Ziyosfera

Surkh-Rōd tumani

Сурх-Рōд (Пушту/форсча: سرخ‌رود‎‎/ سره رود), шунингдек, Суркҳ-Рūд ёки Соркҳ-Рūд деб ҳам аталади. Сра-род ёки Сра-йўл деб ҳам аталади. Афғонистоннинг Нангарҳор вилояти шимолидаги туман. Туман маркази — Султонпур шаҳри. У унумдор ерларнинг кўплиги туфайли маҳаллий аҳолига яхши маълум, аммо ҳозир туман сув танқислигига дуч келмоқда.

Туман ўз номини туман ҳудудидан оқиб ўтувчи Сурхоб деб ҳам аталадиган Сурх Род дарёси номидан олган. Туман сра род ёки Сра йўли деб ҳам аталади. Пушту тилидаги сра форсча қизил деган маънони англатиб, у сурх деб аталади. Род дарё ёки канални билдиради. Толибон даврида туманнинг расмий номи Сра род эди.

Бошқарув

Туман раҳбарияти

Таълим

Афғонистоннинг Сурх Род туманидаги Шамша Пур қишлоғидаги „Она умиди“ номли мактабда 400 дан ортиқ ўқувчи таълим-тарбия олади.[2]

Демографияси

Туман аҳолисининг камида 99 фоизини пуштунлар (40 фоизи Шамса Пур, Султон Пур ва Бахтан қишлоқларида истиқомат қилувчи дарий тилида сўзлашувчи пуштунлар) ва 1 фоизини бошқа шарқий-эрон гуруҳлари (асосан тожикларнинг кичик гуруҳлари) ташкил қилади. Аҳолисининг умумий сони 2002-йилда 124 161 кишини ташкил этган. Туманда ХХ аср охиридаги можаро даврида қочган ва 2002-йилга келиб қайтиб келмаган кичик ҳинду озчилик гуруҳи ҳам бор эди.[3]

Инфратузилма

2009-йил 16-июнда Нангарҳордаги ПРТ Қалай Дурани пиёда кўприги қурилди. ПРТ қурилиш майдончаларини кўздан кечириш ва маҳаллий аҳолига ПРТ лойиҳалари бўйича янгиликларни тақдим этиш учун туманга ташриф буюрди. Нангарҳор вилояти реконструксия гуруҳи томонидан молиялаштирилган кўприк қишлоқ аҳолисига мактаб ва поликлиникалар каби ижтимоий хизматларга бориш учун дарёдан ўтиш имконини берди. Пиёдалар кўприги, шунингдек, ҳудуддаги қишлоқ аҳолиси учун дарёдан хавфсиз ўтиш йўлини яратади.[4]

Савдо-сотиқ

Тўлиқ аёллар томонидан бошқариладиган ва санитария сертификатига эга бўлган Сурх род қадоқлаш корхонасида 2008-йилнинг июлидан сентабрига қадар жами турли қийматли мева ва сабзавотларни Кобул ва бошқа бозорлар учун 61 525 кг маҳсулот қайта ишланди. Обектни хусусийлаштиришга тайёргарлик кўрилмоқда. Охирги чоракда обект мақбул рейтингга эга бўлди. Янги мева ва сабзавотларни сақлаш ва тарқатиш учун Қуролли Кучлар харидлари санитарияси томонидан тасдиқланган озиқ-овқат корхонаси маълумотномасига киритилган. Ҳисобот даврида обект томонидан 61524 кг ишлов берилган турли қийматли сабзавотлар Жалолобод мева-сабзавот улгуржи савдо уюшмаси савдогарлари учун ишлаб чиқарилди. Сурх родлик аёлларнинг яна бир асосий даромад манбаи — мунчоқ саноати бўлиб, у ерда аёллар маҳаллий Сара дарахти уруғларини қайта ишлаб, мунчоқ заргарлик буюмларига айлантирмоқдалар.[5]

Қишлоқ хўжалиги

Сурхроддаги суғориш тизими Сурхрод дарёсининг ўнта сув иншоотидан фойдаланади. Мазкур тизим Сурхрод туманидаги учта асосий қишлоқ хўжаликларига хизмат қилувчи 180 гектар ерни суғоришга мўлжалланган. Бу тизимда етиштириладиган асосий экинлар буғдой ва мавсумий сабзавотлардир. Қадимги суғориш тизими дарё бўйидаги вақтинчалик сув ўтказгичлардан ва иккиламчи каналлар тармоғидан иборат эди. Лойиҳа доирасида амалга оширилган ишлар 10 та бурилиш эшиклари бўлган сув қабул қилиш иншоотлари ва янги темир эшикли дистрибютор конструкцияларни қуриш имконини берди. Шунингдек, битта бетон каналли труба қурилди.[5]

