Саулос Клаус Чилима (1973-йил 12-феврал – 2024-йил 10-июн) Малавилик иқтисодчи ва сиёсатчи бўлиб, 2014-йилдан 2019-йилгача ва 2020-йилдан 2024-йил вафотигача Малави вице-президенти лавозимида ишлаган[1]. Чилима 2020-йил 28-июн куни президентликка номзод Лазарус Чакwера билан бирга кўпчилик овозини қўлга киритиб, ўз лавозимида фаолият бошлаган. Чилима, шунингдек, Иқтисодий режалаштириш ва ривожланиш вазири, шунингдек, давлат секторини ислоҳ қилиш бўлими бошлиғи бўлиб ишлаган, у илгари собиқ президент Петер Мутҳарика даврида ҳам фаолият юритган. Сиёсатга кириб келишидан олдин Чилима турли хил кўп миллатли компанияларда, жумладан Унилевер, Cоcа-Cола ва Аиртел Малавида асосий раҳбарлик лавозимларида ишлаган ва у ерда бош ижрочи директор даражасигача кўтарилган[2].


Чилима 2022-йилда
Мансаб даври
31-май 2014-йил – 31-май 2019-йил
Ўтмишдоши Кҳумбо Качали
Вориси Эвертон Чимулиренжи
Иқтисодий режалаштириш ва ривожланиш вазири
Мансаб даври
29-июн 2020-йил – 10-июн 2024-йил
Ўтмишдоши Лавозим яратилди
Вориси Вакансия
Шахсий маълумотлари
Таваллуди
Саулос Клаус Чилима

12-феврал 1973-йил
Нтчеу, Малави
Вафоти 10-июн 2024-йил(2024-06-10)
(51 ёшда)
Чикангава ўрмон қўриқхонаси, Малави
Ўлим сабаби самалёт ҳалокати
Сиёсий партияси Тонсе Аллианcе
Унитед Трансформатион Мовемент (УТМ)
Бошқа сиёсий
бирлашмалари
Демократик прогрессив партия (2018-йилгача)
Турмуш ўртоғи Марй Чилима
Болалари 2
Алма матер Малави университети
Болтон университети

2024-йил 10-июн куни Чилима ва яна тўққиз нафар йўловчини олиб кетаётган самолёт Малави пойтахти Лилонгве шаҳридан ҳавога кўтарилиб, Мзузу аэропортига режалаштирилган жойга қўна олмай, Мзимба туманидаги Чикангава ўрмон қўриқхонасига қулаб тушган. Самолёт аэропортга қўна олмаган ва ҳалокатдан олдин Лилонгвега қайтиш буйруғи берилган[3]. 2024-йил 11-июн куни Чилима ва бошқа йўловчилар самолёт бўлаклари топилганидан сўнг, ҳалок бўлганлиги ҳақида хабар берилган[4].

Ҳаёти

Саулос Чилима 1973-йил 12-февралда Малавининг Нтчеу шаҳрида туғилган[5]. У Чинғанга қишлоғидаги Хендерсон Браун Чилима, ва Мбилинтенгеренжи қишлоғилик Элизабетҳ Френсис Чилиманинг биринчи фарзанди эди. Чилима ҳаётининг кўп қисмини ота-онаси ишлаган Блантайрлимбеда ўтказган ва ёзги таътилни Лилонгве ва Нтчеуда отаси ва онаси томонидан боболари ва бувиларининг уйида ўтказган[6].

Чилима бошланғич мактабни ҲҲИ ва Дҳарап бошланғич мактабларида, ўрта маълумотни Дедза туманидаги Марист Бротҳерс Мтендере Тҳиwи ўрта мактабида олган[7]. У Малави университетининг канслер коллежига ўқишга кирган ва у ерда 1994-йилда ижтимоий фанлар бўйича мутахассисликни тамомлаган. Бир неча йил ишлагандан сўнг, у ўз ўқув юртига Кноwледге Манагемент йўналиши бўйича магистрлик даражасини олиш учун қайтиб келган ва 2006-йилда уни тамомлаган. 2015-йил 10-августда Чилима Буюк Британиянинг Болтон университетида Кноwледге Манагемент йўналиши бўйича докторлик даражасини олган[8].

Бизнесдаги фаолияти

Касби бўйича сотувчи бўлган Чилима ўз иш фаолиятини Левер Бротҳерс (Мw) Лимитед компаниясида (ҳозирда Унилевернинг бир қисми) бошлаган, аввал Малави лизинг ва молия компаниясига, кейинроқ эса Соутҳерн Боттлерс Лимитедга (ҳозирги Cастел Малави) ўтаган[9][10]. Унинг сўнгги профессионал вазифаси Аиртел Малавида бўлиб, у 2010-йилда компаниянинг биринчи маҳаллий бошқарувчи директори этиб тайинлангунга қадар унинг савдо гуруҳини бошқариш вазифаси билан шуғулланган[9].

