССРнинг беш йиллиги“ совхозининг тарихи ва ривожланиши.