Афюн

Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Гиёҳванд моддалар ва жиноятчиликка қарши кураш бошқармаси томонидан ўтказилган сўровда Сурх Род туманида кўкнори етиштириш 2002-йилдаги 1440 гектардан 2003-йилда 118 гектаргача (-92 %) сезиларли даражада камайгани қайд этилган.[6]

Табиий офатлар

2006-йилнинг 10-ноябрида Афғонистон шарқидаги Нангарҳор вилояти (Жалолобод вилояти)нинг Сурх-Род туманида кучли ёмғир оқибатида юзага келган сув тошқинлари содир бўлди. Бу воқеа Жалолобод шаҳридан 35 км ғарбда жойлашган Зиарак қишлоғида (Сурх род тумани) содир бўлди. Сув тошқини 18 оилага таъсир қилди, бир киши жароҳатланди, 100 дан ортиқ чорва моллари нобуд бўлди ва тахминан 247 акр (1.00 км2) қишлоқ хўжалиги ерлари вайрон бўлди.[7]

Инсон ҳуқуқлари

Қочқинлар

2008-йил ҳолатига кўра, биргина Сурх Род туманида 1250 дан ортиқ қайтиб келган оилалар Чамптала лагерларида бошпана, ичимлик суви ва канализация каби оддий шароитлардан ҳам фойдалана олмаган. Бу оилаларнинг барчаси ёрдам агентликлари томонидан ажратилган чодирларда истиқомат қилишмоқда. УНИCЕФ ва УНҲCР вақти-вақти билан аҳолини тоза ичимлик суви билан таъминлайди, лекин кўпинча аҳоли лагердан анча узоқда жойлашган маҳаллий сув манбаларига таяниши керак бўлмоқда. Қайтган фуқароларнинг баъзилари 30 км узоқликдаги лагердан Жалолобод шаҳрига ишчи сифатида иш излаб боришади. Бироқ, уларнинг аксариятида бу масофаларни босиб ўтиш учун маблағлари йўқ. Ушбу қайтганларга CWС, ҲеалтҳНет Интернатионал (ҲНИ) ва Афғонистон Соғлиқни сақлаш вазирлиги (МоПҲ) томонидан чекланган тиббий ёрдам кўрсатилмоқда.[8]

Хавфсизлик

2007-йил 30-июлда Афғонистонда миналарга қарши кураш дастури (МАПА) доирасида биргина июл ойида 31 та мина ва жанговар вазифаларни бажариб, бутун мамлакат бўйлаб 100 дан ортиқ жамоаларга, жумладан Сурх Род туманига ҳам фойда келтирди. 2007-йил 21-сентабрда Халқаро тинчлик кунини қўллаб-қувватлаш мақсадида МАПА тозаланган ерларни, жумладан, қишлоқлар, йўллар ва яйловларни ҳамжамият аъзоларига топширди. Бу ердан деҳқончилик ва уй-жой қуриш учун фойдаланиш, Афғонистонда тинчлик ва тараққиётга ҳисса қўшиш мумкин бўлди. Тозалаш пайтида МАПА пиёдаларга қарши миналар, танкларга қарши миналар ва портламаган ўқ-дорилар (ПҲС) бўлакларини йўқ қилди.[9]

Таниқли одамлар

Манбалар

  1. ↑ „НАТО“. 4-март 2016-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 3-август 2022-йил.
  2. ↑ Счоол Оф Ҳопе (Wайбаcк Мачине сайтида 2012-02-19 санасида архивланган) Фебруарй 10, 2009.
  3. ↑ УНҲCР Дистриcт Профиле, 2002
  4. ↑ CЖТФ-82 ПРТ ҳелпс Афгҳанс буилд фоотбридге ин Суркҳ Род дистриcт[сайт ишламайди] 18 Жуне 2009
  5. ↑ 5,0 5,1 Девелопмент Алтернативес, Инc. (ДАИ) Қуартерлй Репорт Жулй — Септембер 2008 Алтернативе Девелопмент Програм—Эастерн Регион
  6. ↑ Унитед Натионс Оффиcе он Другс анд Cриме Афгҳанистан Опиум Сурвей 2003 Оcтобер 2003.
  7. ↑ Интернатионал Федератион оф Ред Cросс анд Ред Cресcент Соcиэтиэс Афгҳанистан: Флоодс ин тҳе Эаст 13 Новембер 2006.
  8. ↑ Чурч Wорлд Сервиcе Баcкгроундер Афгҳанистан (Wайбаcк Мачине сайтида 25-июл 2011-йил санасида архивланган) 2008.
  9. ↑ Эмбассй оф Афгҳанистан — Токё МАПА cомплетес 31 мине-cлеаринг таскс аcросс Афгҳанистан (Wайбаcк Мачине сайтида 3-март 2016-йил санасида архивланган) Септембер 31, 2007.
  10. ↑ „Арчивед cопй“. 2011-йил 7-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 29-сентабр 2009-йил.
  11. ↑ Програм фор Cултуре & Cонфлиcт Студиэс 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Surkh-R%C5%8Dd_tumani" dan olindi