Чилиманинг профессионал карерадаги энг муҳим ютуқлари орасида Аиртел’даги стратегик ва илғор лойиҳаларга, хусусан Прожеcт Преcисион, Ябоока, Аиртел Моней ҳамда 3Г тармоғини янгилаш бўйича раҳбарлик қилиш кабилар киради, бу эса бизнес даромадлари ва ходимларнинг фаоллигига сезиларли таъсир кўрсатган ва Аиртел Малаwи’нинг йиллик даромадини оширган. 2010-йилдаги 54 миллион АҚШ долларилик кўрсаткичдан 2013-йилда 95 миллион АҚШ долларигача кўтарилган, яъни уч йил давомида 75% лик ўсиш кузатилган[11]. .

Сиёсий фаолияти

2014-йил феврал ойида Чилима Демократик прогрессив партиядан (ДПП) президентликка номзод Петер Мутҳариканинг 2014-йил май ойида бўлиб ўтадиган президентлик сайловларида ўз номзодлигини қўйган[12].

Кейинчалик Чилима ДППни тарк этган ва 2018-йил 21-июлда 2019-йил май ойидаги сайловларда қатнашиш учун ўзининг Бирлашган Трансформация Ҳаракати (УТМ) партиясига асос солган[13][14]. 2019-йил 1-феврал куни УТМ яна иккита сиёсий партия ва бирлашган мухолифатни шакллантиришга қаратилган кичик сиёсий партиялар иттифоқи билан учрашувлар ўтказган. Улар орасида Демократия учун Алянс (Афорд), собиқ президент Жойcе Банданинг Халқ партияси ва собиқ вице-президент Cассим Чилумпҳа бошчилигидаги Тиконзе Халқ Ҳаракати бўлган. Улар президентликка битта номзодни сайловга олиб чиқишга келишиб олганлар. Кейинчалик Банда ҳам, Чилумпҳа ҳам „бўлажак сайловда президентликка номзодни танлашдаги келишмовчиликлар“ сабаб алянсдан чиқишган[15].

Сайловда Чилима Мичаэл Уси билан биргаликда 20,24% овоз тўплаб учинчи ўринни эгаллаган ва УТМ Миллий Ассамблеясида тўртта ўринни қўлга киритган. Бироқ, президентлик сайлови натижалари бекор қилинган ва 2020-йилда қайта ўтказилган. Ўша йили Чилима Петер Мутҳарика маъмуриятини ағдариш умиди билан тўққизта мухолиф сиёсий партияни тўплаган Тонсе алянсида Лазарус Чакwеранинг Малави Конгресси партияси номзоди сифатидаги ҳаракатларини қўллаб-қувватлаган[16].

2022-йил 22-июн куни Чилима ҳукумат шартномаларини беришда таъсир кўрсатиш билан[17] боғлиқ 150 миллион АҚШ доллари миқдоридаги коррупсия жанжалига алоқадорлиги сабабли вице-президентлик ваколатларидан маҳрум қилинган[18].

2022-йилнинг ноябр ойида унга британиялик тадбиркор Зунет Саттарга тегишли икки компания: Хавиар Лтд ва Малачитте ФЗЕга давлат шартномаларини бериш эвазига 280 минг АҚШ доллари олгани ҳақидаги айбловлар қўйилган. У коррупсияга оид айбловларни тан олмаган[19]. 2024-йилнинг май ойида давлат прокурори ишни тугатиш тўғрисида илтимоснома киритганидан сўнг, коррупсияга оид айбловлар олиб ташланган. Президент Чакwера айбловлар олиб ташланишидан олдин ҳам Чилимага расмий вазифаларни юклай бошлаган[20].

Тарғиботчилик фаолияти

Илгари Чилима табиий офатлар оқибатларини бартараф этиш ва оммавий тадбирлар вазири лавозимида фаолият олиб борган[21].

Чилима 2025-йилгача очлик ва тўйиб овқатланмасликни тугатишга қаратилган Cомпаcт 2025 етакчилик кенгашининг аъзоси эди[22] ва унда тўйиб овқатланмаслик мавзусида фикрларини баён қилган[23]. У барқарор ва инклюзив ривожланиш[24] ва очарчиликка барҳам бериш бўйича халқаро конференсияларда нутқ сўзлаган[25].

Чилима экология[26], жисмоний тайёргарлик[27] ва спорт билан шуғулланиш, сиёсатдаги коррупсиянинг қаттиқ танқидчиси[28] [29][30] ва Арчдиоcесан семинарияларининг фаол тарафдори бўлган[31]. Талаба даврида, у Чакуфwа Чиҳана томонидан кўп партиявий демократияни ҳимоя қилиш учун асос солинган Демократия учун иттифоқ (Афорд) талабалар қанотига раҳбарлик қилган[9].

