Tavallo

Тавалло (тахаллуси; асл исм-шарифи Тўлаган Хўжамёров) (1883 – Тошкент, Россия империяси — 1937-йил 10-ноябр, Тошкент, ЎзССР, СССР) — туркистонлик маърифатпарвар шоир, публицист. Жадидчилик ҳаракати намояндаси.

Болалиги ва фаолияти

Тавалло 1883-йил Тошкентнинг Кўкча даҳасида, Оби Назир маҳалласида Хўжамёр Жиянбоев оиласида туғилган. Аввал эски мактабда савод чиқарган, сўнг Бекларбеги мадрасасида ва рус-тузем мактабида ўқиган.

1900-йил 17 ёшида мол савдоси билан шуғулланувчи отасининг маслаҳати билан Пржевалск шаҳрига бориб, Усмонбек Солиҳжонбоев деган кишининг қўлида приказчик бўлиб ишлаган. 1909-йил отасининг вафотидан сўнг Тошкентга қайтиб, шаҳар савдо ширкатларидан бирида иш юритувчилик қилган.

Оиласи

Тавалло Зуҳра исмли аёлга уйланган, улар Раҳбар, Санобар исмли икки қиз ва Мақсуд, Маҳмуд исмли икки ўғил фарзанд кўришади.

Публисистик фаолияти

Ўзбек ва форс адабиёти классикларининг ижодини, шунингдек, араб ва форс тилларини ўрганган. 1905-йилдан „Туркистон вилоятининг газети“, „Садои Фарғона“, „Тараққий“ каби газета ва журналларида шеър ва мақолалари билан мунтазам қатнашган. 1910-йиллардан вақтли матбуотда „Тавалло“ тахаллуси билан шеър ва мақолалари босила бошлаган. 1914-йил 30-августда Мунавварқори, Абдулла Авлоний, М. Подшохўжаев, Ҳусанхўжа Дадахўжа ўғли (ёзувчи Саид Аҳмаднинг отаси), Саидабдулло Саидкарим ўғли Саидазимбоев, Комилбек Норбеков (жами 12 киши)лар билан биргаликда Тошкентда „Нашриёт“ ширкатини тузиб, китоб чиқаришни йўлга қўйган. 1915-йилда эса Авлонийлар ташаббуси билан тузилган „Турон“ жамиятида фаолият кўрсата бошлаган. 1918–1919-йилларда Тошкентнинг дастлаб Эски шаҳар, сўнг Янги шаҳар ижроия қўмиталарининг аъзоси бўлган. Кейинчалик турли хўжалик ишларида ишлаган.

Ижоди

Таваллонинг ижодкор сифатида шаклланишида Тошкент адабий муҳитининг роли катта бўлган. Унга сайрамлик шоир Юсуф Сарёмий устозлик қилган. Тахаллусни ҳам унга Юсуф Сарёмий берган.

Тавалло шеърларида миллат ва Ватан тушунчалари кенг ўрин эгаллаган („Ёрдам этмак куни етди сиза Турон аҳли…“). „Равнақ-ул Ислом“ (1916) шеърий тўплами унинг ҳаётлик даврида чоп этилган. Тўпламга 70 та шеър киритилган. Асар туркчилик, исломчилик руҳида. Вазн ва оҳанг анъанавий – арузда. Ушбу тўплам 1993-йили профессор Бегали Қосимов томонидан сўзбоши ва изоҳлар билан қайта нашр қилинди.

Вафоти

Тавалло 1937-йил 14-августда Тавалло аксилинқилобий „Турон“, „Шўройи ислом“ „Иттиҳоди тараққий“, „Миллий иттиҳод“, „Миллий истиқлол“ ташкилотларининг аъзоси, „Миллионернинг ўғли“, „шеърларида миллатчилик ғояларини илгари сурган“ликда айбланиб, қамоққа олинади. 1937-йил 10-ноябрда НКВД қошидаги учлик ҳукми билан отиб ташланган. 1968-йил 18-октабрда оқланган.