Samarqand makoni sahifasining manbasini koʻrish

{| class="infobox biography vcard"
! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%;" |<div class="fn" style="display:inline">Samarqand makoni</div>
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Mamlakat
| class="infobox-data" |Oʻzbekiston
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Joy
| class="infobox-data category" |[[Urgut]], [[Samarqand]]
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Davr
| class="infobox-data" |Soʻnggi paleolit
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Yoshi
| class="infobox-data" |20 ming
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Tadqiqotchilar
| class="infobox-data" |D.Lev<br />M.Joʻraqulov<br />B.Botirov
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Maydoni
| class="infobox-data" |100 kv.m
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Madaniy qatlamlar
| class="infobox-data" |3 ta
|}
'''Samarqand makoni''' – soʻnggi [[paleolit]] davriga oid [[yodgorlik]] ([[milod|mil.]] av. 40—12 ming yillik). [[Samarqand]] [[shahar|shahri]]da, uncha katta boʻlmagan Chashmasiyob [[soy]]ining oʻng [[qirgʻoq|qirgʻogʻi]]da joylashgan. 1939-yilda N. G. Harlamov tomonidan ochilgan. Shundan soʻng turli yillar (1958-yildan 1967-yilgacha)da D.N.Lev, M.J.Joʻraqulov, B.X.Botirov, Yu.P.Xolyushkin va V.A.Xolyushkina kabi tadqiqotchilar tomonidan oʻrganilgan.

Samarqand makoni soʻnggi paleolit davrining noyob yodgorliklaridan biridir. Obyekt 1939-yilda geolog N.G.Harlamov tomonidan kashf qilingan. Samarqand shahri yaqinidagi qadimgi Siyobcha soyi atrofidan topilgan. [[Ikkinchi jahon urushi]] natijasida obyektni oʻrganish ishlari toʻxtab qolgan. 1958-yilga kelib, [[Vasiliy Shishkin]] va [[Yahyo Gʻulomov|Yahyo Gʻulomov]] say-harakatlari natijasida [[Samarqand davlat universiteti|SamDU]] dotsenti, arxeolog I. D. Lev boshchiligida oʻrganish ishlari boshlangan<ref name=":7">{{Jurnal manbasi |last=Jo'raqulov |first=M |date=2011 |title=Samarqand vohasining ibtidoiy madaniyat tarixi sahifasi |url=https://staff.tiiame.uz/storage/users/416/articles/oytjI4cgPGbaRtaiAX7dIv461WNiJLAUZTdGWBt2.pdf |magazine=O'zbekiston arxeologiyasi |page=5}}</ref>. Makonda arxeologlar I. D. Lev va I.Joʻraqulov 1969—1972-yillarda qazishma ishlari olib borganlar. 2002-yili Samarqand davlat universitetining [[arxeologiya]] kafedrasi ilmiy xodimlari boshchiligida yana qazishma ishlari olib borilgan. Samarqand makoni yodgorligining madaniy qatlamidan 7,5 mingga yaqin tosh qurollar topilgan. Ularning koʻpi chaqmoqtosh, diorit, xalsedon, rogovik, amfibolit kabi tosh jinslaridan tayyorgan. Makondan turli xildagi qurollar topilgan; qirgʻichlar, sixlar, pichoqchalar, keskichlar, disksimon [[Nukleus|nukleuslar]], uchrindilar, boltalar, ushatgichlar, yupqa paraqalar va boshqalar. Ushbu mehnat qurollarining koʻpchiligi hayvon terisini oshlash uchun ishlatilgan<ref name=":7"/>.

