Палаззо Массимо Историато: Полидоро да Караваггио ва Матурино да Фирензе томонидан Римдаги сўниб бораётган сарой жабҳаси, 1523-йил.
Краковдаги уйнинг жабҳаси
Сграффито сопол безаклари, четидаги жигарранг слипда

Сграффито (Италянча: зɡрафˈфиːто кўпликда сграффити) — бу девор безакларининг техникаси бўлиб, у намланган сиртга қарама-қарши рангларда бўялган гипс қатламларини қўллаш ёки кулолчиликка, пишмаган сопол корпусга кетма-кет икки қатламли контрастли сирни қўллаш орқали, кейин эса пастки қатлам қисмларини очиш учун ҳар иккала ҳолатда тирналган[1].

Этимология

Сграффито сўзи италян тилидан олинган бўлиб, граффиаре („чизмоқ“) сўзидан келиб чиққан.

Тарихи

Деворлардаги сграффито классик даврлардан бери Европада ишлатилган. У ХВ—ХВИ асрларда Италияда оммалашган[2] ва уни Африка санъатида учратиш мумкин. Ушбу услублар безак безаклари билан биргаликда деворларнинг устун бўяшига муқобил бўлди.

Сграффито Италия Уйғониш даврида муҳим рол ўйнади, Рафаэлнинг иккита устахонаси Полидоро да Караваджио ва унинг шериги Матурино да Фирензе, Рим ва бошқа шаҳарлардаги сарой жабҳаларини бўяш бўйича етакчи мутахассислар шу услубдан фойдаланган. Уларнинг ишларининг аксарияти энди йўқолиб кетди. ХВИ асрда ушбу техника Уйғониш даврининг уста қурувчилари томонидан Германияга олиб келинган ва иштиёқ билан қабул қилинган. Оддий маҳаллий санъат сифатида, сграффитонинг эски намуналарини Веттерау ва Марбургнинг кенг атрофида топиш мумкин. Германияда техника Баварияда энг кўп устунлик қилади.

Каталонияда сграффито ХХ асрнинг бошларида Ноуcентиста нео-классик меъморлари томонидан амалга оширилган ва фасадни безашда такрорий услубга айланди[3].

Сграффитонинг яна бир қўлланиши унинг соддалаштирилган расм техникасида кўринади. Бўёқнинг бир қатлами тувал ёки қоғоз варағида қуритилиши учун қолдирилади. Биринчи қатламнинг тепасида бошқа рангдаги бошқа палто бўялган. Кейин рассом палитра пичоғи ёки мойли таёқ ёрдамида дизайнни чизиб, биринчи бўёқ рангидаги тасвирни қолдиради. Бунга биринчи қатлам учун мойли пастеллар ва юқори қатлам учун қора сиёҳ ёрдамида ҳам эришиш мумкин. Баъзан бўёқнинг биринчи қатлами керак эмас ва ҳўл палто орқага сурилган тувални очиб беради.

Шиша ясашда сграффито шиша тагида майда кукунли қора шиша билан тасвир яратишни англатади. Сграффито — айириш усули; ёруғлик жойлари кукунли ойнани қириб ташлаш орқали ҳосил бўлади, қоронғи жойлар эса кукун қозиқларини қўшиш орқали ҳосил бўлади. Кукунли шиша турли хил асбоблар билан манипуляция қилинади.

Модерн

Фасадлардаги график ишларнинг намуналари 1890-йилдан 1915-йилгача Санъат ва ҳунармандчилик ҳаракати, Вена бўлиниши ва айниқса Белгия ва Франсияда Модерн ҳаракатининг кучайиши контекстида қайта тикланишни кўрсатди.

Инглиз рассоми Хейвуд Самнер[4] техниканинг бу даврдаги кашшофи сифатида аниқланган, масалан, унинг 1892-йилда Санбери, Суррейдаги Авлиё Мери черковидаги иши. Сумнернинг иши ўз- ўзидан сграффито, тирналган гипс бунга мисол бўла олади[5].

Бошқа мисолларга қуйидагилар киради:

  • Гранде Маисон де Бланcдаги керамик панеллар, Брюссел, меъмор Оскар Франсуа, рассом Анри Приват-Ливемонт, 1896-1897-йиллар.
  • Cиамберлани меҳмонхонаси, Брюссел, меъмор Пол Ханкар, 1897-1898-йиллар.
  • "Орзулар маликаси" кафел тимпанаси ва бошқа ишлар, Метропол меҳмонхонаси, Москва, меъмор Уилям Уолкот, рассом Михаил Врубел, 1899-1907-йиллар.
  • Коши уйи, Брюссел, архитектор Пол Коши, 1905-йил.
  • Прагадаги муниципал уйнинг Прага тимпанасига сопол ҳурмат, меъмор Освалд Поливка, рассом Карел Шпиллар, 1905-1912-йиллар.

Галерея

Манбалар

  1. ↑ Сграффито. Ин: Wеер, Ангела. ЭwаГлос. Эуропеан Иллустратед Глоссарй Оф Cонсерватион Термс Фор Wалл Паинтингс Анд Арчитеcтурал Сурфаcес. Wеер: . Петерсберг: Мичаэл Имҳоф, 2015 — 102-бет. ДОИ:10.5165/ҳаwк-ҳҳг/233. Қаралди: 2022-йил 20-июл (2020-йил 25-ноябрда асл нусхадан архивланган). 
  2. ↑ Праcтиcал буилдинг cонсерватион. Мортарс, пластерс анд рендерс. Ҳенрй: . Фарнҳам/Бурлингтон: Ашгате Публишинг, 2011 — 99-бет. 
  3. ↑ Всеобщая история архитектуры /ред. коллегия/В 12 томах. — М: 1970.
  4. ↑ Модерн мурал деcоратион бй Алфред Лйс Балдрй, 1902
  5. ↑ Дихон, Рогер. Виcториан Арчитеcтуре: Wитҳ а Шорт Диcтионарй оф Арчитеcц анд 251 Иллустратионс. Тҳамес анд Ҳудсон, 1978. ИСБН 978-0-500-18163-8. 

Ҳаволалар