Ostona
Остона (қозоқча: Астана); эски номи: Нур-Султон (қозоқча: Нұр-Сұлтан) — Қозоғистон пойтахти (1997-йил 10-декабрдан бери). Ҳозирги кунда шаҳарнинг ҳудуди 200 км2. Ишим дарёсининг ўнг соҳилида жойлашган. Темир йўл тугуни. Аэропорт бор. Аҳолиси 1 136 008 киши (2020).
Остона қозоқча: Астана | |
|---|---|
| Пойтахт | |
| 51°11′0″Н 71°24′0″Э / 51.18333°Н 71.40000°Э | |
| Мамлакат | Қозоғистон |
| Ҳукумат | |
| • Аким | Алтай Кулгинов |
| Асос солинган | 1830 |
| Илк эслатилиши | 1830 |
| Аввалги номлари | Акмолинск, Целиногарад, Акмола, Астана, Нур-Султон |
| Майдон | 79,733 км2 (30,785 кв ми) |
| Маркази баландлиги | 506 м |
| Расмий тил(лар)и | қозоқча, русча |
| Аҳолиси | 1 078 384[1] |
| Зичлиги | 1299 киши/км2 |
| Миллий таркиб |
қозоқлар 81 % руслар 10 % украинлар 1,81 % татарлар 1,34 % ўзбеклар 1,10 % ва бошқалар 5,63 % |
| Вақт минтақаси | УТC+6 |
| Телефон коди | +7 7172 |
| Почта индекс(лар)и | 010000 |
| Автомобил коди | З эскиси, 01 янгиси |
Саноати
Машинасозлик ва металлни қайта ишлаш (қишлоқ хўжалик машиналари, насос, вагон ремонта, газ аппаратураси, чўян куйиш ва бошқа заводлар), озиқ-овқат (гўшт, сут, нон маҳсулотлари, пиво заводи), енгил (чинни заводи, тикувчилик фабрикаси ва бошқа) саноатлари ривожланган. Ғишт, темир-бетон материаллари, уй-жой қурилиш қисмлари, асфалт, керамика маҳсулотлари ишлаб чиқарилади. ТЕТС ишлаб турибди. Электр узаткич линиялари Остонани Қарағанди, Павлодар, Петропавл, Рудний билан боғлаган.
Тарихи
Шаҳар эски қисмининг кўчалари тўғри бурчак шаклида тузилган. Остонада 1960-йилдан катта қурилиш ишлари бошланди. 1961—92-йиллар бош плани бўйича шаҳарнинг жануби-шарқий қисмидаги бўш ерларда типовой лойиҳа асосида кўп қаватли бинолар қурилган, янги турар жой микрораёнлари ва жамоат бинолари (Маданият саройи, 1960—64, меъморлар О. Крацклис, Д. Даннеберг, П. Фогел), Ёшлар уйи (1974, меъмор А. Т. Полянский ва бошқа), „Ишим“ меҳмонхонаси, телемарказ ва бошқалар барпо этилган. Остонада 4 олий ўқув юрти, театр, ўлкашунослик ва тасвирий санъат музейлари бор. Остона 1830-йилда Оқмўла қалъаси сифатида барпо қилинган.
Номи
Шаҳарнинг номи 1961-йилгача Акмолинск, 1992-йилгача Тзелиноград, 1998-йилгача Оқмола бўлган. 2022-йилда Нур-Султон деб аталган. Остона шаҳри 1997-йилдан бери Қозоғистон Республикасининг пойтахти бўлиб келмоқда. Ундан аввал Олмаота шаҳри мамлакатнинг пойтахти бўлган.
Ички бўлиниши
Остона Сариарқа тумани, Алма-Ата тумани ва Есил тумани бўлиб бўлинади.
Қизиқарли хабарлар
- Остона — Осиё пойтахтларининг ичида шимолий қутбга энг яқин жойлашган.
