Said Muhammadxon madrasasi
Саид Муҳаммадхон мадрасаси – Хоразм вилояти, Хива шаҳридаги меъморий ёдгорлик. 1864-йилда қурилган мадраса. Ҳозирда Хива шаҳридаги Янги турмуш маҳалла фуқаролар йиғиида жойлашган. Хоразм вилояти маданий мерос бошқармаси тасаруфида[1].
| Саид Муҳаммадхон мадрасаси | |
|---|---|
| Жойлашуви | Хива, Хоразм вилояти |
| Координаталар | 41°23′00″Н 60°21′33″Э / 41.383324493108425°Н 60.35907615548808°Э |
| Тури | мадраса |
| Архитектура услуби | Хоразм меъморчилиги |
| Асосчи | Муҳаммад Раҳимхон ИИ |
| Асос солиниши | 1894-йил |
| Қаровчи | Хоразм вилояти Маданий мерос бошқармаси |
| Қурилиш материали | пишиқ ғишт |
 Саид Муҳаммадхон мадрасаси харитада | |
Тарихи
Саид Муҳаммадхон мадрасаси Дишан қалъа ёнида жойлашган. Хива хони Саид Муҳаммадхон вафотидан сўнг, унинг ўғли Саид Муҳаммад Раҳимхон ИИ Феруз буйруғи билан отаси хотирасига 1864-йилда барпо этилган[1]. Қурилиш ишларига хонликнинг қўшининг бош қўмондони Матмурод (Муҳаммад Мурод) девонбеги бошчилик қилган[2]. Мадраса Хоразм меъморчилигининг анъанавий услубида пишган ғиштлардан қурилган. Хива хони Саид Муҳаммадхон 1856—1864-йилларда ҳукмронлик қилган бўлиб, қўнғиротлар сулоласидан бўлган хонликнинг ўнинчи ҳукмдори. Хива хонлигига кўчманчи қабилаларнинг ҳужуми тўхтатган ҳукмдор ҳисобланади[3].
Мадрасадаги занжир шаклида ётқизилган ғиштли ҳалқалар араблар истилосидан олдинги Ўрта Осиё ва Эронда мавжуд бўлган меъморчилик услуби „Сосоний марваридлари“ туркумини эслатади[2]. Декоратив дизайндан ташқари, қопламали ғиштлар алабастер билан юқори даражада ёпиштирилган, 1,8 метр қалинликдаги деворлар мадрасани сақлаш вазифасини бажарган. Мадраса икки ҳовлидан: ички ва ташқи ҳовлилардан иборат. Ташқи ҳовли бир қаватли ҳужралар билан ўраб олинган бўлиб, тўртбурчаклар шаклга эга бўлган[4]. Кириш қисмида икки қаватли фасад мавжуд бўлиб, оқ ва кўк рангли плиткалар билан қопланган, ён томонларида ғайриоддий кўринишдаги яшил миноралар қад кўтарган[3]. Мадраса таркибида қишки ва ёзги масжид, кутубхона ва дарсхона, турли хоналар ҳам мавжуд бўлган[4].
Саид Муҳаммадхон мадрасаси Хива шаҳридаги йирик мадрасалардан бири ҳисобланади[4].
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 „Саид Мухаммадхон мадрасаси“. 2023-йил 31-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 31-октябр.
- ↑ 2,0 2,1 „Медресе Саид Мухаммад Хан“.
- ↑ 3,0 3,1 „Медресе Саид Мухаммад-хана“.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 „Хива - Медресе Сайид Мухаммад-Хан“.