Pirmuhammadxon II
Пирмуҳаммадхон ибн Сулаймон султон ибн Жонибек султон — 1598–1599-йилларда Бухоро хонлигида ҳукмронлик қилган ўзбек Шайбонийлар сулоласининг ўн учинчи ҳукмдори.
| Пирмуҳаммадхон ИИ | |
|---|---|
ўзбекча: Пирмуҳаммадхон ИИ | |
 | |
|
Мансаб даври 1598 – 1599 | |
| Ўтмишдоши |
Абдулмўминхон (1598) |
| Вориси |
Жони Муҳаммад (1599—1603) |
| Тож кийдириш маросими | 1598-йил,Бухоро |
| Шахсий маълумотлари | |
| Таваллуди |
1550-йил Бухоро Бухоро хонлиги |
| Вафоти |
1599-йил Бухоро Бухоро хонлиги |
| Болалари | Муҳаммад Салим султон, Ибодулла султон |
| Отаси | Сулаймон Султон |
| Дини | Ислом суннийлик |
Келиб чиқиши
Пирмуҳаммадхон ИИ Сулаймон Султоннинг ўғли, Ўзбек хонлиги асосчиси Абулхайрхоннинг авлоди. У Абдуллахон ИИ нинг ҳам амакиваччаси ҳисобланади.
Сиёсий фаолияти
Абулғози Боғадирхоннинг „Шажарат ал-атрак“, Муҳаммад Юсуф Муншийнинг „Тарихи Мукимхоний“ ва бошқалар каби бир қатор Ўрта Осиё манбалари Абдуллахон ИИнинг ўғли ва вориси Абдулмўминхонни сўнгги шибонийлар деб билади. Мовароуннаҳр ҳукмдори. Шунинг учун ҳам айрим тадқиқотчилар 1598-йилни Мовароуннаҳр Шибонийлар ҳукмронлигининг сўнгги йили деб кўрсатадилар[1].
Бироқ, 1864-йилда В. ИН. Веляминов-Зернов Искандар Муншийнинг „Тарих аламар Аббосий“ материалларига асосланиб, Абдалмўминхон исёнкор амирлар қўлидан вафот этганидан сўнг унинг амакиси, Абдуллахон ИИ нинг амакиваччаси Пирмуҳаммад ИИ . Бухоро хонлиги тахтига ўтирган, у Миёнқолада Абдулмўминхон томонидан содир этилган қирғиндан яширинишга муваффақ бўлди. Натижада кўплаб маҳаллий ва хорижий тадқиқотчилар, масалан, Г. Ховорс, С. Лене Поол, К. А. Босворд, Мовароуннаҳрдаги Шибонийлар сулоласининг тарихи Абдулмўминхон билан эмас, Пирмуҳаммадхон ИИ билан тугайди.
Бухоро хонлигидаги Шибонийлар сулоласининг Бухоро хонлигидаги сўнгги вакили Пирмуҳаммадхон ИИ ҳокимият тепасига 1598-йилда келиб, Мовароуннаҳрдаги барча Шибонийларнинг олий хони сифатида Бухоро хонлигини бошқаргани[2]. Пирмуҳаммадхон ИИ Мовароуннаҳр ҳудудига бостириб кирган қозоқ султонларига қарши муваффақиятли кураш олиб борди. Бу жангларда унга Аштархоний султонлари ёрдам берган. Қозоқ султонларини даф қилгандан сўнг , Самарқандни Пирмуҳаммадхон ИИ Боқий Муҳаммад ва аштархонийлар уруғининг бошқа аъзоларига жангдаги роли учун мукофот сифатида берди.
Шарқшуносларнинг сўнгги тадқиқотлари шуни кўрсатдики, Б. А. Аҳмедов ва А. К. Алексеэвлар ҳокимиятнинг Шибонийлар қўлидан Аштархонийлар қўлига ўтиш санасини белгилашда хато қилганлар. Шундай қилиб, жаҳон тарихи фани 1599-йил санасини тан олди, бу ҳам тангалар билан тасдиқланган. Фақат битта манба — " Баҳр ал-исрор "да Шибонийларнинг Аштархонийлар билан алмаштирилган йили 1601-йил бўлганлиги таъкидланади.
Оиласи
Пирмуҳаммадхон ИИнинг ўғиллари Муҳаммад Салим Султон ва Ибодулла Султон Ҳисори Шодмон ва Чағониёнда ҳукмронлик қилганлар[3].
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Ўлими1599-йилда Боғи шамол ҳудудида Пирмуҳаммадхон ИИ қўшинлари билан аштархонийлар уруғи ўртасидаги жангда Боқи Муҳаммад қўшин марказини ағдариб, душман қўшинларини мағлуб этишга муваффақ бўлди. Пирмуҳаммедхон ИИ яраланиб, асирга олинади. Орадан бир қанча вақт ўтгач, у Боқи Муҳаммаднинг буйруғи билан қатл этилди[4][5]. Ўшанда ўз номидан кумуш ва мис тангалар чиқарган Шайбоний Келди Муҳаммад (1598 — 1604) Тошкент ҳокими бўлиб қолган 1601-йил Пирмуҳаммадхон ИИ билан Боқи Муҳаммад о'ртасида қонли то'қнашув юз берди. Маг'луб бо'лган Пирмуҳаммадхон ИИ о'лдирилди. Манбалар
Адабиётлар
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