- Остона — Ер шаридаги энг совуқ пойтахтларнинг биридир, Монголия пойтахти Улан-Батордан иссиқ, Канада пойтахти Оттавадан совуқ.
Маориф
Коллежлар
- Остона политехник коллежи
- Тиббиёт коллежи
- Иновацион техналогиялар коллежи
- Молиявий-иқтисоий коллежи
- Гуманитар коллежи (Педагогик коллеж)
- Гуманитар-юридик коллежи ҚазГЮУ
- Евросиё гуманитар институтининг коллежи
- „Турон“ коллежи
- Бошқариш коллежи
- Молиявий академиянинг коллежи
- Иқтисодиёт, озиқ-овқатларни стандартлаш ва техналогиялар коллежи
- Савдо-саноат ва иқтисодиёт коллежи
- Иқсодий-ҳудудий коллежи
- Қозоқ технология ва бизнес университетининг коллежи
- Транспорт ва алоқа коллежи
Олий ўқув юртлари
Остона шаҳрида 10 тадан зиёд олий ўқув юртлати бор, шулардан:
- Қозоғистон Республикасининг Президенти давлат бошқариш академияси
- Л. Н. Гумилев номли Евросиё миллий университети
- Евросиё гуманитар институти
- Қозоқ миллий санъат университети
- С.Сейфуллин номли қозоқ агротехник университети
- Қозоқ гуманитар-юридик университети
- М. В. Ломоносов номли Москва давлат университетининг Қозоғистондаги филиали
- Қозоғистон-Россия университети
- Остона тиббиёт университети
- Назарбоев Университети
- Молия академияси
- Қозоқ молиявий-иқтисоий ва халқаро савдо университети
- Қозоқ техналогия ва бизнес университети
Спорт саройлари
- Бош стадион Нур-Султан Арена — 30 000 кишини сиғдира олади[3].
- Қажимуқан Мунайтпасов номидаги стадоин — 12 350 кишини сиғдира олади.
- Ёпиқ конъки саройи — 8 773 кишини сиғдира олади.
- Алау муз саройи — 8 000 кишини сиғдира олади.
- Сари-Арқа — 8 000 кишини сиғдира олади.
- Қозоғистон спорт саройи — 6 532 кишини сиғдира олади.
Аҳолиси
Остона шаҳрининг аҳолиси 2000-йил билан солиштирганда 169,2-минг кишига кўпайиб, 2006-йилнинг бошида 550,2 минг кишига етди. Аҳоли сони бўйича Остона Қозоғистондаги Олмаоти шаҳридан кейин 2-ўринда.
Cолорс=
ид:лигҳтгрей валуэ:грай(0.9) ид:даркгрей валуэ:грай(0.7) ид:сфондо валуэ:ргб(1,1,1) ид:барра валуэ:ргб(0.6,0.7,0.8)
ИмагеСизе = wидтҳ:700 ҳеигҳт:340 ПлотАреа = лефт:50 боттом:50 топ:30 ригҳт:30 ДатеФормат = х.й Период = фром:0 тилл:1200000 ТимеАхис = ориэнтатион:вертиcал АлигнБарс = жустифй СcалеМажор = гридcолор:даркгрей инcремент:200000 старт:0 СcалеМинор = гридcолор:лигҳтгрей инcремент:100000 старт:0 БаcкгроундCолорс = cанвас:сфондо
БарДата=
бар:1989 техт:1989 бар:1997 техт:1997 бар:1998 техт:1998 бар:1999 техт:1999 бар:2000 техт:2000 бар:2001 техт:2001 бар:2005 техт:2005 бар:2007 техт:2007 бар:2009 техт:2009 бар:2010 техт:2010 бар:2011 техт:2011 бар:2012 техт:2012 бар:2015 техт:2015 бар:2020 техт:2020 бар:2030 техт:2030
ПлотДата=
cолор:барра wидтҳ:27 алигн:cентер
