Oʻzbekiston Davlat Sanʼat muzeyi

Ўзбекистон Давлат Санъат музейи
Асос солинган сана	1918-йил
Жойлашуви	Ўзбекистон, Тошкент, ; Амир Темур шоҳ кўчаси 16
Директор	Қудратулла Ажиметов
Сайт	www.статеартмусеум.уз

Ўзбекистон Давлат Санъат музейи — Тошкентда жойлашган санъат музейи бўлиб, унга 1918-йили асос солинган. Биринчи номи Халқ санъати музейи эди. 1918—1935-йилларда Кенас Николай Романов саройида жойлашган. 1935—1966-йилларда Халқ уйида бўлган. 1974-йили Халқ уйи ўрнида музей учун янги бино қурилган (меъморлар: И. Абдулов, А. К. Никифоров, С. А. Розенблум). Музейда Европа ва Россия рассомлари ишлари намойиш этилади, кўргазмалар уюштирилади.

Ўзбекистон давлат санъат музейи — маданий-маърифий, илмий муассаса; Ўрта Осиёда илк бор ташкил этилган бадиий музей. 1918 йилда Тошкент шаҳрида Халқ университети музейи сифатида асос солинган; кейинчалик Марказий бадиий музей, 1924 йилдан Тошкент санъат музейи, 1935 йилдан ҳозирги номда. Музей Тошкентда яшаган княз Н.К.Романовнинг шахсий тўплами (рус ва Ғарбий Европа рассомлари яратган портрет ва тарихий картиналар, графика ва ҳай калтарошлик асарлари, бадиий мебел, чинни буюмлар ва бошқалар) негизида вужудга келган. Туркистон ўлкашунослик музейининг бадиий бўлимидан ва бошқалар музейларнинг фондларидан, шахсий тўпламлардан санъат асарлари келтирилиб бойитилган (В.Л. Боровиковский, К. П. Брюллов, В. А. Тропинин, И.М.Никитин, О.А.Кипренский, И.К.Айвазовский, С.В.Иванов, И.Н. Крамской, Н.Н.Ге, А.К. Саврасов, И. И.Шишкин, В.Г. Перов ва бошқалар); музейда ХИХ аср рус рассомларининг нодир асарлари тўпланган (И.Е.Репин, В. А. Серов, И.И. Левитан, Н.К.Рерих ва бошқалар). Музей фонди 50 мингдан зиёд экспонатга эга (2005), томошабинлар сони йилига 250 мингдан ошади. Музейда Ўзбекистон халқ амалий санъати, Ўзбекистон тасвирий санъати, рус санъати, Ғарбий Европа санъати, Хорижий Шарқ халклари санъати бўлимлари, хазина, таъмирлаш устахонаси, фотолаборатория бор, лекторий ташкил этилган. Музей илмий муассаса сифатида Ўзбекистон тасвирий санъати бўйича илмий текшириш ишлари олиб боради: санъат асарлари сотиб олади, уларни илмий ёритади, музей хазинасидаги санъат асарларини таҳлил қилади, тавсифлайди, илмий асарлар, каталог , албомлар нашр этади (мас, "Япон гравюраси Ўзбекистон давлат санъат музейи тўпламида" каталоги; "Давлат санъат музейи" албоми, "Тошкентда энг яхши" туркум маълумот китоби ва бошқалар), хазинасидаги санъат асарлари асосида мавзули кўргазмалар ташкил этади, чет мамлакатлар (АҚСҲ, Белгия, Буюк Британия, Германия, Франсия, Швейсария, Россия, Хитой, Япония ва бошқалар) кўргазмаларида иштирок этади (жумладан, "ЭКСПО—2000" халқаро кўргазмаси, Германияда; Халқаро гиламдўзлик кўргазмаси ҳамда "Қадимшунослик ва амалий санъат", АҚШда ва бошқалар). Айниқса, мустақиллик йилларида хорижий мамлакатлар билан ижодий алоқалар кенгайди. Музей Халқаро музейлар қўмитаси (ИКОМ) аъзосидир.

Музейга турли даврларда Ш. Ҳасанова, С.Абдуллаев, Д.Рўзибоев раҳбарлик қилган; 1997 йилдан музей раҳбари Насиба Иброҳимова.

Музей экспозицияси санъат жанри ва турларига ажратилган ҳолда хронологик тартибда тузилган. Ҳар бир залдаги экспонатлар санъат турлари, мактаблари, анъаналар ва ҳозирги ривожланиш марказларига қараб жойлаштирилган. Экспозиция Ўзбекистоннинг қадимий санъат ёдгорликлари — Зарауцой расмлари, Холчаёндан топилган ҳайкалларни, сўнг Ўзбекистон халқ амалий безак санъатини намойиш этиш билан бошланади. Ўрта Осиёда яшаб ижод этган рассомлар (И.С.Казаков, Н.Н.Каразин, Р.К.Зоммер ва бошқалар)нинг 250 га яқин санъат асарлари тўпланган, шу ерда ишлаган рассом П. Бенков, А. Волков, М.И.Курзин, Усто Мўмин (А. Николаев), О. Татевосян, В. Уфимсев, Н.В.Кашина, З.М.Ковалевская ва бошқаларнинг асарларига экспозициядан алоҳида ўрин берилган.

Музей фондининг катта қисмини Ўзбекистон тасвирий санъати асарлари ташкил қилади: Ўзбекистон табиат куйчиси Ў. Тансиқбоев, А. Абдуллаев, Я.Абдуллаев, Ш. Ҳасанова, Ч.Аҳмаров, Р. Аҳмедов, Н.Қўзибоев, С. Абдуллаев, Р.Чориев ижоди, тасвирий санъат тараққиётидаги уларнинг ҳиссаси музей экспозицияларида ўз аксини топган. Музей, шунингдек, бой ўзбек амалий санъати тўпламига эга: ганч, ёғоч ва тош ўймакорлиги намуналари, заргарлик, гиламчилик, каштадўзлик, кулолликка мансуб қимматли буюмлар ўзбек халқининг қадимий ва бой амалий безак санъати ҳақида мукаммал маълумот беради.

Музейда Ғарб (Италия, Испания, Германия, Нидерландия, Франсия, Буюк Британия) ва Шарқ (Ҳиндистон, Хитой, Япония, Ветнам, Мянма) мамлакатларининг тасвирий санъат асарлари ва амалий санъати намуналарига кенг ўрин а";л ■ берилган. Музей дастлаб княз Н.К.Романов саройида, 1935—66 йиллар Халқ университети биносида жойлашган, 1974 йилдан (1966 йил Тошкент зилзиласида вайрон бўлган Халқ университети биноси ўрнида) музей учун махсус қурилган бинода (меъморлари И.Абдулов, А.К.Никифоров, С.А.Роземблюм). Бино тарҳи содда куб шаклида, тарзлари металл синч (каркас)ли конструксиялар билан тўртбурчак шаклли қисмларга бўлинган, пойдевор ва пештоғи кулранг мармар билан қопланган. Музей биносида 1997 йилдан қайта қуриш ва таъмирлаш ишлари олиб борилди; бинонинг 4 томонига Ўзбекистонда ишлаб чиқарилган замонавий ойналар ўрнатилди, улар залларни бир хилда майин ёритиб туриши санъат асарларини табиий ёруғликда кўриш имконини беради. Музей замонавий қўриқлаш ва ёнғинга қарши асбобускуналар, компютерлар билан жиҳозланди.^[1]