[[2002|2002-yilda]] Galina Korobkova obyektdan topilgan tosh qurollarning oʻziga xos jihatlarini oʻrgangan. Ulardan, oʻzaklardan ajratib olingan tosh paraqalardan turli qurollar sifatida ishlatilgan. Tosh qurollarga dagʻal kertish usuli yordamida ishlov berilgan. Toshlar va suyaklardan sanchqilar yasalgan. Bu hududda kishilarning baliqchilik sohasi bilan shugʻullanganliklaridan dalolat beradi. Soʻnggi paleolitga oid 3 ta – yuqori, oʻrta va quyi [[madaniy qatlam]]lar aniqlangan. Ushbu madaniy qatlamlardan gulxan qoldigʻi, kul, hayvonlarning suyaklari, tabiiy boʻyoq (ohra), oʻsimlik va chayla ustunlari qoldiqlari topilgan. Samarqand yodgorligi makonining maydoni 100 kv m, toʻgʻri toʻrtburchak shaklida barpo etilgan.

Arxeolog D.N.Lev yodgorlikni 30—35 ming yilliklarga oid deb baholagan<ref>{{kitob manbasi |last1=Лев |first1=Н |title=Поселение древнекаменного века в Самарканде. Исследование 1958-1959-гг |publisher=Труды СамГУ Самарканд 1964 |page=109 |accessdate=28-sentabr 2023-yil}}</ref>. Ammo soʻnggi tadqiqotlar natijasida uning yoshini 20 ming yilga tegishli ekanligi aniqlangan<ref name=":5">{{Kitob manbasi |title=Arxeologiya |author=Egamberdiyeva N |page=34 |isbn=978-9943-10-465-5 |publisher=Toshkent, Fan va texnologiya, 2011}}</ref>. 

Samarqand makoni yodgorligidan [[Kromanonlar|kromanyon]] odamlarining suyak qoldiqlari topilgan. Antropologlar suyak qoldiqlari 25 va 35 yoshli ayollarniki ekanligini aniqladilar. Shuningdek, makondan yosh bolaning oziq tishi, pastki jagʻ suyagi ham topilgan. Samarqand makonidan ibtidoiy odam tomonidan 5 ta maxsus belgi chizilgan hayvon qovurgʻasi qoldigʻi, maxsus teshikli dengiz chigʻanogʻi topilgan. Dengiz chigʻanogʻi zeb—ziynat buyumi boʻlib, [[Hind okeani]], [[Qizil dengiz]] va [[Fors koʻrfazi|Fors qoʻltigʻi]] hududlarida uchraydi. Samarqand makonidan chigʻanoqning topilishi hududda yashagan aholi bilan Hind okeani sohillarida yashovchi qabilalar oʻrtasida madaniy aloqa borligidan dalolat beradi. Bundan tashqari 20dan ortiq ayollar buyumlari ham topilgan<ref name=":5"/>.

Makondan topilgan topilmalar natijasida [[aholi]]ning, asosan, [[ovchilik xoʻjaligi|ovchilik]] bilan shugʻullanganligi aniqlangan. [[Nayza]] [[oʻq-yoy|oʻq]] uchlari, asosan, tosh va suyakdan, qisman [[yogʻoch]]dan ishlangan. Samarqand makoni [[jamoa xoʻjaligi]]da yogʻoch va suyakni qayta ishlash hamda tosh qurollar tayyorlash muhim ahamiyatga ega boʻlgan. Tosh, suyak va [[chigʻanoq]]dan [[taqinchoqlar]] yasashgan. [[Makon (arxeologiya)|Makon]]da [[hunarmandchilik]] bilan shugʻullanish uchun maxsus maydon boʻlgan. Tosh qurollar yasash uchun xom ashyo Choʻponotadan keltirilgan. [[Ishlab chiqaruvchi kuchlar]]ning asosi boʻlgan [[mehnat qurollari]] asta-sekinlik bilan takomillashib borgan. Makondagi har uchala qatlamdan topilgan topilmalar shundan dalolat beradi<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{no iwiki}}

{{OʻzME}}
{{chala}}

[[Turkum:Oʻzbekiston arxeologiyasi]]
[[Turkum:Oʻzbekiston tarixi]]
[[Turkum:Samarqand]]