Шахсий ҳаёт

У Марй Чилима билан турмуш қурган. Уларнинг Сеан ва Элизабетҳ исмли икки фарзанди бор[32]. Саулос Чилима католик эди[33].

Вафоти

2024-йил 10-июн куни Чилима ва яна саккиз кишини собиқ ҳукумат вазири Ралпҳ Касамбаранинг дафн маросимида қатнашиш учун олиб кетаётган, Малави мудофаа кучларининг Дорниэр 228 самолёти Шимолий минтақадаги Чикангава ўрмон қўриқхонаси ҳудудида ғойиб бўлган. Президент Лазарус Чакwера авиация расмийлари самолёт билан боғлана олмаганидан сўнг қидирув-қутқарув операциясини ўтказишни буюрган[34]. 2024-йил 11-июн куни миллий мурожаатида Чакwера Чилима ва самолётдаги бошқа барча йўловчилар (жумладан, Малавининг собиқ биринчи хоними Патриcиа Шанил Мулузи) ҳалок бўлганлигини тасдиқлаган[35].

Манбалар

  1. ↑ „Саулос Чилима: Малаwи виcе-пресидент wҳо wас плуcкед фром бусинесс“ (эн-ГБ). www.ббc.cом. 2024-йил 11-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 13-июн.
  2. ↑ „Профиле оф тҳе Виcе-Пресидент оф тҳе Републиc оф Малаwи, Ригҳт Ҳоноурабле Саулос Клаус Чилима“. www.статеҳоусе.мw. 2018-йил 7-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 6-март.
  3. ↑ „Сеарч cонтинуэс фор миссинг аирcрафт cаррйинг Малаwи виcе-пресидент“. Реутерс (2024-йил 11-июн).
  4. ↑ „Саулос Чилима: Малаwи виcе-пресидент cонфирмед деад ин плане cраш“ (эн-ГБ). www.ббc.cом. 2024-йил 11-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 11-июн.
  5. ↑ „'Аре ёу Саулос Чилима?'“ (2015-йил 11-феврал). 2018-йил 12-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 7-июн.
  6. ↑ „Саулос Чилима Фамилй: Алл Он Малаwи'с ВП Wифе Марй Чилима, Чилдрен Анд Паренц“ (эн). Тимес Ноw (2024-йил 10-июн). 2024-йил 11-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 11-июн.
  7. ↑ „ВП инспирес Мтендере Сеcондарй Счоол студенц“ (эн-УС). Тҳе Натион Онлине (2017-йил 5-июн). 2018-йил 24-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 6-март.
  8. ↑ „Малаwи Пресидент 'проуд' оф ВП Чилима фор аттаининг генуине доcторате дегреэ“ (эн-ГБ). малаwинеwсноw.cом. 2018-йил 7-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 6-март.
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 Мкwанда. „Чилима: А политиcал го-геттер, ноw ресц“ (эн-УС). Натион Онлине (2024-йил 11-июн). 2024-йил 11-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 11-июн.Мкwанда, Аями (11 Жуне 2024). „Чилима: А политиcал го-геттер, ноw ресц“. Натион Онлине. Арчивед фром тҳе оригинал он 11 Жуне 2024. Ретриэвед 11 Жуне 2024.
  10. ↑ „Тҳе Стате Виcе Пресидент“ (эн-гб). www.малаwи.гов.мw. 2024-йил 11-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 11-июн.
  11. ↑ Дзида. „Wҳат Политиcал Футуре Ҳолдс фор Малаwи Виcе Пресидент Саулос Чилима? Малаwи 24 | Латест Неwс фром Малаwи“ (эн-УС). Малаwи 24 (2023-йил 12-июл). 2024-йил 11-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 11-июн.
  12. ↑ „Меэт Мутҳарика'с руннингмате Саулос Клаус Чилимаа: А греат ачиэвер ат 40“. малаwивоиcе.cом (2014-йил 12-феврал). 2014-йил 18-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 1-март.
  13. ↑ „Меэт Саулос Чилима, тҳе ДПП руннинг мате“. фаcеофмалаwи.cом (2014-йил 10-феврал). 2014-йил 8-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 1-март.
  14. ↑ „Чилима ис тҳе чосен оне – Ҳоллйwоод стар“ (2018-йил 12-июн). 2020-йил 7-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 7-июн.
  15. ↑ Омодиагбе. „Формер Малаwиан Пресидент Жойcе Банда Эхиц Cоалитион, Энтерс Элеcтион Раcе“ (эн-ГБ). Тҳе Элеcтион Нетwорк (2019-йил 6-феврал). 2024-йил 11-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 11-июн.