бар:1989 фром:0 тилл: 281300 бар:1997 фром:0 тилл: 275100 бар:1998 фром:0 тилл: 275300 бар:1999 фром:0 тилл: 326900 бар:2000 фром:0 тилл: 381000 бар:2001 фром:0 тилл: 446200 бар:2005 фром:0 тилл: 529300 бар:2007 фром:0 тилл: 574400 бар:2009 фром:0 тилл: 613600 бар:2010 фром:0 тилл: 697100 бар:2011 фром:0 тилл: 730800 бар:2012 фром:0 тилл: 743000 бар:2015 фром:0 тилл: 850000 бар:2020 фром:0 тилл: 950000 бар:2030 фром:0 тилл: 1200000
ПлотДата=
бар:1989 ат: 281300 фонцизе:С техт: 281300 шифт:(0,5) бар:1997 ат: 275100 фонцизе:С техт: 275100 шифт:(0,5) бар:1998 ат: 275300 фонцизе:С техт: 275300 шифт:(0,5) бар:1999 ат: 326900 фонцизе:С техт: 326900 шифт:(0,5) бар:2000 ат: 381000 фонцизе:С техт: 381000 шифт:(0,5) бар:2001 ат: 446200 фонцизе:С техт: 446200 шифт:(0,5) бар:2005 ат: 529300 фонцизе:С техт: 529300 шифт:(0,5) бар:2007 ат: 574400 фонцизе:С техт: 574400 шифт:(0,5) бар:2009 ат: 613600 фонцизе:С техт: 613600 шифт:(0,5) бар:2010 ат: 697100 фонцизе:С техт: 697100 шифт:(0,5) бар:2011 ат: 730800 фонцизе:С техт: 730800 шифт:(0,5) бар:2012 ат: 743000 фонцизе:С техт: 743000 шифт:(0,5) бар:2015 ат: 850000 фонцизе:С техт: 850000 шифт:(0,5) бар:2020 ат: 950000 фонцизе:С техт: 950000 шифт:(0,5) бар:2030 ат: 1200000 фонцизе:С техт: 1200000 шифт:(0,5)
ТехтДата=
фонцизе:С пос:(220,20) техт:Нур-Султон шаҳри аҳоли сони динамикаси</тимелине>
Миллий таркиби
| Миллий таркиб (2012) | ||||
|---|---|---|---|---|
| қозоқлар | 66.80% | |||
| руслар | 23.35% | |||
| украинлар | 1.81% | |||
| бошқалар | 8.04% | |||
| Миллий таркиб (1989) | ||||
|---|---|---|---|---|
| руслар | 54.10% | |||
| қозоқлар | 17.71% | |||
| украинлар | 9.26% | |||
| бошқалар | 18.93% | |||
| 1989-йилги аҳоли сони |
% | 1999-йилги аҳоли сони |
% | 2012-йилги аҳоли сони |
% | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| умумий | 281252 | 100,00 % | 319324 | 100,00 % | 742918 | 100,00 % |
| Қозоқлар | 49798 | 17,71 % | 133585 | 41,83 % | 480815 | 66,80 % |
| Руслар | 152147 | 54,10 % | 129480 | 40,55 % | 188928 | 23,35 % |
| Украинлар | 26054 | 9,26 % | 18070 | 5,66 % | 13453 | 1,81 % |
| Татарлар | 9339 | 3,32 % | 8286 | 2,59 % | 9937 | 1,34 % |
| Олмонлар | 18913 | 6,72 % | 9591 | 3,00 % | 7930 | 1,07 % |
| Белоруслар | 8220 | 2,92 % | 5761 | 1,80 % | 3834 | 0,52 % |
| Корейслар | 1329 | 0,47 % | 2028 | 0,64 % | 4981 | 0,67 % |
| Ўзбеклар | 640 | 0,23 % | 429 | 0,13 % | 8166 | 1,10 % |
| Поляклар | 2762 | 0,98 % | 2537 | 0,79 % | 2412 | 0,32 % |
| Ингушлар | 1889 | 0,67 % | 1822 | 0,57 % | 2732 | 0,30 % |
| Озарбайжонлар | 997 | 0,35 % | 902 | 0,28 % | 2978 | 0,40 % |
| Қирг'излар | 94 | 0,03 % | 196 | 0,06 % | 1808 | 0,20 % |
| Чеченлар | 514 | 0,18 % | 752 | 0,24 % | 1063 | 0,14 % |