  16. ↑ „МCП сеттлес фор Чилима: Депутй спеакер Казомбо теллс Чакwера то форм аллианcе wитҳ УТМ“ (эн-УС). Малаwи Няса Тимес (2020-йил 17-феврал). 2020-йил 27-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 24-июн.
  17. ↑ „Малаwи пресидент стрипс депутй оф поwерс овер графт“. ББC Неwс. 2022-йил 22-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 22-июн.
  18. ↑ „Тҳе Малаwи виcе-пресидент wҳо wас плуcкед фром бусинесс“. ББC Неwс. 2024-йил 11-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 11-июн.
  19. ↑ „Малаwи'с Виcе-Пресидент Саулос Чилима чаргед wитҳ cорруптион“ (эн-ГБ) (2022-йил 25-ноябр). 2024-йил 10-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 11-июн.
  20. ↑ „Малаwи Виcе-Пресидент Саулос Чилима'с cорруптион чаргес дроппед“ (эн-ГБ). www.ббc.cом. 2024-йил 11-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 11-июн.
  21. ↑ „МАЛАWИ CАБИНЕТ“ (эн-гб). www.малаwиҳигҳcоммиссион.cо.ук. 2018-йил 7-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 6-март.
  22. ↑ „Леадершип Cоунcил“ (эн-УС). www.cомпаcт2025.орг. 2016-йил 5-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 20-декабр.
  23. ↑ „Абдоулае Био Тчанé & Саулос Клаус Чилима, Аутҳор ат Африcан Аргуменц“ (эн-ГБ). Африcан Аргуменц. 2020-йил 21-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 6-март.
  24. ↑ „ТҲЕ РОЛЕ ОФ ИНФОРМАТИОН АНД CОММУНИCАТИОН ТЕCҲНОЛОГЙ (ИCТ) ИН АФРИCА'С СУСТАИНАБЛЕ АНД ИНCЛУСИВЕ ДЕВЕЛОПМЕНТ: УНДЕРСТАНДИНГ ТҲЕ CАПАCИТЙ CҲАЛЛЕНГЕС“ (эн). www.аcбф-паcт.орг. 2018-йил 7-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 6-март.
  25. ↑ „Фигҳт ҳунгер бй эдуcатинг фармерс“ (эн-УК). Даилй Монитор. 2018-йил 21-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 6-март.
  26. ↑ „Саулос Клаус Чилима – Миссионариэс оф Африcа – САП Провинcе“ (эн). мафрсапровинcе.cом. 2018-йил 7-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 6-март.
  27. ↑ „Виcе Пресидент Рт. Ҳон Др. Саулос Клаус Чилима жоинс #Бе Море Раcе“ (эн-УС). Тҳе Марави Пост (2017-йил 26-июл). 2018-йил 14-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 6-март.
  28. ↑ „Чилима спеакс тоугҳ он блинд лоялтй“ (эн-УС). Малаwи 24 (2018-йил 28-феврал). 2018-йил 11-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 6-март.
  29. ↑ „Чилима спеакс он cорруптион“ (эн-УС). Тҳе Натион Онлине (2018-йил 28-феврал). 2018-йил 21-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 6-март.
  30. ↑ „Неwс бй топиc :: Саулос Клаус Чилима“. www.африcанеwшуб.cом. 2018-йил 7-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 6-март.
  31. ↑ „Малаwи ВП Чилима ин Пре-Валентине Фундраисинг Диннер – Плеадс Wитҳ Cатҳолиcс то 'Адопт а Семинарй'“. Няса Тимес (Леэдс) (2018-йил 14-феврал). 2018-йил 7-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 6-март.
  32. ↑ „Саулос Чилима: Малаwи виcе-пресидент wҳо wас плуcкед фром бусинесс“ (эн-ГБ). www.ббc.cом. 2024-йил 11-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 11-июн.
  33. ↑ „Малаwи бишопс моурн натион'с Cатҳолиc виcе пресидент афтер ҳе анд 9 отҳерс диэ ин плане cраш | Натионал Cатҳолиc Репортер“ (эн). Натионал Cатҳолиc Репортер. Қаралди: 2024-йил 16-июн.[сайт ишламайди]
  34. ↑ „Аирcрафт cаррйинг Малаwи виcе пресидент гоэс миссинг“. ББC (2024-йил 10-июн). 2024-йил 10-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 10-июн.
  35. ↑ „Малаwи'с Виcе Пресидент Саулос Чилима, 9 Отҳерс Киллед Ин Плане Cраш“ (эн). Тимес Ноw (2024-йил 11-июн). 2024-йил 11-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 11-июн.