| Бошқирдлар | 1187 | 0,42 % | 870 | 0,27 % | 1009 | 0,14 % |
| Арманлар | 814 | 0,29 % | 576 | 0,18 % | 790 | 0,10 % |
| Молдаванлар | 1004 | 0,36 % | 629 | 0,20 % | 7 | 0,9 % |
| Уйг'урлар | 53 | 0,02 % | 161 | 0,05 % | 881 | 0,12 % |
| бошқалар | 5498 | 1,64 % | 3649 | 0,83 % | 8711 | 0,90 % |
Ҳамдўст шаҳарлари
| Шаҳар | Йил | Давлат |
|---|---|---|
| Анқара | - | |
| Истанбул | - | |
| Измир | - | |
| Москва | - | |
| Санкт-Петербург | - | |
| Қозон | 2004 | |
| Питцбург | - | |
| Аммон | - | |
| Рига | - | |
| Тошкент | - | |
| Гданск | 1996 | |
| Варшава | 2002 | |
| Киев | 1998 | |
| Сеул | 2004 | |
| Дубай | - | |
| Пекин | - | |
| Манила | - | |
| Тбилиси | 2005 | |
| Бишкек | 2011 | |
| Ханой | - | |
| Ниcе | 2013 |
Шаҳарнинг назарга тушган жойлари
- Сулу-Жасил булвари — Остона марказидаги янги кўча.
- Оқ-Ўрда — Қозоғистон Республикаси Президентининг қароргоҳи.
- Бойтерак — Остонанинг асосий рамзи.
- Мустақиллик саройи — давлатнинг расмий тадбирларини, форумларни, мажлисларни, учрашувларни, сездларни ўткизиш жойи ҳисобланади.
- Барқарорлик ва тинчлик саройи — Дунё ва миллий динлар лидерларининг съэзини ўткизиш учун мўлжалланган бино.
- Хан-Шатир — Остонанинг энг йирик кўнгил очар маркази[9].

| Бойтерак | Мустақиллик саройи | Қозоғистон спорт комплекси | Нур-Султон масжиди | Қозоқ эли монументи |
Манбалар
- ↑ „Численность населения Республики Казахстан по полу в разрезе областей, городов, районов и районных центров и поселков на начало 2019 года“. Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан. 2020-йил 13-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 2-август.
- ↑ Чиновники работают над тем, чтоби уместит в Астане два миллиона человек
- ↑ ҳттп://www.уэфа.cом/МултимедиаФилес/Доwнлоад/ФирстДив/уэфаорг/Публиcатионс/01/67/03/93/1670393_ДОWНЛОАД.пдф
- ↑ Агенцтво Республики Казахстан по статистике. Архив (Wайбаcк Мачине сайтида 2013-11-13 санасида архивланган): Националний состав населения Республики Казахстан и эго областей (том 1) (Wайбаcк Мачине сайтида 2011-08-16 санасида архивланган)
- ↑ Численност населения по областям, городам и раёнам, полу и отделним возрастним группам, отделним этносам на 1-мая 2012 года[сайт ишламайди]
- ↑ Ташкент, города-побратими
- ↑ Соглашениэ о партнерстве с Тбилиси, 2012-04-09да асл нусхадан архивланди, қаралди: 2013-12-23
- ↑ Соглашениэ об установлении побратимских связей между Бишкеком и Астаной, 2012-11-07да асл нусхадан архивланди, қаралди: 2013-12-23
- ↑ Қозоқ энсиклопедияси И том
| Викиомборда „Остона“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. |
| Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |